Kásibı orta, bedeldi platforma qajet

Qazirgi tańda qoǵamymyzda din salasyna qatysty máseleler ózekti kúıinde qalyp otyr. Buǵan jurtshylyqty durys baǵyttan jańylys­tyratyn qaıshylyqty ustanymdar, áralýan pikirler, sondaı-aq dáıekti zertteýlerdiń, shynaıy saraptamalardyń azdyǵy ózindik áserin tıgizip otyr dep oılaımyz. Bul jaǵdaıattar qoǵam músheleriniń ortaq múdde tóńiregine toptasýyna kedergi keltirmeı qoımaıdy.

Егемен Қазақстан
02.11.2018 66
3

Qoǵamymyzda qyzý talqylanatyn taqyryptyń biri din tóńiregindegi máseleler ekeni belgili. Bul túıtkilderdi sóz etkende, birinshi kezekte elimizdegi dintanýshylar men teologtardyń kásibı turǵyda qarym-qatynas jasaıtyn ortasyn jáne olardyń bedeldi, qoǵamǵa oń yqpalyn tıgizer áleýetti ári ashyq únqatysý alańyn qalyptastyrý qajettigi oıǵa oralady. 

Ras, bizde din salasyna baılanysty túrli jıyndar, forýmdar ótkizilip, olarda uzaq-sonar baıan­dama­lar oqylyp jatady. Biraq bulardyń kóbisi­niń jurtshylyqqa áseri mardymsyz. Sondyq­tan mundaı basqosýlardy yqpaldy, senimdi ári ashyq únqatysý alańdary retinde qarastyrý qıyn. Sol úshin tıisti oryndar, din ókilderi, qoǵam belsen­dileri jalpyhalyqtyq  yqpaldy, tıimdi alań qalyptastyrýdyń joldaryn qarastyrǵany jón dep esepteımiz.

Osyndaı kásibı ortalar, ún qatysý alańdary din mamandarynyń basyn qosyp, qoǵamymyzdaǵy dinı ahýaldy ýshyqtyratyn túıtkildi máselelerdiń shyǵý tegine, sebepteri men saldarlaryna taldaý jasap otyrsa, onda aıtylǵan tujyrymdarmen jurtshylyq habardar etilse quba-qup bolar edi. 

Osy arada erekshe toqtala keter jaıt, qazirgi tańda elimizdegi dinı ahýalǵa baǵyttalǵan negizgi zertteýlerdiń nátıjeleri ashyq aıtyla bermeıdi. Bul óz kezeginde qoǵam tarapynan qalyptasqan jaǵdaıǵa shynaıy baǵa berýge kedergi keltiredi. 

Jalpy óńirlerdegi din mamandaryn, ǵalym­dardy, sarapshylardy, dinder ókilderin qatystyra otyryp, salaǵa qatysty tıisti taldaý jasaý asa mańyz­dy. О́ıtkeni mundaı taldaýlar dinı qatynas­tar salasyndaǵy keshendi ári shynaıy, sapaly zert­teý­ler júrgizý isine oń yqpalyn tıgizbeı qoımaıdy. 

Osy oraıda dinı salaǵa qatysty úrdisterge baılanysty elimizdiń árbir óńiri boıynsha jeke-jeke qorytyndy jasaýdyń da bereri mol. Bul qorytyndylar salaǵa baılanysty keshendi jumys­tarǵa, aýqymdy sharalarǵa negiz bolar edi. Máse­len, ol ár aımaq boıynsha qandaı jumystarǵa basym­dyq berý qajettigin, nendeı dinı ádebıetter jetispeı­tin­digin, qansha dinı mamandar kerektigin jáne taǵy basqa da máselelerdi anyqtaýǵa septigin tıgizedi. 

Budan bólek, arnaıy dinı bilim beretin oryndardyń jumysyna keshendi túrde saraptama júrgizýge basymdyq berý qajet. Bul oraıda dinı oqý oryndarynyń jetistikterine, múmkindikterine, oqytýshylar quramyna nazar aýdarylýy tıis dep oılaımyz. Eger osy jumystar júıeli túrde qolǵa alynar bolsa, nátıjesinde saladaǵy kemshilikter, júzege asyrylýy qajet sharalar anyqtalyp qana qoımaı, elimizdegi dinı bilim berý júıesiniń deńgeıi aıqyndalar edi. Munyń barlyǵy óz kezeginde tıimdi sheshimder qabyldaý, aýqymdy mindetterdi naqtylaý, baǵyt-baǵdarymyzdy belgileý isinde qatelikterge boı aldyrmaýymyzǵa kómekteseri sózsiz.

Qazirgi tańda áleýmettik jeliler qoǵamymyz teris dep tanıtyn aǵymdardy ustanatyn adam­dar­dyń, toptardyń ýaǵyz-nasıhat júrgizetin tıimdi quralyna aınalyp otyrǵany jasyryn emes. Bul el ishine iritki salý, jastardyń betin jat aǵymdarǵa burý syndy jaǵymsyz is-áreketterdiń óris alýyna keńinen jol ashýda. Sondyqtan áleýmettik jelilerdi ózderiniń minberine aınaldyryp alǵan bóten pıǵyldy toptardyń ýaǵyzdaryn teriske shyǵaryp, máseleniń jaı-japsaryn, anyq-qanyǵyn dáıekti túrde jetkize biletin dástúrli ıslam ókilderi úniniń ózgelerden basym shyǵýyn qamtamasyz etý de kezek kúttirmeıtin sharýa bolyp turǵanyn eskergenimiz jón-aq.

Zaıyrlylyq qaǵıdattaryn berik ustanǵan Qazaqstan­da rýhanı jarasym men qoǵamdyq kelisim­niń nyǵaıa túsýine el aýmaǵyndaǵy 18 konfe­sıanyń ózara tatýlyǵy oń yqpalyn tıgizip otyrǵany jıi aıtylyp júr. Degenmen bul elimizdegi konfesıaaralyq yntymaqtastyqtyń jalpy syrtqy sıpatyn ǵana kórsetetinin túsinýimiz kerek. Sondyqtan qoǵamdaǵy árbir konfesıanyń qyzmetine, olardyń jumysynyń barysyna, ishki qozǵalystaryna, qarjylyq kózderine qatysty shynaıy aqparattar, senimdi esepter halyqtyń nazaryna udaıy usynylyp turýy tıis. Bul óz kezeginde qoǵamdyq kóńil-kúıdiń ornyqty bolýyna tikeleı áser etedi.

Qoryta aıtqanda, rýhanı kelisim, konfesıaara­lyq tatýlyq, halqymyzdyń basym bóligi tutynatyn negizgi dinniń qalypty qyzmeti el yntymaǵynyń, turaqtylyq pen ornyqty damýdyń ózegi bolyp tabylady. Sol úshin de qoǵamymyzdaǵy dinı qatynastardy retteýde halyq suranysyna saı is-qımyldar jasaý, sheshimin kútken máselelerdi eksheý, tájirıbeler men ǵylymı zertteýlerdiń nátıje­lerin saralaý, el-jurtty shynaıy aqparattarmen qam­ta­masyz etý mindeti asa mańyzdy. Bul – táýelsiz elimizdiń múddesi úshin óte ózekti másele.

Joldybaı BAZAR,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Ұстаз құрметіне дәрісхана ашылды

14.11.2018

Шетелде тегін білім алғыңыз келсе...

14.11.2018

26 мың медицина маманын қанат қақтырған қара шаңырақ

14.11.2018

«Барыс» үшінші орынға көтерілді

14.11.2018

Месси мен Роналду «Алтын допсыз» қалды

14.11.2018

Мажарстанда топ жарды

14.11.2018

Республика бойынша үздік деп танылды

14.11.2018

Алтайда аяз 34 градусқа жетті

14.11.2018

Ескерткіш тақта орнатылды

14.11.2018

Оқу орнына келмейтін студенттерге 8 миллион теңге стипендия төленген

14.11.2018

Қызылорда облысында пойыздар қозғалысы қалпына келді

14.11.2018

Өзеннің төл атауы қалпына келді

14.11.2018

Жанкүйеріңді қуанта бер, «Тобыл»!

14.11.2018

Бітімгершілік – биік адамгершілік іс

14.11.2018

«Күлтегін» бала тілінде сөйледі

14.11.2018

Ағартушының дара жолы

14.11.2018

Алғашқы қоғамдық кітапхана

14.11.2018

Жыраулық дәстүрдің Марғасқасы

14.11.2018

Кәсіпкерлікке қолбайлау жағдайлар айтылды

14.11.2018

Mádenıetti adam. Ol kim?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу