Qandaı tamaq ishken paıdaly?

Qulaq túrip tyńdaı berseń, qandaı as iship, qandaı astan bas tartý kerektigi týraly, qaısysynyń paıdaly, qaısysynyń zıandy ekendigi jaıly áńgime kóp. Keıde sondaı sózderdiń qaısysyna senerińdi bilmeı shaqshadaı basyń sharadaı bolatyn kezder oryn alyp jatady. Maıly tamaqty jeme, kofe densaýlyqqa zıan degen sıaqty áńgimeler jıi aıtylady. Spırtti ishimdik týraly tipti aýyz ashpaý kerek. Sonda qandaı as paıdaly, qandaıy zıandy?

Егемен Қазақстан
30.10.2018 45
3

Aıtalyq, kókónis pen jemis-jıdek yqylym zamandardan beri paıdaly taǵamdar túrine jatady. Osy oraıda ony qatyrylǵan kúıde emes (uzaq saqtaý úshin), jas kúıinde paıdalanǵan durys degen pikir bar. Degenmen amerıkalyq ǵalymdar qatyrylǵan kókónis pen jemis-jıdektiń quramynda dúkenderde satylatyndarǵa qaraǵanda dárýmender men paıdaly zattardyń kóp bolatynyn anyqtaǵan. Mysaly, tońazytqyshta bes kún saqtaǵannan keıin-aq jańa ákelgen kókónis pen jemis-jıdekte onyń qatyrylǵan túrine qaraǵanda A dárýmeni áldeqaıda az bolady eken. Sonymen birge bul aıtylǵandardyń kókónistiń keıbir túrlerine ǵana qatysty ekenin de esten shyǵarmaǵan jón.

Paıdaly zattary men dárýmenderi kóp bolǵandyqtan shyryndar salamatty tamaqtaný júıesiniń mańyzdy bóligi sanalatyny barshaǵa aıan. Tipti rasıonnan barlyq tamaq túrin alyp tastap, tek shyryn ishýge ǵana keńes beretin dıeta túrleri de bar. Sóıte tursa da Prınston ýnıversıtetiniń ǵalymdary jemis shyrynyn ash qarynǵa ishýdiń ishektiń mıkroflorasyna teris áser etetinin eskertýde. Sondyqtan ony as iship bolǵannan keıin ǵana paıdalanǵan durys kórinedi. Sonyń ózinde de, aýstralııalyq ǵalymdar anyqtaǵandaı, jemis shyrynyn turaqty túrde iship turý ortalyq sıstoldy qan qysymyn joǵarylatyp, júrek-qan tamyry aýrýlarynyń damý táýekelin kúsheıte túsedi eken.

Jasyratyny joq, kez kelgen dárigerdiń aldyna bara qalsańyz maıly tamaq ishpeńiz dep keńes beredi. Al endi halyqaralyq zertteýshiler toby maılar qaýipsiz ǵana emes, sonymen birge paıdaly degen qorytyndyǵa kelgen, 18 eldiń 135 myńnan astam azamatynyń densaýlyq kórsetkishterin salystyra kelip ǵalymdar maılar jetkiliksiz bolǵan jaǵdaıda júrek-qan tamyry aýrýlarynyń paıda bolý qaýpi kúsheıe túsetinin baıqaǵan. Sol sıaqty elý myńdaı názik jandy qatysqan basqa bir zertteýde de ǵalymdar sút bezi, jýan ishek obyry nemese júrek aýrýlarynyń damýy men rasıondaǵy maı deńgeıiniń arasynda eshqandaı baılanystyń joq ekendigin anyqtaǵan.

Jurttyń kópshiligi uıqyny ashady, sergitedi dep súısinip ishetin kofe týraly da jaǵymdy pikirler aıtyla bermeıdi. Ásirese 1991 jyly DDSU-nyń Obyrdy zertteý jónindegi halyqaralyq agenttigi kofeni kanserogenge jatqyzǵannan keıin onyń zıany týraly áńgime burynǵydan da jıi aıtyla bastaǵan bolatyn. 2016 jyly joǵaryda atalǵan agenttik sarapshylary onkologıalyq aýralardyń paıda bolýyna kofeniń qatysy bar ekendiginiń ǵylymı turǵyda dáleldenbegenin túsindirip berdi. Bul az deseńiz, zertteýler barysy kúnine bir shyny aıaq kofe ishý obyr, júrek jáne qan tamyrlary aýrýlary qaýpin tómendete otyryp, densaýlyqqa qolaıly áser etetinin dáleldegen.

Salamatty tamaqtaný, dene belsendiligi jáne alkogoldi ishimdikten múlde bas tartý áıelderde sút bezi obyrynyń, erkekterde prostatit aýrýynyń paıda bolý táýekelin azaıtady deıdi fransýz ǵalymdary. AQSh-tyń obyr aýrýyn zertteıtin ınstıtýtynyń qyzmetkerleri de dál osyndaı kózqaras ustanady eken. 

Degenmen Vırdjınıadaǵy polıtehnıkalyq ýnıversıtet ǵalymdary óz áriptesteriniń shyǵarǵan qorytyndylarymen op-ońaı kelise salmaq emes. Olar júzimniń qabyǵynda, ıaǵnı tıisinshe sharapta bolatyn resveratrol dep atalatyn zattyń mıǵa oń áser ete otyryp, qartaıýdy tejeıtinin dáleldegen. Onyń syrtynda sharapty shamamen ishý mıdy túrli qabynýlardan saqtap, kletkalardyń túrli toksınderden arylýyna kómektesetin kórinedi. Al syra bolsa, shamamen ishken jaǵdaıda júrek-qan tamyry aýrýlarynyń aldyn alyp, qandaǵy holesterınniń deńgeıin qalypqa keltiredi deıdi vırdjınıalyq ǵalymdar. 

Kópshiligimiz kúndelikti as retinde qoldanyp júrgen keıbir taǵam túrlerine qatysty birqatar ǵalymdardyń pikirleri mine, osyndaı. Olardyń aıtqandarynyń shyndyqpen qanshalyqty sáıkesetinin nemese sáıkespeıtinin anyqtaý bizdiń qolymyzdan kelmeıdi, árıne. Sondyqtan bul máseleniń naqty sheshimin osy máselelerdi áli de tereń zertteı alatyn ǵalymdardyń enshisine qaldyrǵan durys. Al joǵarydaǵy jaıttardy baıandaı otyryp odan tek habardar bolýdy ǵana maqsat etken bizdiń paıymdaýymyzsha, Tabıǵat-ananyń adamzatqa bergen syıynyń qaı-qaısysyn da tutynýǵa bolady. Tek shamadan asyp, shekten shyǵyp ketpeý kerek. 
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2019

Екатеринбургтағы жол апатында 5 қазақстандық зардап шекті

21.02.2019

Жамбылда аз қамтылған және көпбалалы отбасылар үшін 10 жатақхана салынады

21.02.2019

Үкіметті уақытша басқару Асқар Маминге жүктелді

21.02.2019

Мемлекет басшысының мәлімдемесі

21.02.2019

Елбасы Үкіметті таратты

21.02.2019

Н.Нығматулин Аустрия Парламенті Ұлттық Кеңесінің төрағасымен кездесті

21.02.2019

Сенаторлар халықаралық келісімдерді ратификациялады

21.02.2019

Индустрияландыру бағдарламасы аясында 20 мың тұрақты жұмыс орны ашылады

21.02.2019

Қызылордалық полицейлер заңсыз аң аулаушыларды ұстады

21.02.2019

Түркістан облысының өз футбол командасы құрылады

21.02.2019

Жайық өзені бойында ауқымды рейд өткізілді

21.02.2019

Биыл 65 мың ірі қара сатып алуға ақша бөлінеді

21.02.2019

Бас прокуратура өтемақы қорына өндіру тәртібін түсіндірді

21.02.2019

Қоғамға көмектесетін инклюзивті инновациялар

21.02.2019

Дариға Назарбаева Еуропалық Одақтың Орталық Азия жөніндегі арнайы өкілімен кездесті

21.02.2019

Airastana 1 сәуірден бастап Қазақстан арқылы Ташкентке рейстерді ұлғайтады

21.02.2019

Қазақстан Ұлттық Банкінің төрағасы неміс бизнес-қоғамдастығының өкілдерімен кездесті

21.02.2019

Қазақстан мен ЕҚДБ арасындағы ынтымақтастық мәселесі талқыланды

21.02.2019

Семейлік оқушы-кәсіпкер Нәдір Сәбитов жиһаз шығаратын цех ашты

21.02.2019

Алексей Луценко «Оман турының» жеңімпазы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу