Алдыңғы арба қайда жүрсе...

Сонау 80-ші жылдардың басында, жасым әлі отызға да жете қоймаған кез, ауылымыздағы Ғалым есімді үлкен кісімен бірге көрші кеңшарға баратын болдық. Автомашина рөлінде жаңағы кісінің баласы. Оның да жасы менімен қатарлас, жолдас жігіт. Көлікке отырар шақта мен өз «мәртебемді» білгендіктен артқы орындыққа қарай ұмтыла берген болатынмын. Жаңағы кісінің қатқылдау шыққан үні мені кілт тоқтатты. «Алдына отыр! Сендердің болашақтарың әлі алда, шегіншектемей, ілгері қарай талпыныңдар. Біз сияқты шалдарға осы жер де жарайды», деп өзі автомобильдің артқы есігінен еніп, екінші қатардағы отырғышқа жайғасты. Өзін шалдардың қатарына қосып отырған кісінің жасы ол уақыттары әлі алпысқа да жете қоймаған болатын.
Егемен Қазақстан
14.08.2017 609
2

Осы оқиғаға мен ол кездері онша мән бере қоймаппын. Бәлкім оған менің жастықтың әсерінен мәселенің мәнісіне терең бойлай алмауым, сондықтан сөздің астарын жете түсінбеуім де себепкер болған шығар. Оның сыртында бұл сияқты жайттар, яғни кішінің үлкенді сыйлауы ғана емес, сонымен қатар үлкендердің де өздерінен жасы кішілерге белгілі бір жағдайларда жол беріп, өнеге көрсетіп жататын тұстары ол замандарда ара-тұра болса да кездесіп тұратын. «Жасарымызды жасадық, асарымызды асадық, ендігі жол жастардікі» деген сөз де ол уақыттарда жиі қайталанатын еді.

Содан бері де арада отыз жылдан астам уақыт өтті. Бүгінде өзіміз де жаңағы айтқан «шалдың» жасына жеттік, жеткені былай тұрсын, тіпті асып та кеттік. Сондықтан шығар, әркім тек бас пайдасын ғана көксеп, әркім өзін дөкей қылып көрсетіп қалуға тырысатын қазіргідей шақта біз сол кісінің жасағанын жасап, ара-тұра жастарға жол беріп, үлкендік, білгендік таныта алар ма екенбіз деген ой соңғы кездері жиі мазалайды. Әлде, «әй, бала, өңмеңдеп қайда барасың, алдына отыруға саған әлі ерте, отыр мына артына», деп жеткіншек ұрпақтың меселін қайтарып, өзіміз кимелей алға ұмтылар ма екенбіз?..

Мұндай күмәнді көзқарас танытуыма себеп те жоқ емес-тін. Осыдан 10-15 жылдай бұрын осы қаладағы бір қыз ұзату тойына қатыстым. Бірінің айтқанын екіншісінің айнытпай қайталағанына қарамастан, сөз тигендердің бәрі өршелене тілек айтып дегендей, той қазақтарға тән дәстүрмен жүріп жатқан. Бір кезде, шамамен тойдың орта тұсы болса керек, бір ақсақал орнынан тұрды да шығып жүре берді. Маңайындағы отырғандардың бәрі әлгі кісіге аңтарыла қарады. «Не болды? Неге кетіп қалды?» деген күбір-сыбыр да естіле бастады. Сөйтсе, жаңағы кісі маған алғашқылардың қатарында сөз бермедіңдер деп той иелеріне өкпелеп кетіпті.  Өзгелерді білмеймін, мен үшін әлгі адамның мінезі оғаштау, үлкен басын кішірейткендей қылық болып көрінді. Шындап келгенде, қай кезде сөйлесең де бәрібір емес пе? Оның үстіне, талай тойлардың куәсі болдық, аталы сөз айтып, жиналған жұртты таңқалдырып жатқан ешкімді көрген де, естіген де емеспіз. Бәріміздің де айтатынымыз «Бақытты болыңдар», «Шаңырағыңнан шаттық кетпесін», «Үбірлі-шүбірлі болыңдар» деген сияқты жаттанды сөздер. Әрине, бұлар жаман тілектер емес. Сөйте тұрса да, бір сөзді онымыз, жүзіміз қосылып қайталай беруіміз көкейге қаншалықты қонымды, қаншалықты орынды?.. Керек десеңіз, шуда жіптей шұбатылған сөздердің өзі жұртты жалықтырып, қыруар уақытын босқа шығындайды. Зейін қойып тыңдап жатқан тағы ешкім жоқ.

Дегенмен, біздің айтпағымыз той немесе ондағы ағыл-тегіл сөздер туралы емес. Біздің мақсатымыз адамдық қасиет дегеніміз не, ол қандай жағдайларда және қалай көрініс табуы тиіс деген сауал төңірегінде ойласу. Адамдық қасиет үлкенге де, кішіге де ортақ. Егер ол үлкендердің мінез-құлқынан жиірек көрініс беріп жатса, оның өзі өмірлік тәжірибелері аз кейінгі жастарға үлгі болар еді. «Алдыңғы арба қайда жүрсе, соңғы арба сонда жүреді» деген мәтел де осындай себептерге байланысты айтылған болса керек. Өмірден көрген-түйгендері мол, жөн біледі деген аға буын өкілдерінің өздері сүрінбес жерде сүрініп, бүлінбес жерде бүлініп, білместік жасап жатса, өмір жолдарын енді ғана бастаған жастарға не жорық?!

Кейде қазіргі жастар тәрбиесіз, үл­кен­ді сыйлауды білмейді деп реніш білдіріп жатамыз. Қарияларды иығымен соғып өте шығатын, қоғамдық көлікте орын беруге онша асыға қоймайтын жігіттер мен қыздардың кездесіп тұра­тыны да рас. Бірақ жеткіншек ұрпақтың қайырымсыздау болып өсуіне оларға дұрыс үлгі-өнеге көрсете алмай жүрген алдыңғы буын – өзіміз кінәлі болып шықсақ қайтпекпіз? Ол туралы ойланып көрдік пе екен, сірә?

Өзі артқы орындыққа отырып, баласымен қатар маған алдын ұсынған ақсақал тағы да ойыма оралды...

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.03.2019

Арман ӘЛМЕНБЕТ. Көңіл қалтарыстарындағы үш сурет (этюдтар)

25.03.2019

Әсет Исекешев Елбасы Қорының Атқарушы директоры болып тағайындалды

25.03.2019

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Түркия Республикасының бұрынғы президенті Абдулла Гүлмен телефон арқылы сөйлесті

25.03.2019

Ғ. Қойшыбаев Сыртқы істер министрінің орынбасары қызметінен босатылды

25.03.2019

Nur-sultan – жаңа дәуір символы

25.03.2019

Қызылордада жалпы білім беретін пәндер бойынша республикалық олимпиада басталды

25.03.2019

Таразда Астана атауын ауыстыруға байланысты акция өтті

25.03.2019

Елбасы Кеңсесінің құрылымдық бөлімшелерінің басшылары тағайындалды

25.03.2019

Илон Маск: Марста қалашық салына бастағанын көргім келеді

25.03.2019

«Алтын адам» Татарстан төрінде

25.03.2019

Атырауда «Елордамыз – Нұр-Сұлтан» атты мерекелік концерт өтті

25.03.2019

Мұғалжар ауданында аз қамтылған отбасыларға қаржылай сертификаттар берілді

25.03.2019

Ж. Қасымбек Батыс Қазақстан облысының көктемгі су тасқыны кезеңіне әзірлігін тексерді

25.03.2019

Дархан Кәлетаев Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары қызметіне тағайындалды

25.03.2019

Жалғыз райхан жәудіреп жазға қалды

25.03.2019

26 наурызда еліміздің бірқатар аймағында дауылды ескерту жарияланды

25.03.2019

Жастар жылы жөніндегі жол картасын іске асыру туралы баспасөз конференциясы өтеді

25.03.2019

Абдуллах Гүл: Нұрсұлтан Назарбаев – тұтас түркі әлемінің ақсақалы

25.03.2019

Тұңғыш Президенттің тарихтағы рөлі жоғары

25.03.2019

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың ұстанымдары (видео)

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу