Х.Есенбаев Орал өңірінде (Казталов ауданы, Ағашүй ауылы) өмірге келген. Ауыл­дан хат танып, кейін Орын­бордағы Құсайын медресесіне түседі. Сөйтіп мұғалім мамандығын алып шығады.

1919 жылдың 21 ақпа­нынан РК(б)П мүшесі. Бөкей губаткомының делегаты ретінде Қазақ АССР құрыл­тай съезіне қатысқан. “Кир­гизская правда”, “Дұрыстық жолы” газеттері мен “Мұғалім” журналының алқа мүшесі болған.

1919 жылы Қазақстанда маңызды оқиғалар көп бол­ды. Кеңес өкіметінің В.И.Ленин қол қойған декреті бо­йын­ша Қазақ өлкесін бас­қару жөніндегі революциялық комитет құрылды. Осыған орай Кирревкомның баспасөз органын ашу мәселесі күн тәртібіне қойылды да, 1919 жылғы 17 желтоқсанда өлке астанасы – Орынборда “Ұшқын” газетінің бірінші нөмірі жарыққа шықты.

“Егемен Қазақстанның” (“Ұшқын”) алғашқы редак­то­рының атын анықтап табуда кезінде осы басылымда еңбек еткен, белгілі жур­налист Тілекқабыл Боран­ғалиұлы көп ізденді. Ол өзі­­нің 1997 жылы 22 ақпан күнгі газетімізде жа­рияланған “Ұш­қынның” редакторы болдым”… деген мақаласында Халел Есенбаев туралы тың деректер келтіреді. Орал архивінен алынған ол құжат­та Х.Есенбаевтың өз қолы­мен толтырылған анкета жауаптары мен 1919 жылдың қазан айында өткен Кирревком мәжілісінен хат­тама да бар. Автор жиналыс қаулысынан үзінді келтіре отырып, “Ұшқын” газетін басқару үшін бес адамнан (Халел Есенбаев, Ешмұхамед Бегалиев, Тәмимдар Сафиев, Әмірғали Меңешев, Бернияз Күлеев) алқа мүшесі сайлан­ғанын жазады. Әйтсе де ең басты дәлел Х.Есенбаевтың 1923 жылы өзі толтырған анкета жауаптары болса керек. Онда былай деп жа­зылған: “Работал чл. редкол­легии орг. Букгубисполкома “Киргизская правда”, “Ду­рустук жолы”, журнала “Мугалим” (“Учитель”), редактором органа Киркрай Ревкома “Ушкун” (“Искра”) – в 1918 и 1919 годах, орг. Бу­кгубкома “Энбек” (“Труд”), перевел на киргиз­ский язык Конституцию РСФСР и т.п.”

Журналист осы дерек­терді дәйектей келіп, “Еге­мен Қазақстанның” 20-30 жылдардағы редакторлары Т.Сафиев, Ә.Байділдин, Т.Жүр­генов, С.Сейфуллин, С.Сәдуақасов, Т.Рысқұлов, О.Исаев, Б.Майлин, Ғ.Тоғ­жанов, Ғ.Мүсірепов сынды белгілі азаматтар еді. Бүгін олардың қатарына Халел Есенбаевты қосқан жөн бо­лар”, деп жазады. Бұл ұсы­нысқа біз де қол көтереміз.

Х.Есенбаев 30-шы жыл­дары Алматыдағы ағарту комиссариатында жауапты қызметте болған. Одан кейін бірсыпыра облыстық ағарту бөлімін басқарды. Бүкіл­қазақ­стандық ІІ Кеңестер съезінде ҚАССР Орталық Атқару комитетіне мүше­лікке кандидат, ал 1936 жы­лы оның мүшесі болып сай­ланды. Ағарту комиссариаты басқармасын басқарды.

Х.Есенбаев 1938 жыл­ғы саяси қуғын-сүр­гін­нің құрбаны болды.