Г.Көбенова: Ынтымақтастықты арттыратын құжат болмақ

Егемен Қазақстан
10.08.2018 2836

Ақтау қаласы бұрын-соңды болмаған үлкен тарихи оқиғаның орталығына айналғалы отыр. Себебі 12 тамызда осы қалада Каспий маңы мемлекеттерінің 5-інші саммиті өтіп, онда бес ел мемлекет басшыларының Каспий теңізінің құқықтық мәртебесін анықтайтын конвенцияға қол қоюы күтілуде. Конвенцияның Каспий маңайы елдерінің өзара келісіп, ондағы барлық пункттердің тараптардың көңілінен шығатындай даярлануына 20 жылдан астам уақыт кетуі оның қаншалықты маңызды екенінен хабар береді. Яғни, бұл құжат Каспий теңізіндегі экологияның, көлік пен табиғатты пайдаланудың, шектеу қою мен қауіпсіздік сипаттарының барлық аспектілерін қамтиды.

Каспий теңізінің құқықтық мәртебесін анықтау мәселесін «Каспий бестігі» 1994 жылдан бері талқылап келеді. Бұған дейін осы мәселе бойынша Арнайы жұмыс тобының 50 отырысы, Каспий маңайы елдері Сыртқы істер министрлерінің деңгейінде 6 кеңесі өтті. Саммит қарсаңында да Арнайы жұмыс тобының отырысы мен Каспий маңайы мемлекеттерінің Сыртқы істер министрлерінің кеңесі, ішкі саясат басқармасы басшыларының кездесуі өтеді деп жоспарлануда.

Қазақстанның жан-жақты ынтымақтастықты дамыту үшін оның сенімді құқықтық негізін жасақтау қажеттілігін уақытында түсінуі үлкен нәтиже берді. Бүгінгі таңда Қазақстанның Каспий теңізіне қатысты 18 келісімшарттың қатысушысы екенін айта кеткен абзал. Оның 9-ы бесжақты тарап негізінде қол қойылған құжаттар болып табылады. Саммитте негізгі құжаттан бөлек қосымша 8 құжат «бестік» форматында қабылданады деп күтілуде.

 «Каспий бестігінің» туындаған мәселелерді шешу жолдарын ұдайы іздестіріп, ортақ бітімге келуге ұмтылуын бұған дейінгі өткен келіссөздер барысында орын алған объективті қиындықтарды еңсеруі мен дипломаттардың қажырлы еңбегінен байқауға болады. Нәтижесінде негізгі мәселелер бойынша бес ел көптеген консенсусқа қол жеткізді. Әсіресе, жағалау елдері тәуелсіз жаға шегі мен жеке-дара құқықтарға байланысты, теңізде жүзу режімдері, әлемдік мұхитқа Каспий теңізінен барлық көлік құралдарымен еркін еніп-шығу, су асты құбырларын салу бойынша келісімге келе алды.

Бұған дейін Каспий маңы елдерінің қарулануын тұрақтандыруды қамтамасыз ету, теңіз айдынында бөтен мемлекеттердің қарулы күштері жүрмеуін қадағалау принципі келісілді. Сондай-ақ таяуда өтетін саммитте 2010 жылы жасақталған «Каспий қауіпсіздігі саласы бойынша ынтымақтастық Келісімі» жобасының протоколына қол қойылады деп күтілуде. Онда браконьерлікке қарсы күрес, лаңкестікпен күрес, теңізде жүзу қауіпсіздігін қамтамасыз ету, заңсыз есірткі айналымының жолдарын жоюға бағытталған жобалар бар.

Бұл келісім бес елдің сауда-экономикалық ынтымақтастығын арттыратын маңызды құжатына айналуы әбден мүмкін. Құжат көршілес мемлекеттердің өндіріс саласындағы сауда-экономикалық байланыстар, ауыл шаруашылығы, сауда, туризм секілді ортақ салаларында халықаралық-құқықтық заңдық норманың қалыптастыруға ықпалын тигізеді. Тараптар өз ұлттық заңнамаларына сәйкес, экономикалық ресурстарды тиімді пайдалануға, ортақ инвестициялық жобалар мен бағдарламаларды жүзеге асыруға, арнайы еркін экономикалық аймақтарды құру және дамыту мәселелері жөнінде тәжірибе алмасуға, мемлекеттер арасында аудандық, аймақтық, қалаларалық әріптестікті дамытуға ықпал етеді деп күтілуде.

Егер Каспий маңы елдері теңіздің құқықтық мәртебесі туралы конвенцияны қабылдап, құжат күшіне енетін болса «Каспий бестігі» кең құқықтық базаға ие болатыны сөзсіз. Бұл шекаралас елдердің түрлі салаларда ортақ әрекет етулеріне мүмкіндік беретін болады. Мемлекеттер басшылары деңгейінде қол қойылатын Конвенция мен қабылдануы жоспарланған маңызды саяси шешімдер Каспийге байланысты көптеген сұрақтардың шешілуіне үлкен ықпал ететіні даусыз.

Гүлзат Көбенова, 

ҚР Тұңғыш Президенті–Елбасының кітапханасы

ММ директорының орынбасары

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.08.2018

Дзюдошы қыздар үш жүлде алуды көздеуде

14.08.2018

Делдалшылар көмір бағасын қолдан жасап отыр

14.08.2018

Астанада «Сергек» камераларының көмегімен 2 мыңға жуық әкімшілік құқық бұзушылық анықталған

14.08.2018

Құқықтық талапты сақтаса шетел телеарналарына шектеу жоқ - Дәурен Абаев

14.08.2018

БҰҰ Бас хатшысы Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі туралы конвенцияға қол қоюын құптайды

14.08.2018

Қорытынды көрсеткіштер көңілге қонымды

14.08.2018

Қара жолдың қасиеті

14.08.2018

Бұқар жырау Қалқаманұлының 350 жылдығына арналған көрме-байқауы өтті

14.08.2018

Қажымұқан көтерген тас

14.08.2018

Арал аумағында атқарылар шаруа көп

14.08.2018

«Хрущевкалардан» құтылудың тиімді тетігі

14.08.2018

Оқулық шығаруда олқылықтарға жол берілмеуі қажет

14.08.2018

Байзақ батыр кесенесі

14.08.2018

Жеті айдың қорытындысы бойынша экономикалық өсім 4% құрады — ҚР ҰЭМ

14.08.2018

Ұлы Абайдың туған күні тұңғыш рет Ташкентте тойланды

14.08.2018

Шәкәрімнің үш анығы

14.08.2018

Қолма-қол ақшасыз есеп айырысулар саны өсуде

14.08.2018

Цифрлы қаржы: тез, арзан, тиімді

14.08.2018

Дулат Исабековтің кітапханасы ашылды

14.08.2018

Бекболат Әдетов шыққан белестер

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Бесінші саммит және Каспий «бестігі»

Кеше Ақтау қаласында Каспий маңы мем­лекеттері басшыларының Бесінші саммиті өтті. Аса маңызды халықаралық жиынға Қазақ­станның, Ресейдің, Әзербайжанның, Иранның және Түрікменстанның президенттері қатыс­ты. Тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесі, теңізде экономика, көлік-транзит, эколо­гия, қауіпсіздік және басқа да салалар бойын­ша ынтымақтастық орнату мәселелерін талқылады. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Шалдың баласы

Қазақ менталитетінің өзіне тән тағы бір ерекшелігін айқындап, бекзат болмысын ажарлап әмбе сақтап келе жатқан әдет-ғұрыптарының бірі отбасындағы үлкен баланы, әсіресе ұлдың тұңғышын ата-әжесінің бауырына салу дер едік. Ол атасының баласы болып өседі. Шалдың баласы құдайдың еркесі, оны ешкім бетінен қақпайды. 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Халық санының артуы – елге құт

Халық санының артуы Қазақстан сияқты жер көлемі үлкен, халық саны аз мем­лекеттерге ежелден маңызды мәселе­лердің бірі болып келеді. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу