Алматы қаласы мен Ян Гейлдің жобасы

Алматы қаласы өзінің тарихында дәл мұндай қарбалас сәтті бұрын-соңды басынан кешпеген шығар! Шаһардың шынайы тіршілігіне жан-тәнімен әбден қанық әрі қандай да бір тосын іс-әрекетке кірпияздық мінез танытатын тұрғындар да бұл іске аса беймазалық жасамай, аңысын аңдып отырған сияқты. Ал меймандар қаланың қазіргі күйін көріп, таң-тамаша!.. 

- 1484560256_user.jpeg -
Егемен Қазақстан
02.08.2018 76
3

Белгілі фотожурналист Юрий Бек­кердің қарбаластың қызуына елтіп, аузының суы құрып «Шіркі-ін, дәл осы күндерді Алматыны төбесінен суретке түсіріп алар ма еді?» деуі де тектен тек емес. «Тегі қажет етсеңіз, қалада дрон немесе квадрокоптерлер нөпірі толып жатыр емес пе?» деймін. «Жоқ, – дейді ол, – квадрокоптер мынандай еш қайталанбас көріністерді Нұрманбет аға Қизатов екеуміздің көзіміздей қалт жібермей қағып түсер дейсіз бе? Бұған тек қана фототілшінің өзінің өткір көзі қажет, суретті тікұшақтан түсіріп алу керек!..» Бұл қызба Беккер қалалық ТЖД-не телефон соғып та көріпті. Әрине бір сурет үшін керосині тым қымбат тікұшақты Алматының аспанына селкілдетіп шығара қоюлары мүмкін емес екенін біле тұрса да, қоңырау шалған ғой. Сонымен  Алматыны «дүрліктірген» бұл не қарбалас өзі?! Осы арада алдымен ол қарбаласты саналы түрде ұйымдастырған «кінәлі» азаматтың есімін аузымызға алуға мәжбүрміз. Ол – атақты дат сәулетшісі Ян Гейл. Осыдан үш жыл бұрын Алматы әкімінің шақыруымен Копенгагеннен (Дания) арнайы келген шаһарлар сәулетінің шебері бірден жұрт көзіне түсе қоймады. Ол – өз қаласының қақ ортасынан біздің Арбатымызға ұқсаған, бірақ ұзындығы 1,5 шақырым жаяу жүргінші жолын салған кәнігі маман. Сол «Стрёгет» (серуен) көшесі халқы құмырсқадай, қаласы тас орман, көлігі қарақұрым Еуропа қалаларындағы қазіргі ең ұзын серуен соқпағы саналады. Сондықтан да күллі Еуропа халқы сәулетшінің қандай да қолтаңбасын ерекшелеп «копенгагенше» деп атайтыны бар. Копенгагенді көлік кептелісінен арылтып, жұртты жаппай велосипедке отырғызу үшін Ян Гейл өз өмірінің 40 жылын жұмсаған. Бұл жайлы көпшілігіміз біле бермейміз.

Алатау бөктеріндегі алып шаһардың басынан кешіп жатқан қазіргі құрылыс-әрлеу дүрбелеңі, жоғарыда атап өткендей, аттап бассаң көшелерде тап келетін адам айтқысыз «қарбалас-құрылыс» осы Ян Гейлдің ауқымды жобасына сай жасалынуда. Айтпақшы Абай атындағы мемлекеттік опера және балет театрының маңдайынан басталатын Панфилов көшесімен Арбатқа (Жібек жолы) дейінгі аралықта бүгінде бұрынғыдай ешқандай көлік жүрмейді. Халық мұнда «копенгагенше» жаяу сейілдейді. Жолай жайлы орындықтар, шәйхана мен сансыз дәмхана, мозаикалық кескіндемелер, инсталляция – ескеркіштер-мүсіндер қойылған. Әрине осы арада инсталляцияның ең бірінші міндеті – эстетикалық қызметі екенін ескермей жатқан да жайымыз бар. Мәселен, құр сабаннан үйіліп 23 млн теңгеге жасалған таудай тиін мен отқа қақталған төстіктің кейпіндегі ағаш атқа жабылған қола-тоқым туралы қоғамдық пікірдің екіге жарылып жатқаны сондықтан... Ян келгелі Алматы ең бірінші, ішкі қоршаулардан құтылды. Көше кеңіп, ғимараттар тыныс­тап қалды. Ал Төле би көшесіндегі Алматының ежелгі бас алаңы (қазір Астана деп аталады) жіңішкеріп, күншығысына талшын дарақтары отырғызылып, ғажайып субұрқақтар атқылады. Кеңестік ал­матылықтар мемлекеттік мерекелерде адымдай басып әндеткен, әскерилер зеңбіректен түнделетіп отшашу атқан тарихи алаң осылайша бір күнде жәй ғана күре жолға айналды. Статистикалық мәліметтер бойынша, биыл Алматыда ұзындығы 160 шақырымдық 150 көше жаңа заманға сай абаттанады. Тамыздан бастап қала орталығындағы тағы 8 көшеде көліктер (автобус пен троллейбусқа қатысы жоқ) тек қана бір бағытта қозғалады. Сайрап жатқан велосипед жолдары қаншама! Барлығы 600-ден астам аула, 12 шақырымдық су-жылу желісі жаңартылады. Қысқасы, Ян Гейл жобасы 2020 жылы Алматыда толықтай жүзеге асып бітуі тиіс. Демек, ол тұста қала да адам танымастай өзгеріп, түрленіп үлгереді...

Канада, АҚШ, Жаңа Зеландия, Мексика, Аустралия, Бельгия, Германия, Польша және Норвегия елдерінің бас қалаларында қолтаңбасы қалған, кез келген қала өмірін, болмысын тез арада өзгерте қоятын сәулетші-данышпанға құда түсушілер көп. Алдағы қыркүйектің 17-де 81 жасқа толатын Ян Гейл ақсақал дәл сол күннен бастап Ташкент шаһарын жаңаша түрлендіруге кіріседі.

Талғат СҮЙІНБАЙ,
«Егемен Қазақстан»

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.10.2018

Журналист Джамаль Хашагджиді өлтірген арабтар екені белгілі болды

20.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Ресей және Өзбекстан басшыларымен кездесті

20.10.2018

Үндістандағы пойыз апатынан зардап шеккендер арасында қазақстандықтар жоқ

20.10.2018

Қостанай облысында 750 мың теңге пара алған аудан прокуроры ұсталды

20.10.2018

Маңғыстау облысының кәсіпкерлер палатасында  семинар өтті

20.10.2018

Данияр Елеусінов АҚШ-та салмақ өлшеу рәсімінен өтті

20.10.2018

Мектеп туризмі отансүйгіштікке бастайды

20.10.2018

Павлодарда ТҮРКСОЙ жастар камералық хоры өнер көрсетті

20.10.2018

Ақтауда ана мен бала орталығы ашылады

20.10.2018

Сенаторлар Батыс Қазақстан облысын аралады

20.10.2018

Маңғыстау облысына ирандық делегация келді

20.10.2018

Қазақстан 2019 жылы медициналық қызметтерді көрсетудің электронды форматына толық көшеді

20.10.2018

Ғылыми-әдеби интеграция артып келеді

20.10.2018

Сыр елінде тұңғыш рет «Қорқыт. Қобыз» атты республикалық байқау өтті

20.10.2018

Кандагарда парламенттік сайлау кейінге қалдырылды

20.10.2018

Маңғыстау облысында өрт сөндірушілерге арналған ескерткіш ашылды

20.10.2018

Тіл меңгерудің өзекті мәселелері талқыланды

20.10.2018

Қызылордада  «Жолда қабылдау» акциясы өтті

20.10.2018

Сенат депутаттары Алматыдағы көпір құрылысы зауытын аралады

20.10.2018

Түрік технологы сүт өндірудің тың әдісін үйретті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Ádep pen ádet

Jýyrda Almaty qalasyna jolymyz túsip, taǵylymy mol tamasha toıǵa qatystyq. Taý shatqalyna aqshańqan shatyr tigip, qudalaryn taǵatsyzdana kútip turǵan almatylyqtardyń ónegeli isine kóz toıyp, kóńil marqaıady. Biz toıly aýylǵa qudalar kelmeı turyp barǵan edik. Qyzyq ıelerimen burynnan tanyspyz. Arǵy túbi Arqanyń qazaqtary. Ultymyzdyń qadym zamandardan beri kele jatqan salt-dástúri, tartý-taralǵysy, jón-joralǵysy yqylym josynymen úılestirilgen toıdyń erekshe bolatyny sezilip tur.

Құрманәлі Қалмахан,

О́zge elde sultan bolǵansha...

Áı, qaıdam... О́zge elde sultan bolý qazir qıyn-aý. Sebebi óz eliniń Sultandary turǵanda shetten kelgen «bótenderdi» kim jaqtyra qoıar dersiz?! Soǵan qaramastan túrli sebeptermen shetel aýyp, «jumaq» araldaryn izdeýge bel býǵandar qarasy azaımaı tur.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу