Balalarǵa básire bereshekpiz

«Bárimiz de balalyq shaqtyń aýyly­nan­byz». Ol kezde bizge, ıaǵnı, kishkentaı oqyrmandarǵa arnap qazaqtyń eń myqty qalamgerleri jazatyn. Qasym Amanjolov, Ábý Sársenbaev, Toqash Berdıarov, Mu­qaǵalı Maqataev, Qadyr Myrza-Áli, Muzafar Álimbaev, Farıza Ońǵarsynova...

Егемен Қазақстан
05.10.2018 76
3

Balalarǵa básire» degen aıdarmen basy­lymdarda jarıalanatyn dúnıelerdi qyzyǵa, qunyǵa oqýǵa asyǵatynbyz. Balabaqshada júrip, bastaýysh synyp partasynda otyryp jattaǵan dúnıelerimizdiń birazy áli kúnge sanamyzda saırap turǵandaı. 

«Kúshigim meniń saqqulaq,

Keledi áne shapqylap» dep bastalatyn taqpaqty jattamaǵan bala joq shyǵar. Onyń avtory qazaq ádebıetiniń klassıgi Berdibek Soqpaqbaev ekenin bilmeýińiz múmkin, biraq dál osy joldar sanańyzda tasqa basqandaı saqtalyp qalǵanyna kepildik beremiz. 

Sol sıaqty, alǵashqy shýmaǵy: 

«Uzyn qulaq sur qoıan, 

Estip qalyp sybdyrdy.

Oıly-qyrly jerlermen

Ytqyp-ytqyp júgirdi» dep bastalatyn eki-aq shýmaq taqpaq bar. Qatelespesek, avtory Toqash Berdıarov bolý kerek. Qarymdy qalam­ger qoıannyń túr-kelbetin, qımylyn, qorqaq minezin, búkil tabıǵatyn eki shýmaqpen kóz aldymyzǵa keltirip, usyna qoıǵan eken. Tanymdyq máni tap-tamasha. 

Ospanhan Áýbákirovtiń «Sút qalaı uıyq­tady?» degen ertegi óleńi she?! Dorbada turyp uıyp qalǵan sútti jany bar dúnıe sıaqty sýrettep, basy bar, aıaǵy bar, ekspozısıasy bar qyzyqty sıýjet quryp, ony qulaqqa quıyla ketetin óleńmen órnektegende, bala túgil eresektiń ózin eliktirip jiberedi. 

«Ish aýyrsa, tis aýyrsa,

Anam dári beredi.

Barlyq bala, barlyq ana,

Ony jaqsy kóredi» degen taqpaqty jattamaǵan bala joq shyǵar. Anaǵa degen mahabbat, mamandyqqa degen qurmet, jan-jaǵyńa qamqor bolý sıaqty qasıetterdi balalarǵa kishkentaı kezinen bastap úıretýdiń úlgisi osyndaı-aq bolar. 

Muzafar Álimbaevtyń Ánýarbek Dúısenbıev, Múbárák Jamanbalınov syndy aqyndardyń tom-tom bolyp shyqqan kitaptaryn qazirgi peda­gog­tеr bilmeıdi-aý. Áıtpese sol kitaptarda bala­lar­ǵa arnalǵan shap-shaǵyn taqpaq, kólemdi ertegi, jańyltpash, jumbaq, sanamaq, sheteldik qalam­gerlerdiń aýdarmasy deısiz be, janyńyz qalaǵan janrǵa jatatyn jaýharlar tolyp tur emes pe?! 

О́kinishke qaraı, balabaqshaǵa baryp júr­gen baldyrǵandarymyzdyń qazirgi jattap júrgen dúnıelerine qarasań, qarnyń ashady. Apaılarynyń tildeı paraqqa jazyp bergen tórt jolyn tórt-bestegi bala túgili óziń ázer jattaısyń. Baldyrǵannyń jańa damyp kele jatqan tanymyna syımaıtyn uǵymdar, tartymsyz tirkester, kúrdeli sózder. Kishkentaılar taqpaqty jattap alǵanymen, sonyń ishinde kezdesetin túsiniksiz sózderge baılanysty «Konstıtýsıa degen ne?» «Shetel degen ne?», «Zańnyń baby degen ne?» dep suraqtaryn jaýdyrǵanda, qalaı túsindiretinińdi bilmeı shekeńnen ter shyǵyp ketedi. 

Aqyn-jazýshylar eshteńe jazbaıdy dep aýyzdy qý shóppen súrtýge bolmaıdy, árıne. Máselen, ótken jyly «Ádebıet portaly» uıym­dastyrǵan «Rýh» halyqaralyq ádebı konký­r­syn­da balalarǵa arnalǵan sapaly dúnıelerdiń az emestigin baıqadyq. Qul-Kerim Elemes, Serikbol Hasan, Ernur Seıdahmet, Lılıa Kalaýs syndy qalamgerlerdiń shyǵarmalary qazylar alqasynyń da, daýys bergen oqyrmandardyń da kóńilinen shyqty. Baıqaýǵa qatysqan júzge tarta úmitkerdiń ishinde basqa da tartymdy dúnıeler jetkilikti boldy. Alaıda baıqaýdan keıin sol shyǵarmalardy da, avtorlaryn da nazardan joǵaltyp aldyq. 

Qazaq balalar ádebıetiniń jazba úlgisin Ybyraı Altynsarınnen bastap tarqatyp júrmiz. Qarap otyrsaq, sodan bergi aralyqta osy taqyrypta qalam terbegen tulǵalardyń qaı-qaısysy da eldiń betke ustar tulǵalary bolypty. Sáken, Ilıas, Beıimbet, odan keıin Qalmaqan Ábdiqadyrov, Jumaǵalı Saın, Qasym Amanjolov, solaı jalǵasyp kete beredi. Jetpisinshi jyldary balalar men jastarǵa arnalǵan shyǵarmalardy jarıalaıtyn «Jalyn» baspasy ashylǵanyn da atap ótý kerek. Bir ǵasyrdan beri úzilmeı jalǵasyp kele jatqan osy úrdis sońǵy kezde álsiregendeı áser qaldyrady. 

Sóz basynda aıtqanymyzdaı, «Bárimiz balalyq shaqtyń aýylynanbyz». О́zimiz eseıgen­nen keıin sol «aýyldaǵy» baldyrǵandarǵa básire bereshek ekenimizdi umytpasaq eken. 

Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қарағандылықтар «ҚазРобоСпорт» чемпионатының бас жүлдесін жеңіп алды

10.12.2018

Ежелгі металлургия іздерін Тарбағатай даласынан көруге болады

10.12.2018

Қытай 2000-нан астам қазаққа өз территориясынан шығуға рұқсат берді

10.12.2018

Д.Назарбаева Дүниежүзілік банкінің Орталық Азия жөніндегі Аймақтық директорын қабылдады

10.12.2018

Солтүстікқазақстандық екі кәсіпкер «Жомарт жүрек» байқауының жеңімпазы болды

10.12.2018

«Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау» республикалық ғылыми-теориялық online конференция өтті

10.12.2018

Халықаралық Олимпиада комитеті Алла Важенина, Анна Нұрмұхамбетова және Ольга Рыпаковаға медальдары қайтарады

10.12.2018

Павлодарда «Лайықты еңбек – мемлекеттің тұрақтылық негізі» форумы өтті

10.12.2018

Атыраулық дзюдошылар Конфедерация Кубогінің иегері атанды

10.12.2018

Облыста озық шыққан аудандар марапатталды

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу