Halyqaralyq bedel jáne syrtqy saıasat

Álemdik úrdister jyldamdap, halyqaralyq qatynastar shıeleniske túsken zamanda tıimdi syrtqy saıasatty iske asyra alǵan memleketter tabysty damıdy.

Егемен Қазақстан
05.11.2018 390
3

Eldiń tıimdi syrtqy saıasaty túptep kelgende, onyń ekonomıkalyq qýatynyń damýyna, syrtqy saýdasynyń óristeýine, sheteldik ınvestısıany kóptep tartýyna, memlekettik qaýipsizdiginiń nyǵaıýyna qyzmet etedi. Qandaı eldiń bolsyn básekege qabiletti bolýy onyń tıimdi syrtqy saıasatyna táýeldi. Jahandyq qatynastar álemdegi 200-ge jýyq memlekettiń ózara baılanystary ǵana emes, ózara básekelesý jáne ózara kúresý alańy. 

Árıne, álemdik tártipti ornatýda óz oryndaryn alǵan basym derjavalar AQSh, Qytaı, Japonıa, Germanıa, Reseı, Túrkıa sıaqty memleketter óz múddelerin qorǵaýdyń túrli tásilderi men mehanızmderin jolǵa qoıyp alǵan. Olardyń strategıalyq basymdyqtary álemniń kez kelgen núktesinde kúshpen, áskerı faktormen qorǵaýǵa alynady. Al Qazaqstan sıaqty memleketter kúsh kórsetý faktoryna súıene almaıtyndyǵy aqıqat. Son­dyqtan bizge beıbitshilikti, yntymaqtastyq, ózara paıdaly ekonomıkalyq, saýda, mádenı, ǵyly­mı baılanystardy damytý mańyzdy bola túsedi.

Elbasynyń 2019 jylǵa arnalǵan Joldaýynda Qazaqstan halqynyń ál-aýqatynyń ósýi men tıimdi syrtqy saıasat júrgizýdiń dıalektıkalyq ózara táýeldi baılanysy atalyp ótilgen. Eldiń táýelsizdigimen birge bastalǵan kopvektorly syrtqy saıasatymyzdy synaýshylar barshylyq. Ustamdy saıasattanýshylardyń bul syndarǵa beretin jaýaby men argýmenti bar.

Birinshiden, kopvektorly syrtqy saıasattyń arqasynda Qazaqstannyń terıtorıalyq tutastyǵyna nuqsan keltiretin birde-bir áskerı, kúsh kórsetý ınsıdenti bolǵan joq. Eldiń qurlyqtaǵy, teńizdegi shekarasy shegendeldi. Álemdik basym derjavalar Qazaqstannyń shekarasynyń myzǵymastyǵyn zańdy shartpen moıyndady. Ekinshiden, álemdik qaýip-qaterlerdiń negizgi baǵyttary bolyp sanalatyn halyqaralyq terorızmge, dinı ekstremızmge, narkotrafıkke qarsy kúresýdiń tıimdi, kúshti joldary iske qosyldy. Qazaqstan álemdik qaýip-qaterlerge halyqaralyq qoǵamdastyqpen birlesip kúresýge qol jetkizdi. Úshinshiden, elimiz álemdik ekonomıkalyq tártipterdiń arhıtektonıkasynan óz ornyn alýda. Árıne ázirshe el tabysynyń 25 prosentten astamy shıkizat ónimderin satýǵa táýeldi. Aldaǵy ýaqytta Qazaqstan álemdik naryqqa ózine tán taýarlarymen, sapaly azyq-túlik ónimderimen shyǵýǵa daıyndalýda. Bizdiń un, et, maı, teri sekildi ónimderimizge suranys arta túsetinine kózimiz jetýde. Sondyqtan agroónerkásip keshenin damytý kezek kúttirmeıtin máselege aınalyp otyr. Tórtinshiden, Qazaqstan álemdik derjavalar Reseı, Qytaı, AQSh-pen oıdaǵydaı qarym-qatynastar ornatýǵa qol jetkizý arqyly óziniń geosaıası jaǵdaıyn eleýli jaqsartty. «Eýropaǵa jol» dep atalǵan syrtqy prınsıpi eldiń Eýroodaq memleketterimen tyǵyz qatynastaryn qamtamasyz etti. 2010 jyly Eýropadaǵy yntymaqtastyq jáne qaýipsizdik uıymyna tóraǵalyq etý, osy uıymnyń Astanada VII sammıtin ótkizý eldiń halyqaralyq bedelin ósirip, álemdegi ımıdjin jaqsartty. 2011 jyly Qazaqstannyń quramyna 50-den astam musylman elderi kiretin Islam konferensıasy uıymyna tóraǵalyq etýi elimizdiń ıslam ýmmasy aldynda bedelin ósirdi. Bizdiń eldiń usynysymen bul uıym Islam Yntymaqtastyǵy Uıymy dep atalatyn boldy. Atalǵan álemdik uıymdarǵa tóraǵalyq ete otyryp Qazaqstan jahandyq qaıshylyqtar kózi bolyp otyrǵan Aýǵanstan, Prıdnastrove, Taýly Qarabaq, Sırııa máselelerin sheshýde óz úlesin qosty. Ásirese «Astana prosesi» degen ataýǵa ıe bolǵan kelissózder Sırıadaǵy soǵysty toqtatýǵa eleýli túrde yqpal etýde. Besinshiden, Qazaqstan orta kólemdi, táýelsizdigin jańadan alǵan, óziniń syrtqy saıasatynda beıbitshilikti ustanǵan jas memleket. Bizdiń el álemdik qaýip-qaterler men qaıshylyqtardy álemdik qoǵamdastyq birlesip qana sheshe alatyndyǵyn jaqsy túsinedi. Sondyqtan Qazaqstan jahandyq qaýipterge, qaıshylyqtarǵa, tehnogendik, tabıǵı apattarǵa qarsy álemdik qoǵamdastyqtyń pozıtıvti áreketteriniń qandaı da bolmasyn baǵyttaryn qýattaıdy.

Qazaqstannyń atom energıasyn tek beıbit salada qoldaný týraly naqty usynystaryn da álemdik qoǵamdastyq qoldap otyr. О́skemendegi Úlbi metalýrgıalyq kombınaty janynan Iаdrolyq otynnyń halyqaralyq bankin qurý beıbit atom baǵdarlamasyna qosylǵan zor úles boldy. Tómen baıytylǵan ýrannyń kepildi qoryn jasaý arqyly atom elektr stansalaryn salatyn memleketterge kómek kórsetilýde. Bir sózben aıtqanda, Qazaqstannyń syrtqy saıasatta júrgizilgen sharalary onyń tıimdiligin dáleldeýde. Elimizdiń saıası jaǵdaıy óziniń turaqtylyǵymen erekshelenýde. Damyǵan memleketter elimizben qarym-qatynastaryn barlyq salalarda damyta berýge múddelilik tanytýda. Elbasynyń sońǵy kúnderdegi Fınlıandıaǵa, Belgııaǵa saparlarynyń nátıjeleri sonyń aıqyn dáleli. Qazaqstannyń tıimdi, kúshti syrtqy saıasaty onyń halyqaralyq bedeliniń kepili bolyp otyr.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Ұстаз құрметіне дәрісхана ашылды

14.11.2018

Шетелде тегін білім алғыңыз келсе...

14.11.2018

26 мың медицина маманын қанат қақтырған қара шаңырақ

14.11.2018

«Барыс» үшінші орынға көтерілді

14.11.2018

Месси мен Роналду «Алтын допсыз» қалды

14.11.2018

Мажарстанда топ жарды

14.11.2018

Республика бойынша үздік деп танылды

14.11.2018

Алтайда аяз 34 градусқа жетті

14.11.2018

Ескерткіш тақта орнатылды

14.11.2018

Оқу орнына келмейтін студенттерге 8 миллион теңге стипендия төленген

14.11.2018

Қызылорда облысында пойыздар қозғалысы қалпына келді

14.11.2018

Өзеннің төл атауы қалпына келді

14.11.2018

Жанкүйеріңді қуанта бер, «Тобыл»!

14.11.2018

Бітімгершілік – биік адамгершілік іс

14.11.2018

«Күлтегін» бала тілінде сөйледі

14.11.2018

Ағартушының дара жолы

14.11.2018

Алғашқы қоғамдық кітапхана

14.11.2018

Жыраулық дәстүрдің Марғасқасы

14.11.2018

Кәсіпкерлікке қолбайлау жағдайлар айтылды

14.11.2018

Mádenıetti adam. Ol kim?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу