Майданға барып қайтқан хаттар

Жұбан Молдағалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық көпшілік кітапханасында өлкетанушы Жәнібек Әбілпейісовтің «Хаттар сыры» атты кітабының таныстырылымы өтті. Шығармаға Ұлы Отан соғысына бір үйден аттанып оралмаған төрт азаматтың тарихы, қазақ даласы мен қан майданның арасын жалғаған үшбұрыш хаттар, махаббат хикаясы арқау болған.

Егемен Қазақстан
07.02.2019 2332
2

Бұл – болған оқиға. Елден майданға, май­­даннан елге жазыл­­­ған хаттар да – түпнұсқа. Кітап кейіпкерлері де өмірде болған адамдар. Кітапты ақтарып отырып осы бір әулеттің тағдыр-та­рихынан – ХХ ғасырда тұтас қазақ халқының басынан өткен зұл­мат-зобалаңды көруге болады екен. 

...Нарын құмын жайлаған Мұқаттың Мұхамедияр деген аруақты ұлы 1928 жылы Қазақ­станда ірі байлар қатарында алдымен кәмпескеге ілінген 696 байдың қатарында болыпты. Бәлшебектер Мұхамедиярдың бір туған бауыры Қаби Мұқатұлын да аямаған: 1930 жылы өз үйінде ауырып жатқан оны «жасырған ақшаңды бер!» деп сабап өлтірген. Қаби­дан қалған 4 ұлды әйелі Бәлиза жал­ғыз жүріп өсіріпті. Бірақ 1941 жылы со­ғыс басталғанда төртеуі де майданға алын­ған.

– Қабидың үлкен ұлы Бақ­тыгерей 1942 жылы 1 қыркүйекте әскерге алынып, 1944 жылы а­қпан айында хабарсыз кеткен. Со­ғыс­тан бұрын Бәуия деген қыз­ға үйленіп, Сәуле деген қызы болған екен, жастай шетінепті. Бәуия шешей өмір бойы ерін күтіп, жалғызбасты жесір күйінде Жаңақала ауданының Пятимар ауылында қайтыс болған, – дейді кітап авторы Жәнібек Әбіл­пейі­сов.

Қабидың екінші ұлы – Дәу­леткерейдің тағдыры тіпті аянышты. Сауатты, соғыс­тан бұ­рын­ есепші болып қызмет еткен ол майданда қоршауда қалып, неміс тұт­­қынына түскен. Кейін тұт­қыннан қа­шып шығып, тобына қосылғанымен, соғыс­тан соң «саяси сенімсіз» ретінде тұт­қындалып, Кеңес түрмесінде қаза тап­қан. Осы Дәулеткерейден қал­ған жалғыз ұл – Ғаділ ғана Қаби әулетінің шежіресін жал­­ғапты.

Қабидың Ғабдыжан мен Ға­лым­­жан ат­ты екі ұлы да соғыстан бұрын Орал облысы Тайпақ ауда­нында мұғалім болып қыз­­мет атқарған. 1945 жылы «хабарсыз кеткен» Ғабдыжанның соңынан елге, ана­сына ұлының Қызыл Жұлдыз ордені келіпті. Әскерде зеңбірекші, аға сержант болған Ғабдыжанның кейінгі тағдыры белгісіз. Кейін, 1985 жылы «Жұлдыз» журналына жарияланған «Нью-Йорктегі қа­зақтар» атты мақаладан туыс­та­ры дәл осы Ғабдыжанды таны­ған­дай болған...

Әулеттің кенжесі Ғалымжан 1939 жы­лы әскерге алынып, 1941 жылы со­ғыс­тың алғашқы кезеңінде опат бо­лып­ты. Бір таңғаларлығы, осы Ғалым­жанға сүйген қызы Мақ­­­палдың елден жаз­ған хаттары сақталып қалған. Бұл хаттарды Ғалымжан қаза тапқан соң жолдастары оның үйіне, анасы Бә­лизаға салып жіберсе керек. Бәлиза ана Дәулеткерейдің, Ғабдыжанның, Ғалым­жанның үйге жазған хаттарымен бірге «кел­мей қалған ке­лінінің» де жазбаларын көздің қарашығындай сақтапты. Ла­тын әрпімен жазылған, сарғайған хаттар сол заманның қиындығын, суретін сол күйінде беріп тұр.

– Бұл хаттарда ауылдағы қазақ қы­зының ұяңдығы, кіршіксіз махаббаты, сол кездегі жастардың сезімі, тіл бай­лығы анық көрініп тұр. Эпистолярлық жанрдың керемет үлгісі ретінде де қымбат қазына, – дейді «Хаттар сыры» кітабының тұсаукесер кешін жүргізген ақын Сағынтай Бисен­­ғалиев.
Ағайынды Қабиевтердің қилы тарихын баспасөз бетінде алғаш көтерген жур­на­лист Есенжол Қы­стаубаев ел­де қалған хат кейіп­­кер­лерін қалай із­дес­тір­гені туралы әңгімелеп берді. Кі­­тап­ханада өткен шараға қатысқан оқыр­­­мандардың бәрі де осы хаттарды сақ­таған, қан­ майданға кетіп қайтпай қал­­ған ­төрт ұлының орнында қалған жал­­­­ғыз немересін жетілдіріп, одан төрт шө­­бере сүйіп барып өмір­ден өткен Бә­лиза әженің қайсарлығына, ерлігіне там­­санды. Дәулеткерейдің немересі, Ғаділ­­дің ұлы Ақылбек Дәулеткереевтің демеу­шілігімен шыққан бұл кітап «күндей күр­кіреп өткен» сұрапыл со­ғыс­­­­­тың құрбан­дарына арналған әдемі ескерткіш болды. 

Айтпақшы, Хадиша Бөкеева атын­дағы Батыс Қазақстан об­лыс­тық қазақ дра­ма театрының әде­биет бөлімі меңге­рушісі Нұр­лан Сәдір осы деректі кітап же­лі­сімен 6 көріністі драмалық шы­ғарма жазып шыққан екен. Құ­рылымы қара­­пайым, халық театрларының өзі сахналай бе­руге арналған бұл пьеса да Ұлы Отан соғысы тақырыбына арнал­ған тың туынды дер едік. 

Қазбек ҚҰТТЫМҰРАТҰЛЫ,

«Egemen Qazaqstan»

Батыс Қазақстан облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.03.2019

Абдуллах Гүл: Нұрсұлтан Назарбаев – тұтас түркі әлемінің ақсақалы

25.03.2019

Тұңғыш Президенттің тарихтағы рөлі жоғары

25.03.2019

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың ұстанымдары (видео)

25.03.2019

Жеңіс Қасымбеков Ақмола облысының көктемгі су тасқынына дайындығын тексерді

25.03.2019

Қаламқас мұнай кен орнында ұңғыма жанып жатыр

25.03.2019

Демократиялық күштердің «Қазақстан-2050» жалпыұлттық коалициясының кезекті отырысы өтті

25.03.2019

Ұлтты өркениет көшіне қосқан кемеңгер - Шәбден Тілеумұрат

25.03.2019

Нұр-Сұлтан атауының берілуі өте орынды әрі лайықты шешім болғаны анық - Әнуарбек Мұхтарханов

25.03.2019

The Associated Press: Назарбаев тұрақтылық пен ұлтаралық бейбітшілікті қолдаған Қазақстанды құрды

25.03.2019

ECHO: «Ұлт көшбасшысы» мәртебесі оның құрметті тұлға екенін көрсетеді

25.03.2019

2019 жылдың қаңтар және ақпан айларында  Ұлттық қор түсімі 576,4 млрд теңгеге жетті

25.03.2019

Норвегияда апатқа ұшыраған кемеде екі қазақстандық бар болып шықты

25.03.2019

Филармония ұжымы қарияларды қуантты

25.03.2019

Елордада қайырымдылық «Astana Nauryz marathon» өтті

25.03.2019

Іріктеу кезеңін ірі жеңіспен бастады

25.03.2019

Кремльде қазақ әуені асқақтаған күн

25.03.2019

Ел мен елорданың бас сәулетшісі

25.03.2019

Нұрлы шаһар мемлекет мерейін асыра берсін

25.03.2019

Қажыр-қайратқа халықтың қайтарымы

25.03.2019

Әділетті әрі дер кезінде қабылданған шешім

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу