Adamǵa artyq bilim qajet pe?

Adamǵa qashan bilim artyqshylyq etip edi?! Mundaı jaǵdaı tarıhta bolmaǵan sekildi. Biraq tarıhta, sonyń ishinde bizdiń qazaq tarıhynda mundaı jaǵdaı qubylys retinde buryn boı kórsetpegenimen, endi bolady dep oılaımyz.

Егемен Қазақстан
05.09.2018 171
3

Sebebi qazir adamdar ómiri standarttalýǵa aınaldy. Jańa tehnologııalardyń damýy erekshe qarqyn alyp otyrǵan qazirgi zamanda ár nárseniń narqy men qundylyǵy aıqyndalyp keledi. Soǵan saı adamdar óz jaǵdaıy boıynsha túrli standarttarmen ómir súrýge kiristi. Sol standarttalǵan ómirde basty qundylyqtyń biri ýaqyt bolatyn túri bar. Qazir bárin de isteýge bolady, qaıda baram, qandaı bilim alam deseń de jol ashyq, tek soǵan jaǵdaıyń men ýaqytyń jetse.

Ýaqyt tapshylyǵy etek alyp otyrǵan tusta altyn ýaqytyńdy qor qylyp, ózińe paıdasy tımeıtin artyq bilim alýdyń qajeti de joq sekildi. Árıne, bul – bizdiń oıymyz. Endi qazirgi ómir barysyn, halyqtyń tirshiligin oı eleginen ótkizip kóreıik.

Qazirgi jastar bilim jınaýǵa kiristi. Olardyń qolynda eki, tipti úsh dıplomnan bar. Bilim alýdy maqsat etken kóptegen jas qazaqstandyq bilimmen qanaǵattanbaı, shet el asýda. Bizdiń jastyq shaǵymyzda qol jetpeıtin arman, qııal-ǵajaıyp ertegideı kórinetin, biz úshin múldem beıtanys álem sekildi Garvard, Kembrıdj ýnıversıtetteri endi qazaq jastaryna da qoljetimdi bola tústi. Qanshama jas shet eldiń mańdaı aldy ýnıversıtetterin bitirip kelip, elimizde qyzmet etýde. Osyny kórip, qýanasyń. Sebebi bilim degenińiz aqqan saıyn arnasy keńeıe beretin arnaly ózen sekildi ǵoı. El ishinde bilimge degen talpynys kúsheıe berse, munyń sońy elimizdi damýǵa ákeletini sózsiz. Onyń ústine, osy ýaqytqa deıin qazaqtyń bilimge ketken kegi de bar ǵoı, ásirese, tehnıkalyq bilimge. «Qarańǵy qazaq kógine, órmelep shyǵyp kún bolam» dep kezinde Sultanmahmut Toraıǵyrovtyń aıtqanyndaı, tehnıkalyq salada bilimdi jastar kóbeıe berse, kúnimizdiń ashyla túsetindigi, óz qolymyz óz aýzymyzǵa jetetindigi anyq.

Árıne, bári táýelsizdiktiń arqasy. Táýelsizdik – basty qundylyǵymyz. «Eldiń jan-jaqty kemel damýy úshin, eń aldymen onyń basy azat bolýy kerek» dep Shoqan Ýálıhanov kezinde beker aıtqan joq qoı. Sondyqtan táýelsizdiktiń qadirin bilýimiz kerek.

Biraq, qarap otyrsań, táýelsizdiktiń de balań shaǵy bolatyn sekildi. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda kóp másele durys qalypqa túse qoımaǵandyqtan, jastardyń bilimge japatarmaǵaı talpynysy kóp jaǵdaıda ózin aqtamaǵandyǵy baıqalady. О́ıtkeni, jastardyń bilimge qulshynysyn paıdalanyp, eshqandaı materıaldyq-tehnıkalyq bazasy joq kóptegen jeke menshik joǵary oqý oryndary ashyldy. Bilim berýdiń ornyna kóp jaǵdaıda aqsha jınaýmen aınalysty. Mine, sonyń saldarynan qaltasyna ekonomıst pen zańger dıplomyn salyp alyp, satýshy nemese taksıst bolyp júrgen jastar kóp.

Ekinshiden, óz bıligimiz qolǵa tıisimen Abaı atamyz aıtyp ketken halqymyzdyń boıyndaǵy kemshilikter taǵy da andaǵaılap aldymyzdan shyqty. О́ıtkeni úlken bolsyn, jas bolsyn bári portfelge qaraı júgirdi. Osynyń saldarynan kezindegi irgeli sharýashylyq keńsharlardy pyshaq ústinen bólip alyp, taratyp áketý óte jeńil bolǵanymen, daǵdarys kezinde ony basqara bilý qııamettiń qaıymy bolyp shyqty. Sóıtip, bir keńshardyń ornyna qurylǵan 40-50, tipti odan da kóp qojalyqtyń qazir qalsa 2-3 eýi qaldy da, basqasynyń bári quryp tyndy.

Mine, osyndaı portfelge umtylys jastary­myz­dyń boıynda da tabylyp otyr. Kezinde Abaıdyń «Oıynda joq biriniń, Saltykov pen Tolstoı. Iа tilmash, ıa advokat, Bolsam degen bárinde oı» dep aıtqanyndaı, jastardyń basym bóligi ózderi úshin paıdaly kásiptik bilimdi mise tutpaı, joǵary bilim alýǵa ǵana umtyldy. Al dál qazir elimizge joǵary bilimdilerden kóri qarapaıym kásip ıeleri, dánekerleýshiler men kranshylar, santehnıkter, burǵylaýshylar, qurylysshylar, júrgizýshiler qajet. Olardyń tabysy da jaman emes. Máselen Astanada qalalyq baǵyttaǵy avtobýs júrgizýshileriniń jalaqylaryn qazirgi 200-250 myń teńgeden 400 myń teńgege deıin kóterý máselesi qarastyrylýda.

Lev Tolstoıdyń «Soǵys jáne beıbitshilik» kitabynda jazýshynyń jan dúnıesi daǵdarysta júrgen súıikti keıipkeri knıaz Andreı Bolkonskıı graf Per Bezýhovqa óziniń túngi saǵat 3-te biraq jatatyndyǵyn, sebebi ártúrli oılar basyna kelip uıyqtaı almaıtyndyǵyn aıta kele qasynan ótip bara jatqan krepostnoı sharýany kórsetip turyp, bul sharýa qojaıynyna qaraǵanda áldeqaıda baqytty degen pikir bildiredi. «Endi sen oǵan bostandyq berý kerek, bilim berý kerek deısiń. Meniń jaǵdaıymdy (materıaldyq baılyq maǵynasynda S.Á) bermeı turyp, meniń bilimimdi bergiń keledi. Sonda sen ony baqytsyz etkiń kelip tur ma?!» deıdi. Bul áńgime sol kezderi Reseıde krepostnoı sharýalardyń basyna bostandyq berip, olardy Sibir men qazaq dalasyndaǵy bos jatqan jerlerdi ıgerýge jiberý jóninde bastama kótergen ataqty Mıhaıl Speranskıı reformasy qarsańynda júredi. Árıne, Speranskıı zamany men qazirgi ýaqytty salystyrýǵa kelmes. О́ıtkeni ol kezde Reseıde de, Qazaqstanda da qarapaıym halyq jappaı saýatsyz bolatyn. Al qazir jappaı bilimdi.

Bilim oı eńbegi arqyly keletin ónim bolǵandyqtan, ony alǵan adam oılanbaı, Bolkonskıı sekildi uıqysyzdyq jaǵdaıyn bastan keshirmeı tura almaıdy. Sonyń ishinde, artyq bilim de artyq tamaq sekildi. Artyq tamaq asqazandy buzsa, semirýge ákelse, artyq bilim de adamnyń jan dúnıesin sharshatady. Eger sol bilimin júzege asyrarlyqtaı jaǵdaıy bolmasa, onda ol adamdy baqytsyzdyqqa qaraı bastaıdy.

Suńǵat ÁLIPBAI,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.09.2018

Абылай ханның қара жолы - солтүстік пен оңтүстікті байланыстырған ең төте жол

23.09.2018

Павлодарда «Ертіс» футбол клубының атауын латын қарпіне көшіру ұсынылды

23.09.2018

Фильмдер қашан түрлі-түске бояла бастады?

23.09.2018

Туған жерін сүйе алмаған, сүйе алар ма туған елін?

23.09.2018

Түркістанда халықаралық деңгейдегі инвестициялық және туристік форум өтеді

23.09.2018

Әдет қалыптастыру оңай ма?

23.09.2018

Тіл ықылассыз істі емес, періште көңілді ұнатады

23.09.2018

«Әкім Тарази шығармашылығының феномені» халықаралық ғылыми-практикалық конференциясы өтті

23.09.2018

Қостанайда екі полицей жол бойында әйелді ажалдан аман алып қалды

23.09.2018

Павлодарға Дүниежүзілік Украиндар конгресінің президенті Евгений Чолий келді

23.09.2018

Балалар Евровидениесінде еліміздің намысын Даниэла Төлешова қорғайтын болды

23.09.2018

Энтони Джошуа ресейлік боксшы Александр Поветкинді жеңді

23.09.2018

Астанада ТҚО объектілерді қорғаудың цифрлық басқару жүйесі ұсынылды

23.09.2018

Екібастұзда алғашқы STEM-зертханасы ашылды

23.09.2018

Маңғыстауда VI Халық спорты ойындары басталды

23.09.2018

Астаналықтар заң мәселесі бойынша тегін кеңес алды

23.09.2018

Ақтауда триатлоннан Қазақстан Кубогының финалы басталды

22.09.2018

Жалпықалалық сенбілікте 9 мыңнан астам ағаш егілді

22.09.2018

Мақтаарал ауданында «Жасыл ел» жастардың еңбек жасақтары жұмысын бастады

22.09.2018

«Балалар Евровидениесі» байқауының жеңімпазы анықталмақ

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу