Baǵdarlamalar baıandylyǵymen baǵaly

Elbasy Nursultan Nazarbaev bıylǵy jylǵy halyqqa Joldaýynda úkimet múshelerine qaratyp, «Bizde árqıly baǵdarlamalar qabyldanyp jatyr. Indýstrıalyq baǵdarlama, ınfraqurylymdyq baǵdarlama, sondaı-aq, áleýmettik máselelerdi qamtyǵan kóptegen baǵdarlama bar.

Егемен Қазақстан
22.11.2018 59
3

Biraq, sonyń bárin jergilikti atqarýshy organdar men tıisti mınıstrlikter tarapynan aıaǵyna deıin jetpeıdi. Qaǵaz júzinde qalyp jatyr. Esep bergen kezde bári jaqsy, Prezıdent aıtqan tapsyrmalar oryndalmaıdy, komýnaldyq qyzmettiń baǵasy ósip bara jatyr dep syn-eskertpe jasaǵan-tyn.

Jasyratyny joq, qazirgi tańda joǵary jaqtyń kóp qyzmetteri buqaranyń kóńilinen shyǵa qoımaıdy. Nátıjeleri mardymsyz, jap-jaqsy bastalǵan is sońyna taman berekesizdeý bop jatatyny tym jıi. Ádette, qandaı da bir memlekettik baǵdarlama qabyldaǵanda Úkimet isti tıisti salalar boıynsha bóledi. Iаǵnı, ár mınıstrlik ózine tıesili mindetterin júktesip, sharalar keshenin belgilesip, merzimderin anyqtasady. Baǵdarlamanyń baqylaýshysy retinde bir mınıstrlik belgilenedi. Sonymen sharýa bastalyp ketedi. Talqany taýsylmaǵan janǵa áne-mine degenshe ýaqyt ta syrǵyp óte shyǵady. 

Sóıtip, qazirgi qoǵamda asa jıi kezdesetin qubylys − qabyldanǵan sharalar eshqashan dál ýaqytynda atqarylmaıdy. Bir sózben aıtqanda, baǵdarlama qabyldanbas buryn ony atqarý tetikteri tolyqqandy qarastyrylmaǵandyqtan, is jol-jónekeı qoıdan bólingen jetim qozydaı mańyrap óz jaıyna ketedi. 

Osylaı júıelenbegen istiń aqyry jyldyń basy qańtar aıynda atqarylyp bitýge tıisti shara, qazan aıynda qolǵa alynyp jatady. Jaýapty mekeme istiń keshikken sebebin túsindirip, aqtala bastaıdy. Istiń merzimin uzartýdy ótingen nemese basqa organdardy kinálaǵan hattar legi bastalady. Ádette, mınıstrlikte basshylyq aýysqandyǵy, der kezinde qarajattyń túspegendigi, joǵarydan kelgen, kúttirýge bolmaıtyn tosyn tapsyrmalardyń isti bógegendigi, tótenshe ánebir jaǵdaı.., taǵysyn taǵylar. Sóıtedi de, jaýapty basshylar (mınıstrler) ózara dostyǵyn, kýrstastyǵyn, qudalyǵyn, taǵy basqa qarym-qatynasyn ortaǵa salǵan qazaqy kelissózder kesheni iske qosylady. 

Qysqasy, áýpirimmen baǵdarlamanyń merzimi uzarady. Oǵan alǵysyn jaýdyryp, terin bir sylyp tastaıdy da, beıne isti atqaryp tastaǵandaı arqasy bosap, aldyńǵy qarqyn basyla qalady. Qoıyńyzshy áıteýir, ıtshilep júrip sapasy solǵyn birdeńelerdi jasap, sharýany atqarǵan keıipte esep beriledi. 

Baǵdarlamany qabyldar kezdegi nıet, kóksegen nátıjelerde qapy joq. Alǵashynda alty alashtyń kósegesin kógertetindeı kólkildep bastalǵan sharýa – qalyń qorqaýdyń talaýyna túsken bulandaı qylshyǵy shashylyp, óti tógilip, eti borsha-borsha bólinip, jym-jylas joq bolady. Osylaı áý basta bólingen resýrsty paıdalanyp, qońdanyp qalýdy ǵana kóksegen aram baǵdarlamalar qanshama. 

Al endi, «óner-bilim bar jurttarǵa» qaraıyq. Mysaly, Eýropa elderinde qandaı bir bizdiki taqylettes sharýa atqarylar aldynda: baqaıshaǵyna deıin zerttelip, zerdelenip, ár kúni, ár saǵaty josparlanady. Mindetter men atqaratyn organdar ábden saralanyp, jaýapty tulǵalar belgilenedi, tipti ol óle qalǵan jaǵdaıda (ómir ǵoı) ornyn basatyn adamǵa deıin anyqtalyp, hatqa túsirilip uzaq tolǵaıdy. Bizde onyń ımıtasıasy ǵana bolady. 

Sóıtip ábden saralanǵan mehanızm iske qosylady. Qabyldanǵan baǵdarlama baltalasań buzylmaıtyn tas qamalǵa aınalady. Kese-kóldeneń turǵandy myjyp ótetin, toqtaýy múmkin emes, alapat qýat aınalǵanda kóńil súıindiretin nátıjeler kimdi de bolsyn rahatqa bólemek. 

Belgilengen merzimnen keshikkenniń jaǵdaıy múshkil, bir qyzyǵy, merziminen erte atqaryp qoıǵanǵa da jaza bar. Iаǵnı, shıkilikke de keshirim joq. Árkim óz isine bekem. О́ldim deseń jaǵdaıyńdy túsiner jan tappaısyz. Jaralanǵan joldasyn arqalaýǵa árekettenbeı atyp ketip, ári qaraı júre beretin bezbúırek sarbaz sekildi ólermen kúıde aldyǵa, tek alǵa adymdaı bermek. Eýropalyqtardyń osy minezi, dálirek aıtsaq qasıeti (bireýge unar, bireýge unamas) álemde eshkimge des bermegen qýatty memleket qalyptastyrýyna negiz bolyp otyr.

Mysaly ekinshi dúnıejúzilik soǵysta jeńilgen nemisterdiń el ekonomıkasy men áleýetin kóterý jaıly qabyldaǵan baǵdarlamasyn alyp qaraıyq. Qatań tártipke negizdelip, tolyq ǵylymı saraptalǵan baǵdarlamanyń arqasynda nemister bar-joǵy on jylda el ekonomıkasyn aıaǵyna tik turǵyzyp, 1958 jyly Shvesıa elinde fýtboldan ótken álem chempıonatynyń fınalynda Vengrıa quramasyn 3:2 esebimen tize búktirip, dúnıejúzin tańqaldyrdy.

Beken QAIRATULY, 

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

11.12.2018

Маңғыстау облысының әкімдігі Халықаралық жасыл технологиялар орталығымен меморандумға қол қойды

11.12.2018

Алматы облысында «Маревен Фуд» зауыты іске қосылды

11.12.2018

Жерлесіміз УЕФА Атқару комитеті мүшелігіне ұсынылды

11.12.2018

Ақтөбе облысының жастары сарапшылармен бірге Президент мақаласын талқылады

11.12.2018

Талғар агробизнес және менеджмент колледжі 100  жылдығын атап өтті

11.12.2018

Қазақстандық автоөнеркәсіп саласына ірі инвестор келді

11.12.2018

Дональд Трамп Қазақстанды Тәуелсіздік күнімен құттықтады

11.12.2018

Қ.Тоқаев Чехия және Жапония елшілеріне алғыс білдірді

11.12.2018

Қазақстанда ойнайтын үш футболшы Арменияның үздігі атануға үмітті

11.12.2018

Аян Бейсенбаев «Жыл спортшысы» атанды

11.12.2018

Теміртас Жүсіпов: Жылдың үздік боксшысы атағын аламын деп ойламадым

11.12.2018

Елбасы қазақстандық өнім шығаратын үш кәсіпорынды іске қосты

11.12.2018

Ж.Қасымбек әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштері туралы баяндады

11.12.2018

Ауыл шаруашылығы өнімдерінің өндірісі 2,9%-ға артты - А.Евниев

11.12.2018

Биылғы мемлекеттік бюджеттің орындалу қорытындылары қаралды

11.12.2018

Үкіметте жекешелендірудің кешенді жоспарын орындау барысы қаралды

11.12.2018

Н.Нығматулин Чехияның Қазақстандағы Елшісі Э.Жигованы қабылдады

11.12.2018

ЖІӨ тұрақты өсімі үш ай бойы 4,1% деңгейінде сақталып отыр - ҰЭМ

11.12.2018

Алматыда мамандандырылған Халыққа қызмет көрсету орталықтары ашылды

11.12.2018

Таразда сатушысы жоқ дүкен ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу