Qazaqtyń áni keler ǵasyrǵa bara ma?

Osydan biraz ýaqyt buryn estradanyń Synthpop janrynda án shyrqap júrgen Ǵalymjan Moldanazar atty ánshiniń kezekti pikiri jelini bir dúrliktirgen bolatyn. «Qarny shyqqan, beti tabaqtaı dástúrli ánshilerdi eshkim tyńdamaıdy» degen kórinedi ol. Dástúrli án qazaqtyń jandy jeri ekeni belgili. Sondyqtan álgi sóz talaıdyń ashý-yzasyn qozdyrǵan bolatyn.

Егемен Қазақстан
04.10.2018 103
3

Moldanazardyń pikiri eń asyl dúnıemizdi jerge uryp, aıamaı taptap, keshegi Úkili Ybyraı, Birjan sal, Ámire, Júsipbek, Manarbekterdi mansuqtap jatqandaı kóringeni ras. «Jerden jik shyqty, eki qulaǵy tik shyqty» demekshi, bul qaıdan shyqqan dókeı dedik. 

Sabamyzǵa túsken soń álgi suhbatty tolyq oqyp kórsek dep oılaǵanbyz. Sóıtsek... Sóıtsek, Moldanazardyń aıtqany, dushpandyq emes, «dos jylatyp aıtady» degenge saıady eken. «Qazir dástúrli ánshiler estradashylarǵa kóp renjıdi. Olardyń pikirinshe, dástúrli án umytylyp bara jatyr. Biraq buǵan estrada ánshileri emes, ózderi kináli. Sebebi ózderine salaq qaraıdy. Qaryndary shyǵyp ketken, betteri tabaqtaı. Baıaǵy kıimmen, bir orynda turyp án aıtady. Ár óner pıardy talap etedi. Oǵan dástúrli ánshi aqsha shyǵarǵysy kelmeıdi. Qazir tehnıka damyǵan zaman. Mýzykany sapaly beınebaıanmen durystap jetkizip, sol arqyly tyńdarman júregine jol tabý kerek. Sonda ǵana jastar bolsyn, basqalar bolsyn, dástúrli ándi tyńdaıdy», deıdi ánshi.

Árıne, Moldanazar qattyraq aıtqan. Alaıda qazaqtyń klassıkalyq ónerin aldaǵy zamandarǵa alyp barýdy oılasa, dástúrli mura ókilderi muny janashyrlyq dep qabyldaýy kerek sııaqty. О́ıtkeni búgingi ýaqyttyń shyndyǵy osy. Jahandaný, sıfrlandyrý, tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa deıtuǵyn qubylystardy bastan ótkerip jatqan dáýirde dástúrli ánniń bási tómendep turǵanyn jasyrýdyń jóni joq. Qaırat Baıbosynovtaı has talantty qazir mektep oqýshysy bylaı tursyn, orta jastaǵy azamattardyń kópshiligi tanı bermeıtin jaǵdaıǵa jettik. «Naıntı ýan», Saılaýbek, «zyń-zyńdardyń» uly dúrmeginiń arasynan dombyra men qobyzdyń úni qumyǵyp estiledi, sahna men telearnadan jylystap bara jatyr. Álemge saýyn aıtqan toı-dýmandarymyzda ulttyq boıaýly án sheteldik hám ózimizdiń juldyzdar dýynyń tasasynda qalyp jatady. Keı-keıde dástúr­­li ánshi­lerge oryn berile qalsa, onyń ózinde onshaqtysyn toptap, ár ánniń basyn bir qaıyrtyp qoıady. 

Osy tusta joǵarydaǵy pikirmen kelisýge týra keledi. О́nerdi óltirmeımin dese dástúrli óner ókilderi jańǵyrýdyń jolyn izdeýi kerek-aý. Bálkim ándi qazirgi tyńdarman talǵamyna saı árlep, qubyltýǵa týra keler. Bálkim oryndaý­­­shy­nyń ózi ózgerýi kerek. Bul jerde «Dástúrli án ózgermeýge tıis» degen birbetkeı qaǵıda ulttyq mura joqshylaryna esh upaı bermesi anyq.  

Jaqynda talantty jazýshymyz Oralhan Bókeıdiń óz zamanynda osy máselege qatysty aıtyp ketken oıyn tyńdadyq. 

«Halyq ánderin biz sandyqqa salyp, qulyptap tastamaýymyz kerek. Zaman ózgergen, sıvılızasııa damyǵan saıyn onyń tyńdaýshysy da ózgere beredi. Mine osyǵan oraı bizdiń burynǵy baılyqtarymyzdy túbirli ózgertip tastamaı, sonshalyqty saqtyqpen qarap, búgingi qural-jabdyqtar arqyly, búgingi oryndaýshylyq sheberlik arqyly búgingi tyńdaýshyǵa formasyn ózgertip jetkizip otyrsaq (mazmun qalady ǵoı ádette), onda bizdiń halyqtyq muramyz máńgi jasaıdy. Ony máńgi jasatýdyń joly osy ǵana. Halyq ánderiniń estradadan ekinshi ómirin tabýyn men quptaımyn», deıdi jazýshy.

Taptaýryn soqpaqtan shyǵyp, ýaqyttyń yńǵaıyna qaraı ıkemdelýdiń, únem izdeniste bolýdyń nátıjeli jol ekenin dástúrli án ónerindegi qadaý-qadaý ónerpazdarymyzdyń áreketinen de kórip kelemiz. 

Máselen, onshaqty jyl buryn Ramazan Stamǵazıev dástúrli ándi estrada sarynymen zamanaýı formatta oryndaı bastady. Osynyń arqasynda aǵa býynnyń ǵana emes, jastardyń arasynda da «hıt» boldy. 

Sol sııaqty estradamen án aıtý Aıgúl Qosa­novanyń da tanymaldyǵyn arttyra tústi. Qazir ol osy eki baǵytty qustyń qos qanatyndaı qatar alyp kele jatyr. Budan zııan shekken joq, úlken de kishi de súısinip tyńdaıdy. Muny da dástúrli án ónerine paıdaly bastama dep aıtýǵa bolady. 

Mýzykamyzdyń tarıhyn mýltfılm etý qajet degen pikirler aıtylyp júr. Bul da ónerdi ilgeri­letýge jasalǵan ıgi qadam bolar edi. 

Ándi jetkizý tásili ǵana emes, ánshiniń de ózgerýine, jan-jaqty bolýyna týra keledi. Qaırat Baıbosynov kezinde sahnaǵa shyqqandaǵy sán-saltanatyna da asa talǵammen qaraıtyn. Halyq onyń ánine ǵana emes, kelbetine de súısinetin. Jánibek Kármenov ánshilikti ǵana murat tutpaı, zerteý isine, jazýshylyqqa da den qoıdy. Sol sııaqty, estradanyń dáýreni júrip turǵan búgingi zamanda dástúrli ónerdi saqtap qalyp, keler zamandarǵa jetkizemiz dese, ánshi-kúıshilerimizge básekege qabilettiliktiń san túrli tásilin izdeýden basqa jol joq sııaqty. 

Qambar AHMET,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қарағандылықтар «ҚазРобоСпорт» чемпионатының бас жүлдесін жеңіп алды

10.12.2018

Ежелгі металлургия іздерін Тарбағатай даласынан көруге болады

10.12.2018

Қытай 2000-нан астам қазаққа өз территориясынан шығуға рұқсат берді

10.12.2018

Д.Назарбаева Дүниежүзілік банкінің Орталық Азия жөніндегі Аймақтық директорын қабылдады

10.12.2018

Солтүстікқазақстандық екі кәсіпкер «Жомарт жүрек» байқауының жеңімпазы болды

10.12.2018

«Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау» республикалық ғылыми-теориялық online конференция өтті

10.12.2018

Халықаралық Олимпиада комитеті Алла Важенина, Анна Нұрмұхамбетова және Ольга Рыпаковаға медальдары қайтарады

10.12.2018

Павлодарда «Лайықты еңбек – мемлекеттің тұрақтылық негізі» форумы өтті

10.12.2018

Атыраулық дзюдошылар Конфедерация Кубогінің иегері атанды

10.12.2018

Облыста озық шыққан аудандар марапатталды

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу