Бір әулеттен майданға аттанған жеті боздақ

Егемен Қазақстан
09.11.2018 503
2

Сұрапыл соғыс жай ғана тарих емес, ол – туғанын жоғалту, батылдық пен ерлік жолы, адамзат баласының басына түскен ауыртпалық дерті, зауыт станоктарында тер, майдан даласында қан төккен азаматтардың тағдыр-тәлейі. Сондықтан «Егемен Қазақстан» газетінің 31 шілде күнгі санында жарық көрген «Бір әулеттен майданға ат­танған бес боздақ» атты мақаланы оқи отырып, туған топырағымызда да орын алған осы тақылеттес оқиғаны оқырмандарға жеткізуді жөн санадым.

«Туған жерім Қызылжар»  атты кітабымда қазақ батырлары мен Ұлы Отан соғысы жылдарында ел қорғауға аттанып, қайта оралмаған жауынгерлер жайында жазған едім. Бүгінгі әңгіме «Қызылжар» ұжымшарында тұрған, осы соғыста жеті баласын жоғалтқан Дүйсембиновтер отбасы туралы болмақ.

1941 жыл, «соғыс» деген суық сөз ауылды тез аралап кетті. Ауыл тұрғыны Дүйсембі Жантасовтың сегіз баласы да әкесінің есіміне жазылған болатын. Осы Дүйсембі мен Әнапияның отбасында өте ауыр қайғы орнады. Жеті ағайынды жігіт – Мағзұм, Шайгөз, Нұрмағамбет, Ахмет, Жақып, Шәйкен, Махмет майданға шақырылғандардың қатарына ілікті. Төртеуі 1942 жылы арасына 1-3 айдан ғана салып, ал екеуі 1943 жылы қаза тапты. Тек Шайгөз ғана елге аман-есен оралады. Әрине «балапан басына, тұрымтай тұсына» болған қасіретті жылдары ел басына түскен ортақ қайғы болғандықтан, ағайындылардың қандай жағдайда ажал құшқаны жайлы деректер жоқтың қасы. Тек «Боздақтар» атты кітапта үшеуі туралы қысқаша мәлімет бар. Ал қалған үшеуі жайлы дерек мүлдем жоқ, хабарсыз кеткендер қатарында. 

Осы ретте эпитафияларға (зират басындағы жазуларға) назар аударсақ, Мағзұм Дүйсембиновтің 1902 жылы туғанын, әскер қатарына 1942 жылы 10 маусымда шақырылғанын, қатардағы жауынгер ретінде 1942 жылы 28 тамызда қаза болғанын білеміз. Яғни, әскер қатарына іліккеннен кейін 2 ай 8 күннен соң оққа ұшқан. Ол Смоленск облысындағы кіші інісі Мах­мет­тің өлімінен кейін 10 күннен соң қаза тап­қан. Тверь облысының Ржев ауда­нын­дағы Табаково ауылында жерленген. 

Ал Нұрмағамбет Дүйсембинов 1907 жылы туған, майданға 1942 жылы 16 наурызда шақырылған. 1942 жылы қараша айында хабарсыз кеткен. Яғни, шақырылғаннан кейін 8 ай өткен соң еш хабар болмаған. Нұрмағамбеттің Волгоград облысындағы інісі Шәйкен де дәл осы айда хабарсыз кеткен екен. Ахмет Дүйсембинов болса 1911 жылы туған, 1941 жылы 28 қара­шада әскер қатарына алынып, 1943 жылы 6 ақпандағы ұрыста қаза та­уыпты. Жерленген жері – Ленинград облысының Лужский ауданындағы Подложено елді мекені. Ол Жақыптың хабарсыз кеткенінен 1 ай бұрын дүниеден өткен екен. 

Шахмет Дүйсембинов 1917 жылы дүниеге келіпті. 1942 жылы 18 та­мыздағы ұрыста қаза болған. Смоленск облысының Сафронов ауданындағы Малая Ивановская деревнясында бауырластар зиратына жерленген. Ал Жақып Дүйсембинов 1918 жылы туған, әскерге 1939 жылы шақырылған. 1943 жылдың наурызында хабарсыз кет­кен. Шәйкен Дүйсембинов 1921 жылы Қызылжар ауылында туған. 1941 жылы 19 маусымда шақырылып 1942 жыл­дың 28 қарашасында хабарсыз кетті. Яғни, қатардағы жауынгер Волгоград облысының Дерганово деревнясында майданға шақырылғаннан кейін 5 ай 5 күннен соң із-түзсіз жоғалған. 

Дүйсембі ақсақал 1943 жылы ақыр­ғы қаралы хабарды алған соң дүние салды. Ал Әнапия қандай да бір ғажа­йыпқа сенген болар, балаларының бар­лы­ғынан дерлік қаралы хабар алса да, тіпті кей кездері айына екі қара қағаз кел­се де үмітін үзбеді. Міне, аналық м­а­хаб­бат қандай?! Соғыстың соңына де­й­ін күтіп, Әнапия апамыз да өмірден озды. 

Ал Махметтің жалғыз қызы Зәукия Шайгөз ағасының тәрбиесінде болып, тұрмыс құрды. Ол он бала тәрбиелеп, кеуде­сіне «Алтын алқа» тақты. Қызыл­жар ауылының тұрғындары ағайынды Дүйсембиновтерді жақсы біледі. Боздақтардың атына көше де берілген. Ауылда алты азаматтың рухына арнап алты терек отырғызылған. Сондай-ақ соғысқа жеті ағайынды жігітпен бірге Мағзұмның үлкен ұлы Қамалиден Әбуов те аттанған екен. Қамалиден 1925 жылы туған. Ертіс толық емес орта мектебінің 8 сыныбын бітірген. Он жеті жастағы бозбала 1942 жылы соғысқа өз еркімен сұранған екен. Ста­линград қаласындағы ұрысқа қа­тысқан. Ол да хабарсыз кеткендер қатарында. Өкінішке қарай, Қама­­ли­­деннің Ұлы Отан соғысына қатыс­­қа­ндығы жөніндегі мәліметтер «Боздақтар» кітабына енбей қалған.

Бұл әулеттің қасіретіне теңдес қайғы Павлодар өңірі түгілі, ел көле­мін­­де болған жоқ. Сондықтан өзге де отан­дастары­мыз секілді облыс көлемінде опат бол­ған ағайынды жауын­­герлер − Ұлы Отан соғысының құрбандары Дүй­сем­биновтердің есімін де ұлықтауға тиіс­піз. Осы орайда облыс орталығы − Павлодар қаласының көшелеріне  қан майданда қаза тапқан ағайынды Дүйсембиновтердің есімі берілсе, Мәңгілік  алау жанына мемориалды ескерткіш орнатылса, сонымен қатар облыс музейлерінде және басқа да республика музейлерінде ағайынды жауынгерлердің есімдері құрметпен аталса деген ұсынысымыз бар. 

Елемес ҚАСЕНОВ,

Ертіс ауданының құрметті азаматы

Павлодар облысы,

Ертіс ауданы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.03.2019

Наурыз мейрамында шаңырақ көтерген жастарға Нұрсұлтан Назарбаев ақ батасын берді

21.03.2019

Астанадағы Наурыз тойына Нұрсұлтан Назарбаев пен Қасым-Жомарт Тоқаев қатысты

21.03.2019

Президент кеңсесіне жаңа басшы келді

21.03.2019

Ерлан Баттақов Президенттің іс басқарушысы болып тағайындалды

21.03.2019

Футбол: Бүгін Шотландияға қарсы ойнаймыз

21.03.2019

Мәнерлеп сырғанау: Алғашқы жүлдегерлер анықталды

21.03.2019

Көкшетаудағы Максим Горький көшесі Нұрсұлтан Назарбаев даңғылы болып өзгерді

21.03.2019

Талдықорғандағы Тәуелсіздік көшесінің атауы Нұрсұлтан Назарбаевтың есімін иеленді

21.03.2019

Кәсіпкер көпбалалы отбасына 3 бөлмелі пәтер сыйлады

21.03.2019

Астана маңындағы елдімекендерде Наурыз мейрамы тойлануда

21.03.2019

Ақтөбеде Әбілқайыр хан даңғылы Нұрсұлтан Назарбаев көшесі болып өзгертілді

21.03.2019

Шекарашылар 60 бас жылқы айдап келе жатқан барымташыларды ұстады

21.03.2019

Ақтаудағы орталық даңғылға Нұрсұлтан Назарбаев есімі берілді

21.03.2019

ШҚО: Жарма ауданында 400 оқушы «Қара жорға» биледі

21.03.2019

Владимир Путин: Нұрсұлтан Назарбаев еуразиялық интеграцияға сүбелі үлес қосты

21.03.2019

Қостанайдың басты көшесі Назарбаев есімімен аталатын болды

21.03.2019

ШҚО: Алтай ауданында көпбалалы отбасылардың балаларына дастархан жайылды

21.03.2019

Бұл жолы да биіктен көрінді

21.03.2019

Тарихты да жазды, өзі де тарих жасады

21.03.2019

Еуроодақ Нұрсұлтан Назарбаевтың шешіміне пікір білдірді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу