Ә.Ғаделшиев: Конвенция – көптеген мәселелер шешімі

Егемен Қазақстан
10.08.2018 5499
2

12 тамызда Ақтауда Қазақстан, Әзербайжан, Иран, Ресей және Түркменстан елдері президенттерінің қатысуымен V Каспий маңы мемлекеттерінің саммиті өтпек. Каспий теңізінің құқықтық статусын анықтау мақсатында бұл саммит шешуші рөл атқаруы әбден мүмкін. Келіссөздер барысында тараптар салиқалы ұстаным тұрғысынан келіп, саммит жұмысы барысында Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі туралы конвенцияға қол қойылады деп жоспарлануда. 

Бұл жерде салиқалы ұстаным деңгейі әр елдің өз ұстанымын қаншалықты жұмсартуға дайындығынан көрінетін болады. Бітімге қол жеткізудің ең маңызды шарты осы. Егер мемлекеттер Каспий теңізінің құқықтық мәртебесіне байланысты ортақ келісімге қол жеткізсе, олар теңіз айдынындағы, түбіндегі таласты аумақтарда орналасқан мұнай және газ кенорындарын өңдеуге, энергоресурстарды тасымалдауға, теңіз түбіне мұнай-газ құбырын жүргізуге байланысты мәселелерді шеше алатын болады.  

Кен өндіру өнеркәсібі саласында өндірістің жедел дамуы Каспий теңізінің табиғатына салмақ түсіруде. Соның салдарынан теңіздің биологиялық алуандығын сақтау мақсатында нақты шаралар қабылдау қажеттігі туындауда. Осы орайда 12 тамызда қол қоюға даярланып жатқан Конвенция ең алдымен экологиялық сипаттағы мәселелерді шешуге, көпжақты тиімділікке негізделуі тиіс. 

Әрине, экологиялық фактор энергетика саласындағы шешімдерге ерекше ықпал ететін болады, ал транзиттік-көліктік жобалар, балық аулау мен кеме қатынасы екінші орынға ысырылатыны анық. Яғни, «Каспий бестігінің» мүдделері ең алдымен экологиялық саясат призмасы тұрғысынан қарастырылатынын байқауға болады.

Каспий маңайы мемлекеттері теңіздің құқықтық мәртебесін нақтылау бойынша өткен келіссөздер үдерісі бес елдің дипломаттарынан үлкен еңбекті, табандылықты талап еткені анық. Кешенді мәселелердің шешімін табу үшін бойы көптеген кездесулер өткізілді. Олардың қатарында мемлекеттер басшылары деңгейінде 4, ал министрлер деңгейінде 8 кездесу өтті. Бұл кездесулер барысында мемлекеттердің әрқайсысы Каспий теңізінің мәртебесін анықтау мәселесіне байланысты түрлі ұстанымда болды.

Осы орайда мемлекеттер арасындағы ұзақ мерзімге созылған келіссөздер үдерісі аяқталуға жақын деп үміттенгіміз келеді. Өйткені Конвенция қабылданысымен Каспийді бөлісу бойынша даулы мәселелер кезең-кезеңімен реттелетін болады. Конвенциямен бірге дайындалып жатқан экономикалық сипаттағы құжаттар Каспий маңайы елдерінің транзиттік әлеуетін кеңейтіп, көліктік бағыттарды әртараптандыру мүмкіндігін арттырады.

Ал 10-11 тамыз күні өтетін Арнайы жұмыс тобының 52-ші отырысын мемлекеттердің Сыртқы істер министрлері деңгейінде өткізу жоспарлануда.  Әзірше Каспий теңізінің құқықтық мәртебесін нақтылайтын саяси шешім жоқ, сондықтан маңызды экономикалық жобалардың жүзеге асуы өзекті күйінде қалып отыр.

Әділхан Ғаделшиев,

ҚСЗИ Сыртқы саясат және халықаралық қауіпсіздік бөлімінің аға ғылыми қызметкері

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.02.2019

Орал қатты қалдықты өңдеуге кірісті

18.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» «Адмиралдан» ұтылды

18.02.2019

Семейде математикадан аймақтық олимпиада өтті

18.02.2019

Шымкентте өртеніп жатқан үйден сәбилерді аман алып қалған жас батыр марапатталды

18.02.2019

Семейде татар халқы  «Самавыр янында» бас қосты

18.02.2019

Жетісу кәсіпкерлері көшелерді  жарықтандыруға кіріседі

18.02.2019

Мәскеуде Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің кезекті отырысы өтеді

18.02.2019

Жапония мен Түрікменстан өкілдері кездесті

18.02.2019

Баку қаласында Каспий теңізі мәселелері жөнінде отырыс өтеді

18.02.2019

Алматыда 120 көшеге энергия үнемдейтін жарықдиодты жарықтандыру орнатылады

18.02.2019

Астана-Қарағанды тас жолы қатты бұрқасын салдарынан жабылды

18.02.2019

Алматы облысында 365 күнде 365 кәсіпкерден өтініш қабылданды

18.02.2019

Атақты дизайнер қиын жағдайға тап болған әйелдерге 50 киім үлгісін сыйлайды

18.02.2019

2018 жылы қызылшамен ауырғандар саны өскен

18.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығының әскери бөлімдері дабыл бойынша көтерілді

18.02.2019

Ақтаулық ата-аналар Оксфордтық курсты оқыды

18.02.2019

Қостанай ювеналдық сотында «Отбасы бөлмесі» ашылды

18.02.2019

Донецк қаласында бірнеше жарылыс болды

18.02.2019

Үндістан үкіметі Эверестің биіктігін қайта өлшемек

18.02.2019

Қазақстанда қанша қасқыр бар?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу