Alań kóńil

Búgingi tehnologıalyq progresterge qarap otyryp, adamzat balasynyń oıshyl­dary men tutynýshylarynyń arasynda alshaqtyq paıda bolǵanyn kóremiz. Eki aralyqtaǵy bos keńistik búgingi qoǵamdy tehnıkalyq múmkindikterdiń tek ber jaǵyn paıdalanýǵa ıtermelep kele jatqandaı.

Егемен Қазақстан
03.10.2018 2245
3

Eýropa elderi týrısterge shekteý qoıǵaly jatqany týraly maqala shyqty. Saıahatshylardyń kóbeıý sebebi – selfıge túsý. Álemge ortaq mádenıet oshaqtaryn aralap, estetıkalyq lázzat alý úshin emes, sýretke túsý úshin baratyn «qonaqtardyń» ishki mádenıeti, ıntellektýaldy qýattary qaı shamada ekenin boljaýǵa da bolatyndaı. Ǵylymnyń damyǵandyǵy sol, sýretke túrli-túrli túsýdiń amaldaryn, sýretti óńdeýdiń múmkindiginshe kóp túrlerin shyǵaryp jatyr. Qazir kásibı fotoapparattardyń múmkindigi aıfonda da bar. Biraq tutynýshylar aıfonnyń bar fýnksıalaryn paıdalanyp júrgen joq. Tipti, kóbi bilmeýi de múmkin. Al ony qoldana bilmese, ne úshin aıfon ustaıdy? Maqtan úshin be?..

NASA Aı men Marsqa baılanysty jańa jobalarymen bólisip jatyr. Ǵarysh keńistigine adamzat aıaǵy tıgeli migirsiz damyp kele jatqan ǵylym Marsta muzdyń erýinen sý bolýy múmkin dep, artynsha turaqty sý baryn dáleldedi. Ǵalymdar Aıdyń Kún sáýlesi túspeıtin kraterlerinde muz baryn, bolashaqta odan ottegi men zymyranǵa qajet janarmaı alýǵa bolatynyn aıtyp jatyr. Qultemirler men qashyqtyqtan basqarylatyn qurylǵylar, ushqyshsyz ushaqtar – ǵylymı óndiristik damýdyń jemisteri. Al osy jańalyqtarǵa adamzat balasy qanshalyqty jaqyn. Qanshalyqty qoldanady. О́zge emes, óz elimizdi aıtaıyq. Sıfrly Qazaqstan baǵdarlamasyn qarapaıym qazaq qashan meńgeredi? Tehnıka ómirimizdiń ajyramas bóligine aınalyp kele jatyr. Birtindep enip kele jatqan úrdisterge nege jatyrqaı qaraımyz? Almatydaǵy «Ońaıǵa» baılanysty daýlardy, Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtaryndaǵy qyzmetterdi-aq eske alyńyz. Qarapaıym mysaldary. 

Biraq sóıte tura zamanaýı bolyp kóringimiz keledi. Onyń qandaı uǵym ekenin tolyq túsinip bolmaımyz. Dzen fılosofıasynda sózge (ataýlarǵa!) onsha senbeıdi. Sebebi biz bir zatqa at bersek, onyń anyq jaratylysynan alystap ketemiz deıdi. Osy jerde bir shyndyq bar. Zamanaýı bolý degen ne? Shash boıaý, qulaq tesý, aıfon ustaý ma? Álde óz zamanynyń bar jetistiginen habardar, bilim-ǵylymǵa júırik, tilge jetik, básekege qabiletti bolý ma? Biz ult retinde osyǵan tereń mán berý kerek sekildimiz. Qoǵam ǵylymdaǵy, bılik qoǵamdaǵy fazısterdi ańǵara almaı qalyp jatyr. Bul osy aralyqtardaǵy dáneker tulǵalardyń prınsıpteri men jumystarynda aqaý bar degen sóz. 

Qazir bútinder bólshektenip, qoǵamdy jeke-jeke ındıvıdýmdar quraıtyn boldy. Toptyń ortasynda júrse de adamdar ózin jalǵyz sezinedi. Zor ambısıalarǵa tireý bolatyn áleýet joq. Adamdar tireý dep adamdardy uǵatyn boldy. Bul korrýpsıanyń kesiri emes pe? Árıne bul bólek áńgime... Degenmen jańa kezeńge ótýge kedergi bolatyn kóp tosqaýyldyń biri osy.

Ýaqyt pen keńistik ózgergen saıyn adamnyń minez-qulqy da túrlene túsedi. Al ýaqyt ózgerip, keńistik sol qalpy qalsa she? Odan qandaı ózgeris kútýge bolady? Elpildegish adam jany tez ózgerip, bárin jyldam qabyldaǵanymen, jalpy qoǵam asyqpaıtyn sekildi ondaıda. Halyq túgel túsinip, tula boıy bir tiri aǵzadaı dúnıeni sezinbegenshe eshteńe ózgermeıtindeı kórinedi. Ár ózgeris qıyn, ár jańalyq tosyn qabyldanady. Eskimen qoshtasqysy kelmeıtin býyn ótkenmen ómir súrse, jetistikke jetkisi keletinder búgingi kúndi ǵana oılaıdy. Al erteń ne bolmaq? Ǵylym zerttep, kitapta ǵana qalyp otyrǵan býrjýazıalyq pozıtıvızm bizge kerek qasıet emes pe?!.

Djon Faýlz aǵylshyn aqyny, Baıron men Shellıdiń zamandasy Semıýel Rodjers týraly bir oqıǵany aıtaıyn. Rodjerstiń uıymdastyrýymen birneshe aqyn túski asta quldyqtyń ádiletsizdikteri týraly áńgimelep otyrady. Birneshe saǵat boıy toqtamastan árkim óziniń názik lıberaldy sezimderin jasyryp qalmaıdy. Bir kezde arasynan bireýi Rodjerstiń oıyn suraǵanda: «Bul máselege alańym – bes fýnt sterlıng» dep jaýap beredi. Demek, bizge de qazir ulttyq máselelerge qanshalyqty alańdaýly ekenimizdi anyqtap alý kerek.

О́tkenin kim umytady, erteńin kim oılamaıdy?! Eshıl tragedıasyndaǵy mıftik keıipkerler birinen soń biri qyrylyp jatqanda eńirep jylaǵan grekter Lýkıan komedıasyndaǵy ólimge jamyraı kúlipti. «Adamzat balasy ótkenimen kúlip qoshtasady» degen oıshyldyń sózi ras-aý. Zaman jańa talap qoıǵan saıyn, ótken kúnniń qıyndyqtary kúlkili bolýy da yqtımal. Iá, kerisinshe ýaqyt yrǵaǵynda umytylyp bara jatqan qundylyqtaryńyzdy oılap, Abaısha yzadan kúlýińiz múmkin. 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қарағандылықтар «ҚазРобоСпорт» чемпионатының бас жүлдесін жеңіп алды

10.12.2018

Ежелгі металлургия іздерін Тарбағатай даласынан көруге болады

10.12.2018

Қытай 2000-нан астам қазаққа өз территориясынан шығуға рұқсат берді

10.12.2018

Д.Назарбаева Дүниежүзілік банкінің Орталық Азия жөніндегі Аймақтық директорын қабылдады

10.12.2018

Солтүстікқазақстандық екі кәсіпкер «Жомарт жүрек» байқауының жеңімпазы болды

10.12.2018

«Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау» республикалық ғылыми-теориялық online конференция өтті

10.12.2018

Халықаралық Олимпиада комитеті Алла Важенина, Анна Нұрмұхамбетова және Ольга Рыпаковаға медальдары қайтарады

10.12.2018

Павлодарда «Лайықты еңбек – мемлекеттің тұрақтылық негізі» форумы өтті

10.12.2018

Атыраулық дзюдошылар Конфедерация Кубогінің иегері атанды

10.12.2018

Облыста озық шыққан аудандар марапатталды

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу