Alań kóńil

Búgingi tehnologıalyq progresterge qarap otyryp, adamzat balasynyń oıshyl­dary men tutynýshylarynyń arasynda alshaqtyq paıda bolǵanyn kóremiz. Eki aralyqtaǵy bos keńistik búgingi qoǵamdy tehnıkalyq múmkindikterdiń tek ber jaǵyn paıdalanýǵa ıtermelep kele jatqandaı.

Егемен Қазақстан
03.10.2018 2246
3

Eýropa elderi týrısterge shekteý qoıǵaly jatqany týraly maqala shyqty. Saıahatshylardyń kóbeıý sebebi – selfıge túsý. Álemge ortaq mádenıet oshaqtaryn aralap, estetıkalyq lázzat alý úshin emes, sýretke túsý úshin baratyn «qonaqtardyń» ishki mádenıeti, ıntellektýaldy qýattary qaı shamada ekenin boljaýǵa da bolatyndaı. Ǵylymnyń damyǵandyǵy sol, sýretke túrli-túrli túsýdiń amaldaryn, sýretti óńdeýdiń múmkindiginshe kóp túrlerin shyǵaryp jatyr. Qazir kásibı fotoapparattardyń múmkindigi aıfonda da bar. Biraq tutynýshylar aıfonnyń bar fýnksıalaryn paıdalanyp júrgen joq. Tipti, kóbi bilmeýi de múmkin. Al ony qoldana bilmese, ne úshin aıfon ustaıdy? Maqtan úshin be?..

NASA Aı men Marsqa baılanysty jańa jobalarymen bólisip jatyr. Ǵarysh keńistigine adamzat aıaǵy tıgeli migirsiz damyp kele jatqan ǵylym Marsta muzdyń erýinen sý bolýy múmkin dep, artynsha turaqty sý baryn dáleldedi. Ǵalymdar Aıdyń Kún sáýlesi túspeıtin kraterlerinde muz baryn, bolashaqta odan ottegi men zymyranǵa qajet janarmaı alýǵa bolatynyn aıtyp jatyr. Qultemirler men qashyqtyqtan basqarylatyn qurylǵylar, ushqyshsyz ushaqtar – ǵylymı óndiristik damýdyń jemisteri. Al osy jańalyqtarǵa adamzat balasy qanshalyqty jaqyn. Qanshalyqty qoldanady. О́zge emes, óz elimizdi aıtaıyq. Sıfrly Qazaqstan baǵdarlamasyn qarapaıym qazaq qashan meńgeredi? Tehnıka ómirimizdiń ajyramas bóligine aınalyp kele jatyr. Birtindep enip kele jatqan úrdisterge nege jatyrqaı qaraımyz? Almatydaǵy «Ońaıǵa» baılanysty daýlardy, Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtaryndaǵy qyzmetterdi-aq eske alyńyz. Qarapaıym mysaldary. 

Biraq sóıte tura zamanaýı bolyp kóringimiz keledi. Onyń qandaı uǵym ekenin tolyq túsinip bolmaımyz. Dzen fılosofıasynda sózge (ataýlarǵa!) onsha senbeıdi. Sebebi biz bir zatqa at bersek, onyń anyq jaratylysynan alystap ketemiz deıdi. Osy jerde bir shyndyq bar. Zamanaýı bolý degen ne? Shash boıaý, qulaq tesý, aıfon ustaý ma? Álde óz zamanynyń bar jetistiginen habardar, bilim-ǵylymǵa júırik, tilge jetik, básekege qabiletti bolý ma? Biz ult retinde osyǵan tereń mán berý kerek sekildimiz. Qoǵam ǵylymdaǵy, bılik qoǵamdaǵy fazısterdi ańǵara almaı qalyp jatyr. Bul osy aralyqtardaǵy dáneker tulǵalardyń prınsıpteri men jumystarynda aqaý bar degen sóz. 

Qazir bútinder bólshektenip, qoǵamdy jeke-jeke ındıvıdýmdar quraıtyn boldy. Toptyń ortasynda júrse de adamdar ózin jalǵyz sezinedi. Zor ambısıalarǵa tireý bolatyn áleýet joq. Adamdar tireý dep adamdardy uǵatyn boldy. Bul korrýpsıanyń kesiri emes pe? Árıne bul bólek áńgime... Degenmen jańa kezeńge ótýge kedergi bolatyn kóp tosqaýyldyń biri osy.

Ýaqyt pen keńistik ózgergen saıyn adamnyń minez-qulqy da túrlene túsedi. Al ýaqyt ózgerip, keńistik sol qalpy qalsa she? Odan qandaı ózgeris kútýge bolady? Elpildegish adam jany tez ózgerip, bárin jyldam qabyldaǵanymen, jalpy qoǵam asyqpaıtyn sekildi ondaıda. Halyq túgel túsinip, tula boıy bir tiri aǵzadaı dúnıeni sezinbegenshe eshteńe ózgermeıtindeı kórinedi. Ár ózgeris qıyn, ár jańalyq tosyn qabyldanady. Eskimen qoshtasqysy kelmeıtin býyn ótkenmen ómir súrse, jetistikke jetkisi keletinder búgingi kúndi ǵana oılaıdy. Al erteń ne bolmaq? Ǵylym zerttep, kitapta ǵana qalyp otyrǵan býrjýazıalyq pozıtıvızm bizge kerek qasıet emes pe?!.

Djon Faýlz aǵylshyn aqyny, Baıron men Shellıdiń zamandasy Semıýel Rodjers týraly bir oqıǵany aıtaıyn. Rodjerstiń uıymdastyrýymen birneshe aqyn túski asta quldyqtyń ádiletsizdikteri týraly áńgimelep otyrady. Birneshe saǵat boıy toqtamastan árkim óziniń názik lıberaldy sezimderin jasyryp qalmaıdy. Bir kezde arasynan bireýi Rodjerstiń oıyn suraǵanda: «Bul máselege alańym – bes fýnt sterlıng» dep jaýap beredi. Demek, bizge de qazir ulttyq máselelerge qanshalyqty alańdaýly ekenimizdi anyqtap alý kerek.

О́tkenin kim umytady, erteńin kim oılamaıdy?! Eshıl tragedıasyndaǵy mıftik keıipkerler birinen soń biri qyrylyp jatqanda eńirep jylaǵan grekter Lýkıan komedıasyndaǵy ólimge jamyraı kúlipti. «Adamzat balasy ótkenimen kúlip qoshtasady» degen oıshyldyń sózi ras-aý. Zaman jańa talap qoıǵan saıyn, ótken kúnniń qıyndyqtary kúlkili bolýy da yqtımal. Iá, kerisinshe ýaqyt yrǵaǵynda umytylyp bara jatqan qundylyqtaryńyzdy oılap, Abaısha yzadan kúlýińiz múmkin. 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.02.2019

Орал қатты қалдықты өңдеуге кірісті

18.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» «Адмиралдан» ұтылды

18.02.2019

Семейде математикадан аймақтық олимпиада өтті

18.02.2019

Шымкентте өртеніп жатқан үйден сәбилерді аман алып қалған жас батыр марапатталды

18.02.2019

Семейде татар халқы  «Самавыр янында» бас қосты

18.02.2019

Жетісу кәсіпкерлері көшелерді  жарықтандыруға кіріседі

18.02.2019

Мәскеуде Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің кезекті отырысы өтеді

18.02.2019

Жапония мен Түрікменстан өкілдері кездесті

18.02.2019

Баку қаласында Каспий теңізі мәселелері жөнінде отырыс өтеді

18.02.2019

Алматыда 120 көшеге энергия үнемдейтін жарықдиодты жарықтандыру орнатылады

18.02.2019

Астана-Қарағанды тас жолы қатты бұрқасын салдарынан жабылды

18.02.2019

Алматы облысында 365 күнде 365 кәсіпкерден өтініш қабылданды

18.02.2019

Атақты дизайнер қиын жағдайға тап болған әйелдерге 50 киім үлгісін сыйлайды

18.02.2019

2018 жылы қызылшамен ауырғандар саны өскен

18.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығының әскери бөлімдері дабыл бойынша көтерілді

18.02.2019

Ақтаулық ата-аналар Оксфордтық курсты оқыды

18.02.2019

Қостанай ювеналдық сотында «Отбасы бөлмесі» ашылды

18.02.2019

Донецк қаласында бірнеше жарылыс болды

18.02.2019

Үндістан үкіметі Эверестің биіктігін қайта өлшемек

18.02.2019

Қазақстанда қанша қасқыр бар?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу