Білімнің беделі – кімнің беделі?

Елбасы Жолдауында «мек­теп­тің жаны» (А.Байтұрсынұлы), «мек­тептің жүрегі» (Ы.Алтын­са­рин) саналатын мұғалімнің ай­­­лы­­ғ­ын өсіріп, мәртебесін көте­ру­ге пәр­мен берілді. Енді осы тап­сыр­маны сөзбен емес, іспен орындау мін­деті мінсіз атқарылса, қане. 

Егемен Қазақстан
22.01.2019 4404
2

Иә, мұғалім беделі тәуелсіз­дік­тің алғашқы елең-алаң ша­ғын­да, біреуді-біреу білмей кет­­кен тұста құлдырады. Білім сала­­сын қағаз жүзінде көтере айт­­қаны­мен, көп жағдайда нәти­жесі көңіл көншітпейтінін жасы­руға болмас. Бір өкініштісі, білім ре­фор­маларының дұрысы мен бұрысы сарапқа салынбай келе­ді. Қарапайым халықтан бастап, халық қалаулыларына дейін «бұл қалай?» дейді. Еститіндері – сырғытпа жауап. Ең сорақысы, біріне дағдылана бергенде екін­шісі киіп кетіп, оның азабын оқу­шы, ата-ана, мұғалім көреді.

Оқулық оңбаған жерде білім оңала ма? Сауатты делінетін елдің баласына «Сауат ашу» де­ген кітап ұстатып қойдық. Уәж – бала­бақшадан әріп танып, да­йын келген ұл мен қызды енді осы оқулықпен оқытуға бола­ды дейді. Барлық бала бала­бақша­дан хат танып, сан санап мектепке келіп жатыр ма? 

Жаңартылған білім мазмұ­нына сәйкес балабақшадан «бәрін меңгеріп келген» ұрпаққа мұғалім тек бағыт беруші болып есептеледі. Бірақ, бәрі әсіресе әріп танымайтындар, сөйлей алмайтындар мұғалім берген бағытты қабылдай қояр ма екен? Қаладағы 30-40 балаға мұғалім санаулы минутта әріпті үй­ре­тіп, санды саната ала ма? Осы­дан келіп бастауыштағы білім са­па­сы төмендейді. Жалған баға­лау пайда болады. Кейін ол жарға жықпай қоймайды. Ала-құла ұрпақ тағдыры деген осы. Ата-аналар баламызды оқыт­­падың деп мұғалімге дүр­се қоя береді. Мұғалім болып жат­­қан жайды айтады, қосым­ша сабақ оқытыңыздар деп кеңес береді. «Ақша төлесең, қыс­қа мерзімде оқытамыз» деген орталықтар елімізде жеткілікті. Жарнамасы да жер жарады. Тіпті кей мұғалімдер сабақтан кейін ақылы оқытуға көшті. Әлгін­дей әралуан орталықтар та­лап­қа сай ашылған ба, бере­тін білімдері тиянақты ма, мұға­лім­дері білікті ме, оқу базасы жет­кілікті ме деген сансыз сұ­рақ ойдан кетер емес. Мұндай нәр­се қал­тасы қалыңдар үшін ауыр­лық түсірмейді. Ал қалтасы жұқаларды қалтыратуда. 

Елімізде басты білім беретін орын – мектеп. Тек ондағы кей­бір жүйесіз көріністер жұртты алаң күйге енгізуде. Оны қатаң сарап­қа сала алсақ, ұлтқа да, ұр­паққа да, әсіресе бүкіл сана­лы ғұмырын білім саласына ар­на­ған ұстаздарға тиімді болар еді. Ондай жағдайда ақшаға негіз­делген орталықтар бірте-бірте өз жолын табары сөзсіз.

Мектепке мемлекет ақша бөледі. Орталықтарды ата-аналар қаржыландырады. Бұл да ойлануды қажет етеді. «Мектептің міндеті – баланы ата-ананың үміті мен мемлекеттің көздеген мақсатындағы үдеден табылатын адам қылып шығару.

Бес күндік оқытудың мәселе­сі аз емес. Бар сағатты бес күнге сы­ғымдап оқытқан мұғалім, ал­тын­шы күні қайда болады дей­сіз ғой. Әртүрлі тапсырмалар­мен мек­тепте жүруі тиіс. Ел жағ­­­дайын, бала дайындығын ес­­ке­­ріп, Елбасы жете мән беріп отыр­ған үш ауысымдық оқу­ды жой­ғанша, екі ауысымды сире­тіп, толық бір ауысымға көш­кен­ше, артық бағдарламалар мен бас­та­ма­ларды  ысыра тұру артық болмас еді.

Сәтсіз реформалардың бірі – 2019 жылдан бастап 4 пәнді, яғни физика, химия, информати­ка, биология пәндерін ағыл­шын ті­лін­де оқыту жайы. Мұға­лім 9 ай­да да­йын­дықтан өтетін көрі­неді. 9 ай­да мұғалім ағыл­шын тілін мең­геріп, сабақ беріп кете ала ма? Төрт-бес жылдап оқы­ған­дар­дың өзі толық мең­гере алмай жат­қанын неге естен шы­ға­рып отырмыз? Бұл аз де­се­ңіз, жал­пы тарих орыс тілін­де оқы­­тыл­­мақ. «Қазақ тілі ғы­лым мен білім­­нің, интернеттің тілі­не ай­нала­ды. Енді оны ешкім өзгер­те алмайтын бір ақиқат бар. Ана тіліміз «Мәңгілік елімізбен бірге мәң­гілік тіл болады», деген Елба­сы сөзін неге ескермейміз деген ой келеді.

Ал сенатор Мұрат Бақтияр­ұлы «Әлемнің ең мықты 30 елі­нің бастауыш сыныптарында қан­ша тіл оқытылатынын зерттеп қарасақ, 4 елде екі тіл бірінші сы­ныпта, 5 елде екінші сыныпта, 12 елде төртінші сыныпта оқытыла бастайды екен. Әлемнің бірде-бір елінде үш тіл мүлдем оқы­тыл­майды» депті. Әлемді аузы­на қаратқан Жапония жұрты 12 жасқа дейін ұл-қызын өзге тіл­ге жолатпайтын көрінеді. Енді Елбасы тапсырмасына орай, мұғалім беделін көтеру жолындағы талпыныс, олар­дың әлеуметтік жағдайын жақ­сарту, нақтылай түссек, ай­лы­ғын көтеру болып отыр. Бұл үшін мұғалім өзін танытуы тиіс. Ар­найы тест сынағынан өтуі керек. Сабақ бере жүріп да­­йын­далып, тестілеуден өткен ұс­таздарға одан кейін қойы­ла­­тын талап алған марапат­тары мен түрлі мекемелерде семи­нар-тренингі­лерде тапсырылатын сертификатын көрсетуі. Бұл да мұғалімдердің жүйкесін жұқартатын іс. Себебі мұғалімнің білім мен білігі бір сәттік тестілеумен өлшене ме? Түрлі жолмен алған бір жапырақ қағазға мән беру көңілге сыймайды. Одан да мұғалімнің өмірлік тәжірибесін, әдістемесін, шығармашылық жұмысын алға шығарсақ, тиімді болар еді. Оны жетік білетін мектеп ұжымының, ата-аналарының пікірін ескеру де қажет тәрізді. Әрине сертификатты мүлде жоққа шығаруға болмайды. Дамыған елдерде үлкен рөл атқарады. Бүкіл жұ­мысыңның нәтижесі сонымен бағаланады. Біз маңызы бар сертификатқа ие болуға бәріміз бірдей жете қойдық па?

Қазіргі айлықты өсіру нау­қаны дүрбелең туғызып тұр. Тесті­леуден мыңдаған мұғалім өте алмай қалуда. Ал олар өз ма­ман­дығына сай емес деп кім айта алады? Бүкіл өмірін осы жол­ға арнаған тәлімгерді бір сәт­тік тестілеуден өтпеді деп айып­таудың өзі қиянат секілді.

Мына бір нәрсені де айта кетсек артық болмас. Еліміздегі лауазым иелері мен қалталы азаматтар ақшасы қыруар ақылы мектептер мен балабақшаларда ұр­пағын оқытып, өсіріп жат­қаны белгілі. Бұл еліміздің келе­шегі делінетін ұл мен қызды қарға­да­йы­нан қақ жару болмай ма? Ұлт­тың ұрпағы бала кезі­нен бір-бірін түсініп, түйсініп, жұды­рық­тай жұмылуына ертең ке­дергі кел­тіріп, алакөздесті­ріп, жаңа за­ман­ның Асаны мен Үсен­ін қа­лып­тастырып жүрмей ме?

Жас мұғалімдер үшін жатақ­хана салу қолға алынса, олардың пәтер­ден пәтерге көшіп жүруіне тыйым болып, тұрақталуына жол ашылар еді. Қаржысы да үнем­­деліп, тұрмысы түзелер еді. Мұ­­ға­­лім деген биік мәртебенің биі­гінде тұрар еді. Әлгіндей жатақ­­­хана үлгісі кешегі Кеңес дәуі­­рінде кең қанат жайды. Қазір­гі біраз алдыңғы толқын сол жа­тақ­хананың «түлектері» екені бел­гілі. «Түлектер түлеп» кеткен соң оның орнын жастар басатын әдет-ғұрпы қалыптасады. Еліміздің бү­гінгі қарқынына қарай бүкіл халық үйге қол жеткізгенде бұл үрдіс тоқтары белгілі.

Сүлеймен МӘМЕТ, 

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.02.2019

Гагарин кубогындағы қарсыластар анықталды

23.02.2019

«Алматы марафонының» жүгіру маусымы ашылды

23.02.2019

Түркістанда «Балдәурен-2019» байқауы өтті

23.02.2019

Түркістан: Түлкібас ауданында 6 әлеуметтік дүкен жұмыс істейді

23.02.2019

Атырауда көпбалалы үйлерге улы газды анықтайтын детекторлар тегін орнатылып жатыр

23.02.2019

Бейбіт Атамқұлов Еуропалық Одақтың Орталық Азия бойынша арнайы өкілімен кездесті

23.02.2019

Бектас Бекназаров Молдовадағы сайлауды бақылауға қатысты

23.02.2019

Елшілер институты Қазақстанға отандық жұлдыздардың жанкүйерлерін тартуға жол ашады

23.02.2019

Бүгін еліміздің басым бөлігінде тұман түсіп, көктайғақ болады

23.02.2019

Бадминтоннан әлем кубогі: қазақстандықтар жұптық сында келесі кезеңге өтті

23.02.2019

Юлия Галышева Жапониядағы әлем кубогі кезеңінде қола жүлдегер атанды

23.02.2019

Елордада ашық құдықтар мәселесі қалай шешілуде?

23.02.2019

Астанада әскерге шақырылушыларды медициналық куәландыру мәселелері талқыланды

23.02.2019

Қоғамдық қабылдауда ақтөбеліктердің мыңнан астам мәселесі шешілді

23.02.2019

ТМД құрылысшылары баға белгілеу саласында тәжірибе алмасты

23.02.2019

Жас теміржолшылар республикалық «Jas qanattar»  форумына қатысты

23.02.2019

Қостанай облысында өткен жылы өңдеу өнеркәсібінің өсімі 5,8 процентке артты

23.02.2019

Мақсат - әр тұрғынға отыз шаршы метр баспана беру

23.02.2019

Қызылорда облысы Полиция департаментінің жеке құрамы үшін гарнизондық жиын өтті

23.02.2019

Лондонда қазақстандық боксшы қарсыласын нокаутқа түсірді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу