Нантепкі

Қазір қоқыс контейнерінің қасынан өтсеңіз, шашылып жатқан нанды көресіз. Табаныңыздың астында тапталып жатады. Байқамай басып кетсеңіз, бойыңызды бір ыңғайсыздық билейді. Бала кезінен ата-әжелерінің құлаққа құюымен нанды қадірлеп өскен ұрпақ арамызда. «Нан қиқымын шашпаңдар, жерде жатса баспаңдар, теріп алып қастерлеп, торғайларға тастаңдар» деген тақпақты тақылдап айтып өскен буын да белорта жасқа келді. Сондықтан нанды дастарқанда шашпауға, аяқ астында жатса баспауға тырысамыз. Бұл жазылмаған заңдылық. Тіпті нанды бір қолмен бөлу де бізге әбес көрінеді. Бұл ерсі қылықтан бір керенаулық, астың қадіріне жетпеушілік көргендей боламыз. Ендеше нан үзімі, кейде тіпті тұтас бөлке неге қоқыс жәшігіне тасталады, неге аяқ астында жатады? Нантепкі заман деген осы болар, бәлкім?!..

Егемен Қазақстан
30.08.2018 141
3

Расында, бірде журналистік сапармен ел ішінде жүргенде бір кейіпкерімізге байла­­нысты шалғай ауылдағы ұрпағымен сөйлес­кен едік. Сонда кейуана көрмеген қиын­дығы жоқ әулие бабасының әңгімесін тарқат­қан­дағы бір сөзі көкейімізде қалып қойыпты. Анда-санда сана қатпарынан қылаң беріп қа­лады. Сондықтан бір ауыз сөз болса да оқыр­­ман­ға жеткізуді жөн санадық. Хәл үстін­де жат­қан әкесі балаларына аштық пен заман­­ның тар­лығына тұсалып қалмасын деді ме, тағ­дыр-тәлейіне әлдеқандай кейістік те таныт­­пай, «бүгін бір үзім нанға зар болып отыр­­сыңдар. Алда нантепкі заман туады. Бұл қи­ын­дықтан оның обалы ауыр болады» депті...

Ұлысымыз бір тілім нанды бөліп жеген ағайын-бауырды, дос-жаранды, қоңсы-қолаңды қатты қадірлейді. Оның ар жағында нанға, адал ас пен ақпейіл көңілге деген құрмет те тұр емес пе! Ендеше біздің қоғамда көңілімізге де қылау түскені, көңілжықпас кеңдігімізді де кір шалғаны, тепкіге түскені ғой... Мұның мысалы – бұл күнде бір-бірін танымайтын көршілер, бір-біріне тасбауыр­ ағайын көбейіп келеді. «Бөле емес, өле жейтін» қысаң қалып қалыптасып, асыл қасиеттерді ұрлаған уақытта, әрине, қарынға сыймаған артық ас қоқысқа бармағанда қайда барады? Осы жайт ойландырады. 

Физиологиялық әрі моральдық тұрғыдан бағамдасақ, қазақ «бір күн ашыққаннан қырық күн ақыл сұрама» дейді. Алапат ашар­шылықты өткеріп, жартысынан астамы қы­рылған қоғамның араға ғасыр аралатпай нантепкі пиғылға ұшырауы ақылға сыймайды. Жазушы Валерий Михайлов «Хро­ника великого джута» атты еңбегінде «сіңіріне ілініп, ыңыршағы шыққан жартылай тірі адамдар» деп суреттегендей, бұл ұлы нәубетте адамдардың адам сиқынан кеткені тарих деректері мен көнекөздердің естеліктерінен мәлім. Қолдан күштеп ұжымдастырудың нәтижесінде сол кезде ақ қардың үстіндегі ақ шаңқан киіз үйлердің өлі қаласы орнағанын, киіз үйлердің қайсысына кірсең де барлық зат-мүлкі орнында, бірақ адамдары жоқ, бір сәтте ғайып болып, тіршілік тоқтап қалғандай үрейлі көріністің ортасында тірі қалған кішкентай қыздың қансүңгі бейнесін Ғабит Мүсіреповтің «Ол – аштық! Ол аштықтың көзі болатын! Қарғыс атқыр аштықтың дәл өзінің!» деп долы әрі шарасыздықтан туған дәрменсіз ашуы қазіргі нантепкі қоғам санасына жетпей жатқан сияқты сезіледі. Әйтпесе, жан дүниенің алапат жарылысын тудыратын ащы тарихтан алған тағылым артық асты аяқасты етпес еді... Қайбір жылы осы аштыққа қойылған Астанадағы алып монументтің бір бөлігін айдың-күннің аманында ұрлап кетуі де біздің ұлы нәубетті мүлдем ұмытып кеткеніміздің һәм нантепкі қимыл-қарекетіміздің нақты көрінісі ғой...

Жалпы, аштық оқиғалары белгілі бір қанқұйлы саясат пен басып-жаншыған соғыс кезеңдеріне тән. Мәселен, австриялық танымал психолог, дәрігер әрі философ Виктор Франклдың екінші дүниежүзілік соғыста немістің өмір сүруге мүмкіндік қалдырмас концлагері туралы жазатын әйгілі күнделігі бар. Әлемде әлденеше рет басылса да оқырманы азаймаған күнделігінде автор адами жағдайға арналмаған өлім лагерінде адамды мықты тәні емес, қуатты рухы сақтап қалатынын айтады. Бұл ойды Қытай абақтысында қырық жыл ғұмырын өткізген Қажығұмар Шабданұлы да қайталайды. Жазушының серіктері лагерде қызылша түбірін қазу жұмысы кезінде тәтті түбірді түбімен бірге қазбай, жартылай жұлып алады екен де, кейін күзетшілерден қағаберісте жалма-жан әлгі қалып қалған тамырды таңдайына салып әл жалғайды екен. Осыны байқап қалған Қажығұмар олардың аузындағы тәтті түбірді түкірткізіп тас­тайды. Аң-таң болған әрі ашу-ызасы келген аш түрмелестеріне: «Бұл қарныңды тоғайтпайды, керісінше рухыңды сындырады», дейді.

Иә, нантепкі ұғымы тоқшылықты, ит басына іркіт төгілген заманды да білдіреді. Бірақ бұл жазбамызда пиғылға, ниетке қатысты айтып отырғанымызды ескерте кетелік. Нантепкі мінез-құлыққа жол бермеу – талай мүмкіндіктерге жол ашатын прагматикалық сана-сезімімізді қалыптастыруға да түрткі болар еді.

Думан АНАШ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.01.2019

Азамат Мұқанов дзюдодан жастар құрамасының аға жаттықтырушысы атанды

20.01.2019

Атырау жылу электр орталығында апатты жағдай болды

20.01.2019

ШҚО-да дін саласындағы құқық бұзушылықтар саны үш есеге азайды

20.01.2019

Солтүстік Қазақстанда көпсалалы аурухана салынады

20.01.2019

Қазақстандық балалар фильмі халықаралық кинофестивальде жүлде алды

20.01.2019

ШҚО емханалары 100 тонна қағаз үнемдеді

20.01.2019

Қазақстан мен Ұлыбритания арасындағы дипломатиялық қатынастардың орнатылғанына 27 жыл толды

20.01.2019

ШҚО Күршім ауданында 6 жастағы бала суға кетіп қалды

20.01.2019

Қазақстанда бала асырап алуға көмектесетін арнайы агенттік құрылады

20.01.2019

Ресейлік «Арктика-М» спутнигі 2019 жылы маусым айында іске қосылады

20.01.2019

Чили жағалауында магнитудасы 6,8 жер сілкінісі болды

20.01.2019

Астанада Жастар жылының ашылуы өтеді

20.01.2019

Экономиканы роботтандыру: қатер ме, мүмкіндік пе?

19.01.2019

Атырауда «Отбасы орталығы» және «Татуластыру орталығы» ашылды

19.01.2019

Мақтаарал ауданында диқаншылық басталды

19.01.2019

Ақтөбе-Атырау тас жолының бойында орналасқан аумақ күрделі жөндеуден өтіп жатыр

19.01.2019

Астанада көші-қон заңнамасын бұзған 33 шетелдік еліне қайтарылды

19.01.2019

​СІМ басшысы Тәжікстан елшісін қабылдады

19.01.2019

​Қазақстанның Елшісі НАТО Бас хатшысына Сенім грамоталарын тапсырды

19.01.2019

Рейтер: Трамп пен Ким Чен Ын ақпанда кездеседі

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу