Bar dertimiz – baqaı esep

Ýaqyt ózgerdi dep jatamyz. Ýaqyt ózger­meıdi, ýaqyt – turlaýsyz. О́zgeretin ózimiz – adam. О́ıtkeni ebin tappasańyz tuz jalaısyz. Bul – ot basyp, opyq jemeseńiz de, qataryńyzdan qalasyz degen sóz. Al kim qar­nynyń toq, kóıleginiń kók, ýaıymynyń joq bolǵanyn qalamaıdy. Sol sebepti de shyǵar, qatardan qalǵannan góri ot basyp, opyq jeıtin, túbinde tutylatyn jol – jemqorlyqqa jeń ushyn tosa beredi. Birin jasyryp alady, birin basynyp alady.

Егемен Қазақстан
29.10.2018 39
3

Tipti bul rette bala-shaǵanyń yryzdyǵyn alǵa tartyp aqtalatyndar bar. Aý, atalarmyz aıtty emes pe: «qaqyraǵan altyn ordadan, qarasy mol qos artyq». Dese de durys baılamǵa den qoıar qulyq joqtyń qasy. Kirshiksiz bala kóńili úıdegi úlkenderden úırenedi. Sondyqtan erkin eldiń erteńi de ebin taýyp eki asaýǵa kánigi bolyp ósip kele me dep qaýiptenesiz... El aldynda júrip, bir-aq kúnde qoı terisin jamylǵan qasqyr bolyp shyǵa kelýdi kórý ásirese jas urpaqtyń sanasyna soqqy ekeni ras. Sebebi qulaq estise kóńil, kóz kórse júrek senedi. Aınalada aıran ishkenderdiń de, shelek jalaǵandardyń da qotanymen qoldaryna kisen salynyp jatyr. Bul – indet. Al osy indettiń kóleńkesinen kóp qaterdi kórýge bolady. «Kimniń tarysy pisse, sonyń taýyǵy bolýǵa» daıarlar osyndaı qysyltaıań kezde quıryǵyn ustatpaı ketetinin de kóresiz, estısiz. Keshe ǵana qonaqqa shaqyryp, tórine otyrǵyzǵan qaısybir jandar qolyna sý quımaq túgili, sálemdesýge de jaramaı qalatynyn qaıtersiz. «Ash báleden qash bále», «Páleden mashaıyq qashypty» desek te, bul da bir sur­qaı qylyq, ekijúzdiliktiń ekintige jetpeı en jaıy­lǵanyn ereksheleıtin dert ekenin baıqaý qıyn emes.

Qazir álgi «zamanyń túlki bolsa, tazy bop shaldyń» keri keldi. «Aldamshy bolmaı baq qaıda» degen Abaı hákimniń ashyna aıtqan arly sózi ar men uıatty jıyp qoıǵandardyń, jıyp qoıǵysy keletinderdiń ózin-ózi aqtar sózine aınalyp bara jatqan sıaqty seziledi. Qysqasy, qoǵamdaǵy bul qalyp «qyshyǵanda qasysań qan shyǵady, qasymasań jan shyǵadynyń» jaǵdaıyna aınalǵanyn ańdaımyz.

О́mirdiń ózi aldyńa kóldeneń tartady. Ilkide iri laýazymda bolǵan azamattyń ákesiniń qazasynda kileń súlikqara kortej kerýeni kósh jerge sozylǵanyn kórgen edik. Alty alash aıaýly adamynan aıyrylǵandaı aza tutqan. Qyzmet – qoldyń kiri. Búginde sol bir azamattyń aınalasynda adam qalmaǵanyn, jalǵyz jortqan bórideı jan jarasyn jalap júrgenin kórip oıǵa qalasyń. Bul qazaqqa oryntaq qymbat pa, álde kóńil qos qymbat pa? 

Osyndaıda Shona Smahanulynyń «Mańyz­dy, mártebeli, márt dediń be, baıǵus­tyń bar bedeli portfelinde» degen túıremesi eske túsedi. 

Kesheginiń kesek minezi kereksiz. Bútin, bıik bolmys bura tartardaı, berekesizdikke bastardaı kórinedi. Áıtpese, batyr babalar qas dushpanynyń da arýaq qonǵan batyrlyǵyn moıyndap, laıyqty jekpe-jektegi qazadan soń qa­ıyrym qylyp, aq jýyp, arýlap qoıyp, qaıtpas saparǵa attanǵan jerge esimin bergen dúr-minezderi, keńdikteri qandaı deseńizshi! Tarıhta Tarbaǵataıdaǵy Dolańqara taýynyń ataýy áne sondaı salqam bolmystyń eskert­kishindeı tarıhta tańbalanyp qaldy. Jáne mun­daı oqıǵalardy ondap, júzdep mysalǵa keltire berýge bolady.

Arqaly aqyn Oljas Súleımenov D.Qonaev týraly esteliginde Dımekeńniń qyzmetten ketken kezde jalǵyz qalǵan eki sátin jazǵany erekshe áser qaldyrǵan edi. Biri alǵash ret ortalyqtyń pármenimen birinshi hatshylyqtan túskende Máskeýdegi úlken basqosýda lojada jalǵyz otyryp, janyna jan jýymaı qoıǵany bolsa, ekinshide zeınetke shyqqanynda ózine óte salmaqty qoltańbalarmen usynylǵan kitap­tardy suryptap otyrýy. О́ıtkeni ol kitap­tar­dyń avtorlary da ýaqyt tezine shydas bere almaı, kúni batqan kósemge «qosobadan» tóbesin qyltıtqandar edi. Álbette, Juban Moldaǵalıev aıtqandaı, «Ketken bastyqtyń jaqsysy joq, kelgen bastyqtyń jamany joq!». Biraq osyndaı aıarlyqqa daıar turatynymyz, júzimiz aı jańarmaı ózgerip shyǵa keletini nesi eken?!.

Búginde bári baqaı esep. Jıynǵa barsańyz da, toıǵa barsańyz da, ólim-jitimge barsańyz da aldyńyzdan alqalap qaqpan qurǵan sol esep shyǵady. Shirkin, shynaıy kóńilmen shalma tastasa da rıza bolatyn kúndi saǵynasyz sondaıda! Árıne shyn maqtalyp júrgen azamattar da az emes. Maq­taýǵa tatyrlyq isi bolsa maqtaǵanǵa ne jetsin. baqaı eseptiń shyrmaýynan shyǵyp, shyn kóńilmen syryn da, synyn da aıtsa sodan úlken baǵa da, minez de bolmas, sirá! Áı, qaıdam, Qadyr Myrza Áli aıtqan sóz bar: «Búginde júz paıyz jaqsy, júz paıyz jaman adam joq» dep kesip aıtýǵa bolady. О́ıtkeni zaman kúrdeli». Rasynda, úzeńgisi segiz qabat zaman da, adam da kúrdeli. Baılaýy kelse de kúrmeýi kelmeıtin dúnıe qý – bir aǵym sý. Sol sýdyń tazalyǵyn saqtaıyq.

Dýman ANASH,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Ұстаз құрметіне дәрісхана ашылды

14.11.2018

Шетелде тегін білім алғыңыз келсе...

14.11.2018

26 мың медицина маманын қанат қақтырған қара шаңырақ

14.11.2018

«Барыс» үшінші орынға көтерілді

14.11.2018

Месси мен Роналду «Алтын допсыз» қалды

14.11.2018

Мажарстанда топ жарды

14.11.2018

Республика бойынша үздік деп танылды

14.11.2018

Алтайда аяз 34 градусқа жетті

14.11.2018

Ескерткіш тақта орнатылды

14.11.2018

Оқу орнына келмейтін студенттерге 8 миллион теңге стипендия төленген

14.11.2018

Қызылорда облысында пойыздар қозғалысы қалпына келді

14.11.2018

Өзеннің төл атауы қалпына келді

14.11.2018

Жанкүйеріңді қуанта бер, «Тобыл»!

14.11.2018

Бітімгершілік – биік адамгершілік іс

14.11.2018

«Күлтегін» бала тілінде сөйледі

14.11.2018

Ағартушының дара жолы

14.11.2018

Алғашқы қоғамдық кітапхана

14.11.2018

Жыраулық дәстүрдің Марғасқасы

14.11.2018

Кәсіпкерлікке қолбайлау жағдайлар айтылды

14.11.2018

Mádenıetti adam. Ol kim?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу