Ǵajaıyp qubylys

El Prezıdentiniń «Uly Dalanyń jeti qyry» atty maqalasynda qobyz, dombyra, sybyzǵy, sazsyrnaı jáne basqa da dástúrli mýzykalyq aspaptarmen oryndalatyn mańyzdy týyndylarǵa, halqymyzdyń folklory men áýenderiniń zamanaýı sıfrly formatqa kóshirilýine aıryqsha mán berilip, «Uly dalanyń kóne saryndary» jınaǵyn basyp shyǵarýdy tapsyrýy beker bolmasa kerek-ti. Sonymen qatar aýyzsha jáne mýzykalyq dástúrdi jańǵyrtý qazirgi zamanǵy aýdı­torıaǵa jaqyn ári túsinikti formatta bolýy, bul jobalardy júzege asyrý úshin otandyq jáne sheteldik kásibı bilikti mamandardy tartý sıaqty jaıttardyń aıryqsha atalýy sala mamandaryna úlken jaýapkershilik júkteri anyq.

Егемен Қазақстан
23.11.2018 80
3

Búgingi tańda kúıip turǵan sondaı ótkir-ótkir máselelerdi alǵa tarta otyryp, Elbasynyń ásirese, folklorlyq dástúrdiń ortaq tarıhı negizderin izdeý úshin Qazaqstannyń túrli óńirleri men ózge elderge birneshe izdeý-zertteý ekspedısıalaryn uıymdastyrý qajettigin talap etýi – aıryqsha mańyzǵa ıe. Belgili ǵalym Qoıshyǵara Salǵaraulynyń Qytaı elinen qazaqtyń tarıhy men mádenıetine qatysty nebir tarıhı tyń derekti taýyp ákelip qosqany, al marqum Aqseleý Seıdimbek aǵamyzdyń aýyz ádebıetiniń injý-marjandary men folklorlyq týyndylaryn aýyldaǵy kónekóz qarıalardyń óz aýyzynan estip jalyqpaı jazyp alǵany – búginde umytylmas tarıh. Tipti buryndary belgili óner tarlandarynyń, tulǵalardyń jıi-jıi el aralap, talantty jastardy ózderi izdep tabatyny týraly áńgimeler halyq arasynda ańyzǵa aınalyp, aýyzdan-aýyzǵa keń tarap ketti. Olardyń kez-kelgeninen jastyq shaǵy men ónerge kelý joly jaıly syr sýyrtpaqtaǵanda, aldymen sózdi ózine qoldaý kórsetken, óner soqpaǵyna túsýine septigin tıgizgen qamqorshy ustazynan bastaıtyny sodan bolsa kerek. Bul jerde bizdiń aıtpaǵymyz, ókinishke qaraı, sol dástúrden birjola kóz jazyp qalǵan sıaqtymyz. Sonyń saldarynan nebir tuma bulaqtar, talanttar tasada qalyp qoıýda. Baıaǵydaǵy abzal aǵalarymyz ben apalarymyzdaı tabandary tozǵansha aýyl-aýyldy aralap, shań jutyp júrgen pendeni búginde keziktirýińiz ekitalaı. Elbasynyń folklorlyq dástúrdiń ortaq tarıhı negizderin izdeý maqsatyndaǵy qozǵaǵan ıdeıasy bir jaǵy umyt bolyp bara jatqan sondaı tarıhı izgi dástúrlerdi qaıta jańǵyrtýmen sabaqtasyp jatqandaı áser qaldyrady. 

Al ekinshi bir jaǵynan folklor men halyqtyń búginde arasy tym alshaqtap ketkeni ras. Qazaq óziniń ishki jan-dúnıesiniń, óneri men óriminiń qaınar bulaǵy folklorynda ekenin sanasyna áli tolyq sińirip úlgere alǵan joq. Sodan baryp kúndelikti qarapaıym tirshiliginen bastap, tárbıelik, qoǵamdyq-saıası ómirine deıin folklorǵa negizdelgen qazaq qoǵamy nege keıin munshalyq tól qundylyǵynan qol úzip ketti degen zańdy suraq týyndaıdy. Aǵartýshy ǵalym Ybyraı Altynsarın folklordy óziniń shyǵarmalaryna birneshe maqsatta paıdalanǵan eken. Birinshiden, folklordaǵy ıdeıalardy bılik júrgizý men basqarý isine tıimdi paıdalaný arqyly kóp nátıjege qol jetkizýge bolady dep tujyrǵan. Ekinshiden, qazirgi tilmen aıtsaq, memlekettik qyzmetkerlerdi bıýrokratızmnen, ór kókirektik pen menmendikten ada, qarapaıym bolýy úshin, ákimderdiń qara halyqpen qoıan-qoltyq aralasýyn jaqtaǵandyqtan solaı istegen. Mysaly, «Ádep» dep atalatyn folklorlyq shyǵarmasynda: «Bir jurttyń bas ákimi ekinshi bir baıǵa jolyǵysyp, sóılesip turǵanda, qasynan bir jarly mujyq ótip bara jatyp ıilip, bas uryp sálem berdi, deıdi. Oǵan qarsy álgi úlken ákim tóre odan da tómenirek bas uryp sálem aldy. Qasyndaǵy baı:

–Taqsyr, osynsha jurttyń ústinen qaraǵan ákimsiz, osy bir mujyqqa nege sonsha bas urasyz?– dep aıtty deıdi.

Sonda ákim:

–Eshbir ilim-bilim úırenbegen mujyq sonsha ıilip, ádeptilik kórsetkende men odan ádepsiz bolyp qalaıyn ba? – degen eken deıdi». (8, 104 b.)

Quqyqtyq jáne tárbıelik máni zor folklordy paıdalaný arqyly qalamger laýazymdy tulǵalardy halyq múddesine qyzmet etýge úndeıdi, demokratıalyq jarqyn ıdeıany nasıhattaıdy. Sol sekildi ǵalymdar Abaıdyń zertteý, izdenis metodologıasy da folklorlyq baı muraǵa qurylǵanyn alǵa tartady. ХХ ǵasyrdyń bas kezinde qalyptasqan qazaqtyń zıaly qaýym ókilderi folklorlyq muradan sýsyndap, eńbekterine molynan paıdalandy. Ahmet Baıtursynov, Álıhan Bókeıhanov, Mirjaqyp Dýlatov, Halel Dosmuhamedov jáne t.b. Alash ardaqtylary folklordy halyqtyń úni men tili, rýhanı mol murasy men sarqylmas qaınar kózi dep qabyldaǵany qalaısha súısinis týdyrmasyn. Jalpy qarap otyrsańyz, qazaq folkloryna qosylǵan eńbek az deı almaısyz. О́tken ǵasyrdyń 70-jyldarynan beri eposqa, ertegige, tarıhı jyrǵa, óleń-dastanǵa, jumbaqqa, ǵuryptyq folklorǵa, kúı ańyzyna, balalar folkloryna...t.b. alýan janrǵa arnalǵan qadaý-qadaý eńbekter salany bıik deńgeıge kóterip, kókjıegin keńeıtkeni taǵy ras. Al bizdi erekshe qýantyp otyrǵan jaıt, Elbasy endi muny zamanaýı sıfrly formatta jańǵyrtyp, tyńnan tynysyn ashýdy kózdep otyr. Halqymyzdyń aıtys óneri, maqal-mátelderi, sheshendik sózderi, dastandary men epostary, terme-jyrlary, basqa da jaýhar janrlary túrlenip, túlep, qanatyn keń jaıa túsetini ǵajaıyp qubylys emes pe?!

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» биыл «Авангардтан» төртінші мәрте жеңілді

16.02.2019

Сапарбаев: Бірде бір бала назарсыз әрі қамқорсыз қалмауы керек

16.02.2019

Головкин былғары қолғабын шегеге іле ме?

16.02.2019

Астана қаласы мен үш облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

16.02.2019

Қарағандыда NASА кездесу өткізді

16.02.2019

БҚО-да көп балалы отбасылар мәселесін шешуге қосымша 500 млн теңге бөлінеді

16.02.2019

Қарағандыда полицияның 200 қызметкері волейбол ойнады

16.02.2019

Қарағанды облысында мектеп жабылып қалды

16.02.2019

Демалыс күндері боран соғып, жауын-шашын болады

16.02.2019

Оралда радиатор зауыты ашылады

16.02.2019

Баянауылда аудандық қысқы спартакиада өтті

16.02.2019

Биыл Батыс Қазақстан облысында 5 жатақхана құрылысы басталады

16.02.2019

Батыс Қазақстан облысында өңір басшысының есебі басталды

16.02.2019

Павлодар облысының әкімі жаңа орынбасарларын таныстырды

16.02.2019

Бүгін Болгариядағы турнирде Қазақстан боксшылары алғашқы жекпе-жектерін өткізеді

16.02.2019

СІМ және «Атамекен» ҰКП инвестициялық және экспорттық бағыттағы жұмысты үйлестіруді күшейтуде

16.02.2019

WGS төрағасы: Үкіметтер өздерінің бизнес-модельдерін қайта ойлап табуы керек

16.02.2019

Ресей сауда алаңдарында қазақстандық компаниялардың белсенділігі артты

16.02.2019

Алматыда «Қазақстан университеттері халықаралық аренада» тақырыбында семинар өтті

16.02.2019

Майдангер-жазушы Леонид Гирш 95 жасқа толды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу