Жастықтың оты жалындайтын жыл

Абайдың сөзімен айтқанда «Жас­тық­тың оты жалындаған, талаптың аты арындаған» буынды қолдауға арналған жыл басталды.  Жастар жылында қандай шаралар қабылдануы керек?  Жастарды не алаңдатады? Олар қандай қамқорлыққа зәру? Жыл бойы пайдасыз форумдар мен флешмобтар шеруінен көз аша алмай қалмаймыз ба? «Egemen Qazaqstan» газеті осы тектес сауалдардың жауабын тұрақты түрде оқырман назарына ұсыну үшін Жастар жылына арналған арнайы бет шығаруды қолға алып отыр.

Егемен Қазақстан
17.01.2019 2489
2

Апта сайын жарық көретін ар­найы бетте көтерілуге тиіс мә­се­лелер де ауқымды. Білім бе­ру, әлеуметтік ахуал, кә­сіп­керлік саласы, демогра­фия, қыс­­қасы жастарға қатысы бар, жас­тарды алаңдата­тын, қоғам үшін маңызды тақы­рып­тар ба­рын­ша кең қамтылады деген үміт бар.

Жалпы, жастар деп кімдерді айтамыз? «Мемлекеттік жастар сая­саты туралы» заңда айтыл­ғандай,14 пен 29-дың арасын­дағы ел аза­мат­тарының барлығы осы санатқа жатады. Ресми ста­тистикаға жүгінсек, елі­міздегі халық санының 21,5 пайызы, яғни 3 900 834 адам жастар санатында екен. Осынша адамның 496 мың 209-ы – жоғары оқу орындарының студенті.

«Жастар – қоғамның қоз­ғау­шы күші» деген тіркесті жиі айтамыз. Алайда, бүгінгі таң­да елімізде жастардың рөлі қоғамды өрге сүй­рей­тіндей дең­гейде емес екені белгілі. Қо­ғамды сүйремек түгілі, қара басын алып жүру мұң болып, екі қолға бір күрек таппай сенделіп жүр­ген­дер де аз емес. 2018 жылдың соңғы ши­регіндегі дерек бойынша олар­дың саны – 81,9 мың. Қарап жүрмей қылмысқа шатылған­дардың да қарасы көп, оған қа­тысты нақты деректерді төмен­де келтіреміз. Қысқасы, бәрі ой­дағыдай болса, «Жастар жылын» жариялаудың да қажеті болмас еді ғой. Сол себепті де Елбасы Н.Назарбаев былтыр қараша айында тиісті Жарлыққа қол қойды. Ол құжатта: «2019 жыл Жастар жылы деп жариялансын. Үкімет Жастар жылын өткізу бойынша қажетті шаралар қабылдасын», делінген.

Ал Президент Жарлығында айтылған «қажетті шаралар» қандай болмақ? Жүзеге асыру міндеті жүктелген Үкімет нендей жұмыстарды қолға алмақ? Жалпы, жастарды қолдауға ар­налған ең ауқымды шараларды Ел­басының былтыр көктемде жария­лаған «5 әлеуметтік бастама­сынан» тарқатуға болады. Пре­зидент айтқан маңызды әлеуметтік бастамалардың бір бағыты жоғарғы білім алудың қолжетімділігі мен білім сапасын арттыруға, студенттерді жатақханамен қамтуға арналды. Жоғары білім алуға жыл сайын бөлінетін 54 мың грантқа қоса тағы 20 мың грант бөлу Үкіметке тапсырылды. 20 мың гранттың қай мамандықтарға көбірек бағытталатыны да нақтыланды. Сондай-ақ 2022 жылдың соңына дейін кемінде 75 мың орындық жатақхана салынатыны туралы айтылды.

Жастар жылындағы жұмыстарды үйлестіріп отыру Қоғамдық даму министрлігінің құзырына берілген. Осы министрліктің Жастар және отбасы ісі комитетіне хабарласқанымызда:

– Мемлекет басшысының 2018 жылғы 5 қазандағы «Қазақстандықтардың әл-ауқатының өсуі: табыс пен өмір сапасын арттыру» атты Қазақстан халқына Жолдауын іске асыру жөніндегі жалпыұлттық жоспардың 94-тармағын іске асыру шеңберінде Жастар жылын өткізу жөніндегі жол картасы әзірленді. Ол қаңтар айының соңына дейін Үкімет қаулысымен бекітілетін болады, – деген жауап алдық.

Комитеттің хабарлауынша, жол картасында жастардың барлық санаттарын қолдау шараларының толық кешені қамтылмақ. Атап айтқанда, білім беру, жұмыспен қамту, денсаулық сақтау, қолжетімді баспанамен қамту, жастар арасында кәсіпкерлікті өрістету, қаржы сауаттылығын жетілдіру, құқықтық мәдениеті дамыту, дарынды жастарды қолдау сынды бас-аяғы 11 бағытта жұмыс жүргізіліп, 70-тен астам шара өткізілмек.

Жастар жылына қатысты әр аймақ жоспарларын жариялап жатқанын да айта кетейік. Мәселен, Ақтөбе облысының баспасөз қызметінің хабарлауынша, жастар санатына жататын 200 мың шамалы азаматы бар аймақ 300-ден астам республикалық және халықаралық деңгейдегі шара өткізбек.

Маңғыстау облысы да білек сыбанып кіріскен сыңайлы. Облыстық жастар саясаты басқармасының хабарлауынша, жыл бойы барлығы 100 шара өткізіледі. Оған қоса 3 мың орындық жатақхана салынып, 200-ден астам азаматқа баспана алуға несие берілмек. Жергілікті билік жаңа кәсіптің көзін тапқандарды қолдау үшін 1 мың адамға 1 миллион теңгеден қайтарымсыз грант беруді қолға алғанын да атап өткен жөн.

Былтырғы Ақтау саммитінің өткеніне 1 жыл толуына орай тамыз айында Маңғыстаумен шекаралас елдер азаматтарының «Жастар достығы – 2019» форумы өтеді. Оған дейін мамыр айында халықаралық «Жастар марафонын» дүркіретіп өткізу жоспарланып отыр екен.

Айта берсек, әр аймақтың жоба-жоспары жеткілікті. Бастысы – іс-шаралар жастардың әлеуетінің әлеуметтенуі мен дамуына, оның қоғамдық өмірдің барлық салаларында бәсекеге қабілеттілігінің деңгейін арттыруға ықпал еткені. Ас та төк той, алқалы форум, қаптаған флешмобтардың нақты қандай нәтиже әкелетінін де ескерген жөн.

NEET жастар деген ұғымның шет мемлекеттерде қолданыла бастағанына 20 жылға жуықтайды екен. Қателеспесек, біздің елде де бұл тіркес бірер жылдың бедерінде жиі қолданылып жүр. Қарапайым тілмен айтқанда, еңбек етпейтін, оқымайтын, пайдалы кәсіпке онша қызықпайтын, күнін босқа өткізіп жүрген буынды NEET жастар деген тіркеспен суреттеуге болады. Отбасы және жастар ісі комитетінен сұрап білгеніміздей, өткен жылдың үшінші ширегінің қорытындысы бойынша NEET жастардың үлесі 7,5 пайызды құрайды екен.

– 18-29 жас аралығындағы NEET жастарды, оның ішінде 2018 жылғы түлектерді жұмыспен қамту бойынша Жол картасы әзірленді. Атап айтқанда ауыл жастары, мүмкіндігі шектеулі жастар, жұмыссыз жастар, орта білімі бар жастар, табысы ең төменгі күнкөріс деңгейінен төмен жастар, жұмыс тәжірибесі жоқ білімді жастар, жас балалары бар жас әйелдер, әлеуметтік жастар сынды 8 санатқа жататын азаматтар 6 бағыт бойынша жұмысқа бағытталады, – деп хабарлады тиісті комитет. Аталған 6 бағыт кәсіптік бағдарлау жұмысы, кәсіптік оқыту, жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету, жастар кәсіпкерлігін дамыту, жастарды әлеуметтендіру, тағы басқаларын қамтиды.

Өткен жылдың қазан айындағы Жолдауында Елбасы Н.Назарбаев: «Жастар мен отбасы институтын кешенді қолдау мемлекеттік саясаттың басымдығына айналуға тиіс. Жастардың барлық санатын қолдауға арналған шараларды толық қамтитын әлеуметтік сатының ауқымды платформасын қалыптастыру керек» деген болатын. Әрине, уақыт талабына орай жастардың әлеуетін күшейтуді, мемлекет мүддесіне тиімді пайдалануды қоғам қызу қолдайтыны түсінікті.

Бүгінгі таңда халықтың 20 пайыздан астам бөлігін құрайтын жастар қауымын алаңдататын мәселелер, олардың күн сайын бетпе-бет келетін шешілмеген әлеуметтік проблемалары аз емес. Статистика бойынша, істерге жұмыс таппай сенделіп жүрген жастардың саны 81 мыңнан асады. Кәмелетке толмай жатып түрлі деңгейде қылмыс жасағандардың қатары соңғы 3 жылдың бедерінде жыл сайын 3 мың адамнан төмендеген емес. Үкіметтің, жер-жердегі атқарушы органның Жастар жылына жасаған жоба-жоспарлары осы тектес теріс көрсеткіштерді төмендетуге септігін тигізуі керек. Жылдың қаншалықты жемісті болғаны сонымен өлшенбек.

«Жастық менің жаныма жыр байлады, Жастық мені жалтартпай шыңға айдады» дейді Мұқағали ақын. Шындығында, елді өрге сүйрейтін басты күш – сол елдің азаматтары, тепсе темір үзетін буын. Үкіметтің көздеп отырғаны сол буынның әлеуетін көтеру. Дегенмен, Үкімет қашан жағдайымды жасап береді деп қол қусырып көмек күтіп отыратындардың да ешкімді ұшпаққа шығармайтынын есте ұстаған жөн сияқты. Еңбекке қабілетті, бәсекеге төтеп бере алатын, білімге құштар, өзіне деген сенімі нық жастардан ғана нәтиже күтуге болады. Ал Үкіметтің міндеті оларды демеу, әлеуетін елдің игілігіне жарату болса керек-ті.

 

Қандай қолдау қажет?

Айбол АРҒЫНҒАЗИНОВ, «Экономикалық зерттеулер институты»  АҚ Талдау және әлемдік экономика орталы­ғының директоры:

Біріншіден, Жастар жылы бір жыл ішінде өте шығатын науқандық шара болып қалмауға тиіс. Жас буынның әлеуетін бағалайтын, сол әлеуетті арттыруға ықпал ететін мемлекеттік бағдарлама жа­салуы керек. Бірнеше жылды қамтитын бағдар­ламада жастар саясатына қатысты негізгі индикаторлар мен  бағдар­ламаны жүзеге асыруға жауап­ты органдар белгіленгені дұрыс.

Екіншіден, әлеуметтендіруге байланысты мәселелерді шешуге назар аударылса деймін. Кеңес үкіметі кезінде жастарды тәрбиелеудің мемлекеттік идеологиялық аппараты болды. Жастар бала кезі­нен бастап октябрят, пионер, комсомол болып, өздерін қоғамның маңызды бір мүшесі ретінде сезінетін. Біздің балалар қазір жас қыран, жас ұлан болады да, одан кейін сабақтастық үзіліп қалады. Осы жағына көңіл бөлінсе, идеологиялық саладағы кемшіліктерден құтылып, бұл мәселе күн тәртібінен өзінен-өзі түсіп қалар еді.

Үшіншіден, отбасылы жастарды қолдауға қатысты нақты шаралар қабылданғаны жөн. Жастар арасында отбасы институтын ілге­рілету, сол құндылықтарды жастардың бойы­на сіңіру керек деп ойлаймын. Бұл бағытта идеологиялық және басқа да тұрғыда ынталандыратын шаралар қолға алынса деймін.

Төртінші мәселе жастардың әлеуметтік мәсе­лелерін шешуге байланысты. Мысалы, кезіндегі «Дипломмен – ауылға!» атты бағдар­лама сияқты. Алдағы уақытта мемлекет-жеке меншік әріптестігі арқылы немесе басқа да тетіктерді қолдана отырып, болашақта сұранысқа ие болатын мамандарды мақсатты түрде даярлау керек. Болашақ мамандық иесі диплом алғаннан кейін қайда баратынын, қай жерде жұмыс істейтінін білсе, оларға белгілі бір пайыздық мөлшерлемемен несие берілсе, бұл шаралар азаматтардың қоғамның бір мү­шесі ретінде кірігуіне, мемлекетке пайдасын тигізетін азамат болуына ықпал етер еді.

Жалпы, мемлекет тарапынан жастардың білім алуына, түрлі кәсіппен шұғылдануына, өз ісін ашуына қажетті жағдайлар жасалып жа­тыр. Өзінің отбасына, қоғамға пайдалы азамат болу-болмау, бірінші кезекте, жастардың өзінің талабына, ынтасына байланысты деп ойлаймын.

 

Арнұр АСҚАР,

«Егемен Қазақстан»

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.02.2019

Арыстанбек Мұхамедиұлы Димаш пен Данелияға сәттілік тіледі

17.02.2019

Ауған ардагерлері оқушылармен кездесті

17.02.2019

Өскеменде 37 көшеге жаңа атау берілді

17.02.2019

Геннадий Головкиннің ықтимал қарсыластары белгілі болды

17.02.2019

Талдықорғанда «Тайлақтың тақиясы» фильмінің тұсаукесері өтті

17.02.2019

Биатлоннан әлем кубогі: Роман Еремин із кесушілер сынында 48-ші орын алды

17.02.2019

Ғылыми жобалардың үздіктері анықталды

17.02.2019

Қыздар бесік жырын айтудан жарысқа түсті

17.02.2019

Үндістанда орын алған террористік әрекетке байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

​Иранда орын алған террористік әрекеттерге байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

Көркем гимнастикадан төрт дүркін әлем чемпионы Гран-приде Димаштың әніне биледі

17.02.2019

Қазақстандық футболшы голландиялық клубқа 6:0 есебімен жеңіске жетуге көмектесті

17.02.2019

Болгариядағы "Странджа" турнирінде алты боксшымыз ширек финалға өтті

17.02.2019

Қазақстанның көрікті жерлері туралы бағдарлама халықаралық сыйлыққа ие болды

17.02.2019

Димаш пен Данэлияның The World's Best шоуындағы қарсыластары анықталды 

17.02.2019

Көркем гимнастикадан Мәскеудегі Гран-при: Әділханова 19-шы орында

17.02.2019

Қарағанды облыстық соты республикалық байқауда жүлдегер атанды

17.02.2019

Қанат ТІЛЕУХАН. Қайтқан қыз (Әңгіме)

17.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында ауқымды шара өтті

17.02.2019

Берни Сандерс АҚШ президенті лауазымы үшін қайта күресуге шешім қабылдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу