Бір әулеттен майданға аттанған жеті боздақ

Егемен Қазақстан
09.11.2018 472
2

Сұрапыл соғыс жай ғана тарих емес, ол – туғанын жоғалту, батылдық пен ерлік жолы, адамзат баласының басына түскен ауыртпалық дерті, зауыт станоктарында тер, майдан даласында қан төккен азаматтардың тағдыр-тәлейі. Сондықтан «Егемен Қазақстан» газетінің 31 шілде күнгі санында жарық көрген «Бір әулеттен майданға ат­танған бес боздақ» атты мақаланы оқи отырып, туған топырағымызда да орын алған осы тақылеттес оқиғаны оқырмандарға жеткізуді жөн санадым.

«Туған жерім Қызылжар»  атты кітабымда қазақ батырлары мен Ұлы Отан соғысы жылдарында ел қорғауға аттанып, қайта оралмаған жауынгерлер жайында жазған едім. Бүгінгі әңгіме «Қызылжар» ұжымшарында тұрған, осы соғыста жеті баласын жоғалтқан Дүйсембиновтер отбасы туралы болмақ.

1941 жыл, «соғыс» деген суық сөз ауылды тез аралап кетті. Ауыл тұрғыны Дүйсембі Жантасовтың сегіз баласы да әкесінің есіміне жазылған болатын. Осы Дүйсембі мен Әнапияның отбасында өте ауыр қайғы орнады. Жеті ағайынды жігіт – Мағзұм, Шайгөз, Нұрмағамбет, Ахмет, Жақып, Шәйкен, Махмет майданға шақырылғандардың қатарына ілікті. Төртеуі 1942 жылы арасына 1-3 айдан ғана салып, ал екеуі 1943 жылы қаза тапты. Тек Шайгөз ғана елге аман-есен оралады. Әрине «балапан басына, тұрымтай тұсына» болған қасіретті жылдары ел басына түскен ортақ қайғы болғандықтан, ағайындылардың қандай жағдайда ажал құшқаны жайлы деректер жоқтың қасы. Тек «Боздақтар» атты кітапта үшеуі туралы қысқаша мәлімет бар. Ал қалған үшеуі жайлы дерек мүлдем жоқ, хабарсыз кеткендер қатарында. 

Осы ретте эпитафияларға (зират басындағы жазуларға) назар аударсақ, Мағзұм Дүйсембиновтің 1902 жылы туғанын, әскер қатарына 1942 жылы 10 маусымда шақырылғанын, қатардағы жауынгер ретінде 1942 жылы 28 тамызда қаза болғанын білеміз. Яғни, әскер қатарына іліккеннен кейін 2 ай 8 күннен соң оққа ұшқан. Ол Смоленск облысындағы кіші інісі Мах­мет­тің өлімінен кейін 10 күннен соң қаза тап­қан. Тверь облысының Ржев ауда­нын­дағы Табаково ауылында жерленген. 

Ал Нұрмағамбет Дүйсембинов 1907 жылы туған, майданға 1942 жылы 16 наурызда шақырылған. 1942 жылы қараша айында хабарсыз кеткен. Яғни, шақырылғаннан кейін 8 ай өткен соң еш хабар болмаған. Нұрмағамбеттің Волгоград облысындағы інісі Шәйкен де дәл осы айда хабарсыз кеткен екен. Ахмет Дүйсембинов болса 1911 жылы туған, 1941 жылы 28 қара­шада әскер қатарына алынып, 1943 жылы 6 ақпандағы ұрыста қаза та­уыпты. Жерленген жері – Ленинград облысының Лужский ауданындағы Подложено елді мекені. Ол Жақыптың хабарсыз кеткенінен 1 ай бұрын дүниеден өткен екен. 

Шахмет Дүйсембинов 1917 жылы дүниеге келіпті. 1942 жылы 18 та­мыздағы ұрыста қаза болған. Смоленск облысының Сафронов ауданындағы Малая Ивановская деревнясында бауырластар зиратына жерленген. Ал Жақып Дүйсембинов 1918 жылы туған, әскерге 1939 жылы шақырылған. 1943 жылдың наурызында хабарсыз кет­кен. Шәйкен Дүйсембинов 1921 жылы Қызылжар ауылында туған. 1941 жылы 19 маусымда шақырылып 1942 жыл­дың 28 қарашасында хабарсыз кетті. Яғни, қатардағы жауынгер Волгоград облысының Дерганово деревнясында майданға шақырылғаннан кейін 5 ай 5 күннен соң із-түзсіз жоғалған. 

Дүйсембі ақсақал 1943 жылы ақыр­ғы қаралы хабарды алған соң дүние салды. Ал Әнапия қандай да бір ғажа­йыпқа сенген болар, балаларының бар­лы­ғынан дерлік қаралы хабар алса да, тіпті кей кездері айына екі қара қағаз кел­се де үмітін үзбеді. Міне, аналық м­а­хаб­бат қандай?! Соғыстың соңына де­й­ін күтіп, Әнапия апамыз да өмірден озды. 

Ал Махметтің жалғыз қызы Зәукия Шайгөз ағасының тәрбиесінде болып, тұрмыс құрды. Ол он бала тәрбиелеп, кеуде­сіне «Алтын алқа» тақты. Қызыл­жар ауылының тұрғындары ағайынды Дүйсембиновтерді жақсы біледі. Боздақтардың атына көше де берілген. Ауылда алты азаматтың рухына арнап алты терек отырғызылған. Сондай-ақ соғысқа жеті ағайынды жігітпен бірге Мағзұмның үлкен ұлы Қамалиден Әбуов те аттанған екен. Қамалиден 1925 жылы туған. Ертіс толық емес орта мектебінің 8 сыныбын бітірген. Он жеті жастағы бозбала 1942 жылы соғысқа өз еркімен сұранған екен. Ста­линград қаласындағы ұрысқа қа­тысқан. Ол да хабарсыз кеткендер қатарында. Өкінішке қарай, Қама­­ли­­деннің Ұлы Отан соғысына қатыс­­қа­ндығы жөніндегі мәліметтер «Боздақтар» кітабына енбей қалған.

Бұл әулеттің қасіретіне теңдес қайғы Павлодар өңірі түгілі, ел көле­мін­­де болған жоқ. Сондықтан өзге де отан­дастары­мыз секілді облыс көлемінде опат бол­ған ағайынды жауын­­герлер − Ұлы Отан соғысының құрбандары Дүй­сем­биновтердің есімін де ұлықтауға тиіс­піз. Осы орайда облыс орталығы − Павлодар қаласының көшелеріне  қан майданда қаза тапқан ағайынды Дүйсембиновтердің есімі берілсе, Мәңгілік  алау жанына мемориалды ескерткіш орнатылса, сонымен қатар облыс музейлерінде және басқа да республика музейлерінде ағайынды жауынгерлердің есімдері құрметпен аталса деген ұсынысымыз бар. 

Елемес ҚАСЕНОВ,

Ертіс ауданының құрметті азаматы

Павлодар облысы,

Ертіс ауданы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.01.2019

Елімізде бала асырап алу жөніндегі ұлттық агенттік құрылады

15.01.2019

Македония бұдан былай екі тілді мемлекет

15.01.2019

Астанада алғашқы медициналық-санитарлық көмек көрсетушілер саны ұлғаяды

15.01.2019

Жер үшін жетпіс мың арызды арқалаған Ақтау

15.01.2019

Нұрсұлтан Назарбаев Никол Пашинянға құттықтау жеделхатын жолдады

15.01.2019

Зарина Дияс Australian Open турнирінің алғашқы кезеңінде сүрінді

15.01.2019

Елбасының Жолдауы – еліміздің кемел келешегі

15.01.2019

Бүгін Википедияның он сегізінші туған күні

15.01.2019

Әулиеаталық «Ақкербез» би ансамблі Әбу-Дабиде өнер көрсетеді

15.01.2019

Мемлекеттік сатып алу жүйесін жетілдіру жалғасып жатыр

15.01.2019

Көкшетауда Құран жаттау орталығы ашылды

15.01.2019

2018 жылдың 11 айында Қазақстанның сыртқы сауда айналымы 20,5 пайызға өскен

15.01.2019

Аршалы ауданының халқы суды үнемдеуге көшеді

15.01.2019

ҚР ҰЭМ: 2018 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстанның ІЖӨ өсімі 4,1% құрады

15.01.2019

Ақкөл – Қазақстандағы алғашқы «ақылды қала» болады

15.01.2019

Аида Балаева: Қазақ әдебиеті антологияларын БҰҰ-ның 6 тіліне аудару - ерекше жоба

15.01.2019

Полиция департаменті: Алматыдағы қылмыстық жағдай тұрақты

15.01.2019

Ж.Қасымбек: Өнімді ілгерілету кезіндегі техникалық кедергілерді жою бойынша жоспар әзірленді

15.01.2019

Екпеден бас тартудың салдары

15.01.2019

Артем Захаров: Азия чемпионатында күтпеген жайттар болды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Oıynshyq týraly oı

«Bárimiz balalyqtyń aýylynan kelgen­biz», oıynshyqpen oınaıtyn jastan áldeqas­han asyp ketsek te, keı-keıde balalarymyzdyń qolyndaǵyǵa qyzyǵa qarap qoıamyz. Qyńqyldap qandaı oıyn­s­hyq suraǵanyn, dúken sórelerinen kóz ala almaı turatynyn baqylaı júrip, búgingi balalardyń talǵamyn da birshama túsinip qalǵan sıaqtymyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ataý men aqaý

Dúken, meıramhana, qonaq úı, shashtaraz, sulýlyq, sán salondary, basqa da túrli nysandardyń ataýy mańdaıshaǵa japsyryla salǵan jáı ǵana jazý emes, ulttyq bolmysymyzdy, ulttyq rýhymyzdy, qoǵamdyq sanany qalyptastyratyn, tárbıelik máni zor mańyzdy faktor sanalady. Solaı degenmen ókinishke qaraı, bul qurǵyryń túbiri sýyrylmaı qalyp qoıatyn aramshópti qansha otaǵanyńmen qaıta-qaıta qaýlap shyǵa beretini sıaqty áli kúnge deıin sheshimin tappaǵan túıini kóp túıtkildiń birine aınalyp otyr.

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

«Birlikten» – Jastar jylyna deıin

Tarıhı derekterge kóz júgirter bolsaq, Uly dalada qanat jaıyp, qaǵanat qurǵan túrki halyqtary, onyń ishinde kóshpendiler kóshiniń erekshe jaýjúrek qazaq ulysy el isine jas tulǵalardy erte aralastyra bilgen. Ol úrdis ult táýelsizdigin saqtap qalý jolynda sonaý Kúltegin zamanynan beri úzilmepti. Uly qaǵan jaıly kóne tas jazbalarda onyń on alty jasyna kelgende alty chýb soǵdylarǵa qarsy attanyp, jıyrma bir jasynda Chacha Seńmen shaıqasqany aıtylady. Odan beride úsh júzdiń basyn qosqan qazaq hany Abylaı sultan jıyrma jasynda erligimen elge tanylyp, memlekettik iske jastaı aralasqanyn bilemiz.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу