Ǵajaıyp qubylys

El Prezıdentiniń «Uly Dalanyń jeti qyry» atty maqalasynda qobyz, dombyra, sybyzǵy, sazsyrnaı jáne basqa da dástúrli mýzykalyq aspaptarmen oryndalatyn mańyzdy týyndylarǵa, halqymyzdyń folklory men áýenderiniń zamanaýı sıfrly formatqa kóshirilýine aıryqsha mán berilip, «Uly dalanyń kóne saryndary» jınaǵyn basyp shyǵarýdy tapsyrýy beker bolmasa kerek-ti. Sonymen qatar aýyzsha jáne mýzykalyq dástúrdi jańǵyrtý qazirgi zamanǵy aýdı­torıaǵa jaqyn ári túsinikti formatta bolýy, bul jobalardy júzege asyrý úshin otandyq jáne sheteldik kásibı bilikti mamandardy tartý sıaqty jaıttardyń aıryqsha atalýy sala mamandaryna úlken jaýapkershilik júkteri anyq.

Егемен Қазақстан
23.11.2018 78
3

Búgingi tańda kúıip turǵan sondaı ótkir-ótkir máselelerdi alǵa tarta otyryp, Elbasynyń ásirese, folklorlyq dástúrdiń ortaq tarıhı negizderin izdeý úshin Qazaqstannyń túrli óńirleri men ózge elderge birneshe izdeý-zertteý ekspedısıalaryn uıymdastyrý qajettigin talap etýi – aıryqsha mańyzǵa ıe. Belgili ǵalym Qoıshyǵara Salǵaraulynyń Qytaı elinen qazaqtyń tarıhy men mádenıetine qatysty nebir tarıhı tyń derekti taýyp ákelip qosqany, al marqum Aqseleý Seıdimbek aǵamyzdyń aýyz ádebıetiniń injý-marjandary men folklorlyq týyndylaryn aýyldaǵy kónekóz qarıalardyń óz aýyzynan estip jalyqpaı jazyp alǵany – búginde umytylmas tarıh. Tipti buryndary belgili óner tarlandarynyń, tulǵalardyń jıi-jıi el aralap, talantty jastardy ózderi izdep tabatyny týraly áńgimeler halyq arasynda ańyzǵa aınalyp, aýyzdan-aýyzǵa keń tarap ketti. Olardyń kez-kelgeninen jastyq shaǵy men ónerge kelý joly jaıly syr sýyrtpaqtaǵanda, aldymen sózdi ózine qoldaý kórsetken, óner soqpaǵyna túsýine septigin tıgizgen qamqorshy ustazynan bastaıtyny sodan bolsa kerek. Bul jerde bizdiń aıtpaǵymyz, ókinishke qaraı, sol dástúrden birjola kóz jazyp qalǵan sıaqtymyz. Sonyń saldarynan nebir tuma bulaqtar, talanttar tasada qalyp qoıýda. Baıaǵydaǵy abzal aǵalarymyz ben apalarymyzdaı tabandary tozǵansha aýyl-aýyldy aralap, shań jutyp júrgen pendeni búginde keziktirýińiz ekitalaı. Elbasynyń folklorlyq dástúrdiń ortaq tarıhı negizderin izdeý maqsatyndaǵy qozǵaǵan ıdeıasy bir jaǵy umyt bolyp bara jatqan sondaı tarıhı izgi dástúrlerdi qaıta jańǵyrtýmen sabaqtasyp jatqandaı áser qaldyrady. 

Al ekinshi bir jaǵynan folklor men halyqtyń búginde arasy tym alshaqtap ketkeni ras. Qazaq óziniń ishki jan-dúnıesiniń, óneri men óriminiń qaınar bulaǵy folklorynda ekenin sanasyna áli tolyq sińirip úlgere alǵan joq. Sodan baryp kúndelikti qarapaıym tirshiliginen bastap, tárbıelik, qoǵamdyq-saıası ómirine deıin folklorǵa negizdelgen qazaq qoǵamy nege keıin munshalyq tól qundylyǵynan qol úzip ketti degen zańdy suraq týyndaıdy. Aǵartýshy ǵalym Ybyraı Altynsarın folklordy óziniń shyǵarmalaryna birneshe maqsatta paıdalanǵan eken. Birinshiden, folklordaǵy ıdeıalardy bılik júrgizý men basqarý isine tıimdi paıdalaný arqyly kóp nátıjege qol jetkizýge bolady dep tujyrǵan. Ekinshiden, qazirgi tilmen aıtsaq, memlekettik qyzmetkerlerdi bıýrokratızmnen, ór kókirektik pen menmendikten ada, qarapaıym bolýy úshin, ákimderdiń qara halyqpen qoıan-qoltyq aralasýyn jaqtaǵandyqtan solaı istegen. Mysaly, «Ádep» dep atalatyn folklorlyq shyǵarmasynda: «Bir jurttyń bas ákimi ekinshi bir baıǵa jolyǵysyp, sóılesip turǵanda, qasynan bir jarly mujyq ótip bara jatyp ıilip, bas uryp sálem berdi, deıdi. Oǵan qarsy álgi úlken ákim tóre odan da tómenirek bas uryp sálem aldy. Qasyndaǵy baı:

–Taqsyr, osynsha jurttyń ústinen qaraǵan ákimsiz, osy bir mujyqqa nege sonsha bas urasyz?– dep aıtty deıdi.

Sonda ákim:

–Eshbir ilim-bilim úırenbegen mujyq sonsha ıilip, ádeptilik kórsetkende men odan ádepsiz bolyp qalaıyn ba? – degen eken deıdi». (8, 104 b.)

Quqyqtyq jáne tárbıelik máni zor folklordy paıdalaný arqyly qalamger laýazymdy tulǵalardy halyq múddesine qyzmet etýge úndeıdi, demokratıalyq jarqyn ıdeıany nasıhattaıdy. Sol sekildi ǵalymdar Abaıdyń zertteý, izdenis metodologıasy da folklorlyq baı muraǵa qurylǵanyn alǵa tartady. ХХ ǵasyrdyń bas kezinde qalyptasqan qazaqtyń zıaly qaýym ókilderi folklorlyq muradan sýsyndap, eńbekterine molynan paıdalandy. Ahmet Baıtursynov, Álıhan Bókeıhanov, Mirjaqyp Dýlatov, Halel Dosmuhamedov jáne t.b. Alash ardaqtylary folklordy halyqtyń úni men tili, rýhanı mol murasy men sarqylmas qaınar kózi dep qabyldaǵany qalaısha súısinis týdyrmasyn. Jalpy qarap otyrsańyz, qazaq folkloryna qosylǵan eńbek az deı almaısyz. О́tken ǵasyrdyń 70-jyldarynan beri eposqa, ertegige, tarıhı jyrǵa, óleń-dastanǵa, jumbaqqa, ǵuryptyq folklorǵa, kúı ańyzyna, balalar folkloryna...t.b. alýan janrǵa arnalǵan qadaý-qadaý eńbekter salany bıik deńgeıge kóterip, kókjıegin keńeıtkeni taǵy ras. Al bizdi erekshe qýantyp otyrǵan jaıt, Elbasy endi muny zamanaýı sıfrly formatta jańǵyrtyp, tyńnan tynysyn ashýdy kózdep otyr. Halqymyzdyń aıtys óneri, maqal-mátelderi, sheshendik sózderi, dastandary men epostary, terme-jyrlary, basqa da jaýhar janrlary túrlenip, túlep, qanatyn keń jaıa túsetini ǵajaıyp qubylys emes pe?!

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

11.12.2018

Маңғыстау облысының әкімдігі Халықаралық жасыл технологиялар орталығымен меморандумға қол қойды

11.12.2018

Алматы облысында «Маревен Фуд» зауыты іске қосылды

11.12.2018

Жерлесіміз УЕФА Атқару комитеті мүшелігіне ұсынылды

11.12.2018

Ақтөбе облысының жастары сарапшылармен бірге Президент мақаласын талқылады

11.12.2018

Талғар агробизнес және менеджмент колледжі 100  жылдығын атап өтті

11.12.2018

Қазақстандық автоөнеркәсіп саласына ірі инвестор келді

11.12.2018

Дональд Трамп Қазақстанды Тәуелсіздік күнімен құттықтады

11.12.2018

Қ.Тоқаев Чехия және Жапония елшілеріне алғыс білдірді

11.12.2018

Қазақстанда ойнайтын үш футболшы Арменияның үздігі атануға үмітті

11.12.2018

Аян Бейсенбаев «Жыл спортшысы» атанды

11.12.2018

Теміртас Жүсіпов: Жылдың үздік боксшысы атағын аламын деп ойламадым

11.12.2018

Елбасы қазақстандық өнім шығаратын үш кәсіпорынды іске қосты

11.12.2018

Ж.Қасымбек әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштері туралы баяндады

11.12.2018

Ауыл шаруашылығы өнімдерінің өндірісі 2,9%-ға артты - А.Евниев

11.12.2018

Биылғы мемлекеттік бюджеттің орындалу қорытындылары қаралды

11.12.2018

Үкіметте жекешелендірудің кешенді жоспарын орындау барысы қаралды

11.12.2018

Н.Нығматулин Чехияның Қазақстандағы Елшісі Э.Жигованы қабылдады

11.12.2018

ЖІӨ тұрақты өсімі үш ай бойы 4,1% деңгейінде сақталып отыр - ҰЭМ

11.12.2018

Алматыда мамандандырылған Халыққа қызмет көрсету орталықтары ашылды

11.12.2018

Таразда сатушысы жоқ дүкен ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу