Balalarǵa básire bereshekpiz

«Bárimiz de balalyq shaqtyń aýyly­nan­byz». Ol kezde bizge, ıaǵnı, kishkentaı oqyrmandarǵa arnap qazaqtyń eń myqty qalamgerleri jazatyn. Qasym Amanjolov, Ábý Sársenbaev, Toqash Berdıarov, Mu­qaǵalı Maqataev, Qadyr Myrza-Áli, Muzafar Álimbaev, Farıza Ońǵarsynova...

- 1500001950_user.jpeg -
Егемен Қазақстан
05.10.2018 71
3

Balalarǵa básire» degen aıdarmen basy­lymdarda jarıalanatyn dúnıelerdi qyzyǵa, qunyǵa oqýǵa asyǵatynbyz. Balabaqshada júrip, bastaýysh synyp partasynda otyryp jattaǵan dúnıelerimizdiń birazy áli kúnge sanamyzda saırap turǵandaı. 

«Kúshigim meniń saqqulaq,

Keledi áne shapqylap» dep bastalatyn taqpaqty jattamaǵan bala joq shyǵar. Onyń avtory qazaq ádebıetiniń klassıgi Berdibek Soqpaqbaev ekenin bilmeýińiz múmkin, biraq dál osy joldar sanańyzda tasqa basqandaı saqtalyp qalǵanyna kepildik beremiz. 

Sol sıaqty, alǵashqy shýmaǵy: 

«Uzyn qulaq sur qoıan, 

Estip qalyp sybdyrdy.

Oıly-qyrly jerlermen

Ytqyp-ytqyp júgirdi» dep bastalatyn eki-aq shýmaq taqpaq bar. Qatelespesek, avtory Toqash Berdıarov bolý kerek. Qarymdy qalam­ger qoıannyń túr-kelbetin, qımylyn, qorqaq minezin, búkil tabıǵatyn eki shýmaqpen kóz aldymyzǵa keltirip, usyna qoıǵan eken. Tanymdyq máni tap-tamasha. 

Ospanhan Áýbákirovtiń «Sút qalaı uıyq­tady?» degen ertegi óleńi she?! Dorbada turyp uıyp qalǵan sútti jany bar dúnıe sıaqty sýrettep, basy bar, aıaǵy bar, ekspozısıasy bar qyzyqty sıýjet quryp, ony qulaqqa quıyla ketetin óleńmen órnektegende, bala túgil eresektiń ózin eliktirip jiberedi. 

«Ish aýyrsa, tis aýyrsa,

Anam dári beredi.

Barlyq bala, barlyq ana,

Ony jaqsy kóredi» degen taqpaqty jattamaǵan bala joq shyǵar. Anaǵa degen mahabbat, mamandyqqa degen qurmet, jan-jaǵyńa qamqor bolý sıaqty qasıetterdi balalarǵa kishkentaı kezinen bastap úıretýdiń úlgisi osyndaı-aq bolar. 

Muzafar Álimbaevtyń Ánýarbek Dúısenbıev, Múbárák Jamanbalınov syndy aqyndardyń tom-tom bolyp shyqqan kitaptaryn qazirgi peda­gog­tеr bilmeıdi-aý. Áıtpese sol kitaptarda bala­lar­ǵa arnalǵan shap-shaǵyn taqpaq, kólemdi ertegi, jańyltpash, jumbaq, sanamaq, sheteldik qalam­gerlerdiń aýdarmasy deısiz be, janyńyz qalaǵan janrǵa jatatyn jaýharlar tolyp tur emes pe?! 

О́kinishke qaraı, balabaqshaǵa baryp júr­gen baldyrǵandarymyzdyń qazirgi jattap júrgen dúnıelerine qarasań, qarnyń ashady. Apaılarynyń tildeı paraqqa jazyp bergen tórt jolyn tórt-bestegi bala túgili óziń ázer jattaısyń. Baldyrǵannyń jańa damyp kele jatqan tanymyna syımaıtyn uǵymdar, tartymsyz tirkester, kúrdeli sózder. Kishkentaılar taqpaqty jattap alǵanymen, sonyń ishinde kezdesetin túsiniksiz sózderge baılanysty «Konstıtýsıa degen ne?» «Shetel degen ne?», «Zańnyń baby degen ne?» dep suraqtaryn jaýdyrǵanda, qalaı túsindiretinińdi bilmeı shekeńnen ter shyǵyp ketedi. 

Aqyn-jazýshylar eshteńe jazbaıdy dep aýyzdy qý shóppen súrtýge bolmaıdy, árıne. Máselen, ótken jyly «Ádebıet portaly» uıym­dastyrǵan «Rýh» halyqaralyq ádebı konký­r­syn­da balalarǵa arnalǵan sapaly dúnıelerdiń az emestigin baıqadyq. Qul-Kerim Elemes, Serikbol Hasan, Ernur Seıdahmet, Lılıa Kalaýs syndy qalamgerlerdiń shyǵarmalary qazylar alqasynyń da, daýys bergen oqyrmandardyń da kóńilinen shyqty. Baıqaýǵa qatysqan júzge tarta úmitkerdiń ishinde basqa da tartymdy dúnıeler jetkilikti boldy. Alaıda baıqaýdan keıin sol shyǵarmalardy da, avtorlaryn da nazardan joǵaltyp aldyq. 

Qazaq balalar ádebıetiniń jazba úlgisin Ybyraı Altynsarınnen bastap tarqatyp júrmiz. Qarap otyrsaq, sodan bergi aralyqta osy taqyrypta qalam terbegen tulǵalardyń qaı-qaısysy da eldiń betke ustar tulǵalary bolypty. Sáken, Ilıas, Beıimbet, odan keıin Qalmaqan Ábdiqadyrov, Jumaǵalı Saın, Qasym Amanjolov, solaı jalǵasyp kete beredi. Jetpisinshi jyldary balalar men jastarǵa arnalǵan shyǵarmalardy jarıalaıtyn «Jalyn» baspasy ashylǵanyn da atap ótý kerek. Bir ǵasyrdan beri úzilmeı jalǵasyp kele jatqan osy úrdis sońǵy kezde álsiregendeı áser qaldyrady. 

Sóz basynda aıtqanymyzdaı, «Bárimiz balalyq shaqtyń aýylynanbyz». О́zimiz eseıgen­nen keıin sol «aýyldaǵy» baldyrǵandarǵa básire bereshek ekenimizdi umytpasaq eken. 

Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.10.2018

Қостанай облысында 750 мың теңге пара алған аудан прокуроры ұсталды

20.10.2018

Маңғыстау облысының кәсіпкерлер палатасында  семинар өтті

20.10.2018

Данияр Елеусінов АҚШ-та салмақ өлшеу рәсімінен өтті

20.10.2018

Мектеп туризмі отансүйгіштікке бастайды

20.10.2018

Павлодарда ТҮРКСОЙ жастар камералық хоры өнер көрсетті

20.10.2018

Ақтауда ана мен бала орталығы ашылады

20.10.2018

Сенаторлар Батыс Қазақстан облысын аралады

20.10.2018

Маңғыстау облысына ирандық делегация келді

20.10.2018

Қазақстан 2019 жылы медициналық қызметтерді көрсетудің электронды форматына толық көшеді

20.10.2018

Ғылыми-әдеби интеграция артып келеді

20.10.2018

Сыр елінде тұңғыш рет «Қорқыт. Қобыз» атты республикалық байқау өтті

20.10.2018

Кандагарда парламенттік сайлау кейінге қалдырылды

20.10.2018

Маңғыстау облысында өрт сөндірушілерге арналған ескерткіш ашылды

20.10.2018

Тіл меңгерудің өзекті мәселелері талқыланды

20.10.2018

Қызылордада  «Жолда қабылдау» акциясы өтті

20.10.2018

Сенат депутаттары Алматыдағы көпір құрылысы зауытын аралады

20.10.2018

Түрік технологы сүт өндірудің тың әдісін үйретті

20.10.2018

Қостанайда зағиптар үшін жол құрылымы өзгереді

20.10.2018

Бүгін еліміздің басым бөлігінде ауа райы құбылмалы болады

19.10.2018

Қайнар Олжай: Жас журналист жайын сияқты болуы керек (Видео)

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Ádep pen ádet

Jýyrda Almaty qalasyna jolymyz túsip, taǵylymy mol tamasha toıǵa qatystyq. Taý shatqalyna aqshańqan shatyr tigip, qudalaryn taǵatsyzdana kútip turǵan almatylyqtardyń ónegeli isine kóz toıyp, kóńil marqaıady. Biz toıly aýylǵa qudalar kelmeı turyp barǵan edik. Qyzyq ıelerimen burynnan tanyspyz. Arǵy túbi Arqanyń qazaqtary. Ultymyzdyń qadym zamandardan beri kele jatqan salt-dástúri, tartý-taralǵysy, jón-joralǵysy yqylym josynymen úılestirilgen toıdyń erekshe bolatyny sezilip tur.

Құрманәлі Қалмахан,

О́zge elde sultan bolǵansha...

Áı, qaıdam... О́zge elde sultan bolý qazir qıyn-aý. Sebebi óz eliniń Sultandary turǵanda shetten kelgen «bótenderdi» kim jaqtyra qoıar dersiz?! Soǵan qaramastan túrli sebeptermen shetel aýyp, «jumaq» araldaryn izdeýge bel býǵandar qarasy azaımaı tur.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу