Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Егемен Қазақстан
13.12.2018 157
3

Árıne tolyq bile bermeımiz. Shamalaımyz. Biletinimiz – jerimizdiń asty qazba-qazyna baılyqtarǵa toly ekendigi. Onyń keıbiriniń qorlary anyqtalǵan. Sondyqtan bizde munaı, temir, kómir, ýran qorlary mol dep jıi maqtanyp jatamyz. Bir esepten alǵanda maqtanatyn jónimiz de bar. О́ıtkeni osy jer astyndaǵy qazba baılyqtarymyzdyń arqasynda birshama jaqsy turmysqa jetken el sanalamyz. Bizdiń jyldyq bıýdjetimizdiń úlken bóligin solardy satýdan túsken kirister quraıdy.

Jer astynda jatqan baılyq kózderin taýyp, onyń qorlaryn anyqtaý máselesimen geologııa ǵylymy shuǵyldanady. Qazaqstandaǵy geologıa ǵylymy elimizdegi Ǵylym akademıasynyń negizin qalaýshy Qanysh Sátbaevtyń jankeshti eńbegi men uıymdastyrýshylyq qabiletiniń arqasynda birshama jaqsy damý jolyna tústi. Sol kisiniń bastamasymen, kóptegen tájirıbeli mamandardyń qatysýymen birneshe jyldar boıy júrgizilgen tynymsyz eńbektiń nátıjesinde Saryarqanyń metalogendik jáne boljam kartalary jasaldy. Ony óndiriske engizý arqyly Saryarqa aımaǵynda qara, tústi jáne sırek metaldardyń biraz jańa kenderi ashyldy. Biraz kenderge bútindeı jańa óndiristik baǵa berildi. Jezqazǵan ken-metalýrgıa kombınatyn, Qaraǵandy men Balqash metalýrgıa zaýyttaryn, Ertis-Qaraǵandy sý arnasyn salý, Mańǵystaý, Muǵaljar, Torǵaı óńirleriniń tabıǵı baılyqtaryn anyqtaý jóninde zertteý jumystaryn uıymdastyrý, respýblıkamyzdyń iri mıneraldyq shıkizat qorlaryn – Kendi Altaıdy, Qarataý fosforıtin, Qostanaı men Jezqazǵan – Ulytaý óńirlerindegi temir, marganes, t.b. kóptegen ken oryndaryn ıgerý Sátbaev esimimen tyǵyz baılanysty.

Elimiz táýelsizdigin alyp, naryq jolyna túsken kezde geologıalyq salamyz biraz toqyraý sátterin bastan keshken bolatyn. Kóptegen geologıalyq partıalar jumyssyz qalyp, tarap ketýge májbúr boldy. Degenmen metalýrgıa salasynda ósip, jetilip shyńdalǵan Elbasymyz Nursultan Nazarbaev bul salany damytýǵa jete mán berdi. Naryqqa sáıkes jańa zańdar qabyldatyp, salaǵa ınvestısıa tartýǵa úlken kúsh-jiger jumsady. Sonyń nátıjesinde bul sala qaıta damýǵa bet aldy. Máse­len Investısıalar jáne damý mınıstrligi Geo­logı­a jáne jer qoınaýyn paıdalaný komıtetiniń tóraǵasy Aqbatyr Nadyrbaevtyń aıtýynsha, ótken jyly geologıa salasyna 177 mıllıard teńgeniń ın­vestısıasy tartylsa, bıylǵa 180 mıllıard teńgeniń qarjysy jumsalmaq.

Mine, osyndaı qarjylardyń esebinen 78 ýchaskede jer qoınaýyna memlekettik geologıalyq zertteý júrgizilýde. Jyl sońyna deıin 7 nysanda jumys aıaqtalady. Izdeý-barlaý jáne baǵalaý jumystarynyń nátıjesinde jańa ken oryndary anyqtalyp, boljamdy mıneraldy resýrstardy alý josparlanyp otyr.

Bıyl 10 aıda ınvestorlardyń jumys nátıjesinde buryn zerttelgen ýchaskelerdegi 3 kómirsýtek shıkizat ken orny alǵash ret memleket balansyna berildi. Atap aıtqanda, 1 temir rýdasy, 1 nefrıtoıd jáne 1 kómir ken orny.

Jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń ınvestısı­ala­ry esebinen júrgizilgen jumystardyń nátıjesinde qor kóbeıdi. Atap aıtqanda, ken qory – 12 mln tonnaǵa, mys – 58 myń tonnaǵa, ýran – 92 myń tonnaǵa, kúmis – 270 tonnaǵa, munaı - 17 mln tonnaǵa, mıneraldy sýlar - táýligine 35 myń tekshe metrge arta tústi.

Qazaqstandaǵy geologıalyq barlaý jumys­ta­rymen kóbinese «Qazgeologıa» aksıonerlik qo­ǵamy shuǵyldanady. Onyń basqarma tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Qadyrjan Qaýyldashev búgingi tańda «Qazgeologıanyń» ınvestısıalyq portfelinde 52,5 mlrd teńge bolatyn jer qoınaýyn paıdalanýdyń 52-den astam birlesken jobasy bar ekendigin aıtady. «Eldiń mıneraldy-shıkizat bazasyn keńeıtý maqsatynda «Qazaqmys Korporasıasy» JShS-men 5 ýchaskede jáne «Kazsınk» JShS-men Rıdder men Altaıdaǵy (Zyrıan) altyn, mys, polımetaldardy birlese barlaý jumystaryn bastap otyrmyz», deıdi ol. Sondaı-aq «Qazgeologıa» Qazaqstannyń 8 oblysynda ornalasqan sırek kezdesetin metaldardyń 18 iri ken oryndaryn anyqtady. Bul, árıne, qýanyshty jaǵdaı.

Biz atalǵan azamattarmen áńgime barysynan Aqtóbe oblysynyń Kókjıde ken ornynda jer astynda taza sýdyń mol qory anyqtalǵandyǵyn bildik. Ony ıgerýge 1,5 mıllıard teńge bólinbek eken. Jerasty sýlarynyń qory elimizdiń bar óńirinde birdeı ornalaspaǵan. Máselen, elimizdiń ońtústik-shyǵys bóliginde jer asty sýlary basym shoǵyrlansa, Batys pen Soltústik aımaqta halyq qajetin óteıtin jerastynyń tushy sý kózderi joq dese de bolady. Sondyqtan Kókjıdeden tabylǵan tushy sý qory elimizdiń batys óńirin taza sýmen qamtýǵa úles qosatyny sózsiz.

Demek, geologıa degenimiz – elimizdiń baılyǵyna baılyq qosatyn sala. Onyń damýy elimizdegi shıkizat qorlaryn anyqtap, ıgerýge úlken yqpal etpek.

Suńǵat ÁLIPBAI,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.01.2019

Шымкентте салықтан жалтарғандармен күрес күшейтіледі

18.01.2019

Шымкент қоғамдық көліктерінде жолақыны SMS-пен төлейді

18.01.2019

Шымкент полицейлері қаланы «мигранттардан» тазартып жатыр

18.01.2019

Жансая Әбдімәлік «Cairns Cup 2019» турниріне шақыртылды

18.01.2019

СҚО-да бұрынғы аудан әкіміне 22 миллион теңге айыппұл салынды

18.01.2019

Назарбаев Университетінде халал стандарттарына сәйкес биологиялық белсенді қоспа әзірленді

18.01.2019

Қазақстан-Қырғызстан шекарасын демаркациялау туралы шарт ратификацияланды

18.01.2019

Апта фотосы: инспектор Ерлан Нұрғалиев

18.01.2019

Балуан Дәулет Шабанбай Олимпиаданың қола жүлдегері атанды

18.01.2019

Маңғыстау облысында бюджет түсімі артты

18.01.2019

Тариф бағасы төмендетіледі

18.01.2019

Солтүстік Қазақстанда мас жүргізуші полиция көлігін соқты

18.01.2019

Жетісу жастары ауыл шаруашылығына бет бұрмақ

18.01.2019

Жетісу жастары атаулы жылда атқарылатын іс жайын ақылдасты

18.01.2019

«Egemen Qazaqstan» мен «Жастар» орталығы меморандумға қол қойды

18.01.2019

Түркістанда мемлекет мұқтаждығы үшін 167 нысанды қайтару жұмыстары жүргізілуде

18.01.2019

Сөз сойыл: Ғасыр құпиясы

18.01.2019

«Депутаттың» тұсауы кесілді

18.01.2019

Талантқа тағзым

18.01.2019

Шекарада тауар ағыны тексерілуде

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу