Қазақ әні: қытай қорғаны қажет емес

Егемен Қазақстан
08.02.2017 210
3

«Маған бүкіл қазақ даласы ән салып тұрғандай болып көрінеді» деп тамсанып таңдай қағыпты Шоқанның досы, орыс зерттеушісі Григорий Потанин. Дәл бай­қаған, әдемі айтқан. Шын мәнін­де де солай еді. Арғы Сегіз сері, Біржан сал, Ақан серінің, бергі Мәди, Балуан Шолақ, Үкілі Ыбырай, Естай, Иманжүсіптің кең далада шырқап салған әндері алты қырдың астынан естіледі екен. Қазақтың әні қазақтың кең даласында емін-еркін өмір сүрді. Сахнасы – кең дала, Қоянды жәрмеңкесі. Тыңдарманы бүкіл халық. Осынау ән сүлейлерінің әрқайсысы бір-бір театр болатын. Сол заманның өзінде қазақ әнінің өз тыңдарманына мереке сыйлап, ұлан-ғайыр эстрада кеңістігіне ұмтылғаны байқалады. Біздің айтпағымыз: қазақ әні әрқашан заманауи, мәңгі жас. Әміре шырқаған «Ағаш аяқ» пен «Балқадиша» Парижді тербеді. «Гәкку» бастаған дәстүрлі әндеріміз ұлттық операмыздың негізіне алынды. Сырнайын құлаштап созған Нартайлар, ат үстінде шырқаған Шашубайлар ше?! Тоғыз октавалы «Толқынды» Қайрат Байбосыновтың орындауында тыңдаған италиялықтар ән құдіретіне бас иіп, қатты таңырқаған деседі. Ал енді «Бурылтайдың», басқа да халық әндерінің, айталық, Ғарифолла Құрманғалиевтің «Он алты қызының» «Досмұқасан» репертуарында ажарлануы да қазақ әнінің мейлінше көпшілдігін, эстрадаға бейімділігін айғақтайды. Халыққа кең танылған, жұрт сүйіп тыңдайтын хиттерге айналған «Елім менің», «Алаш ұраны», «Ақтамбердінің толғауы», «Сарыарқа» мен «Дәурен-айлар» қазақ әнінің киесімен тебірентеді. Енді бір мезеттерінде оркестрмен де, хормен де қосыла шырқап кететін Бекболат Тілеухан әншілігінің бір ғажабы сол, онда қазақтың дәстүрлі әні мен заманау­и эстрадасының озық үлгі-тәжірибелері кіріктіріліп, сұрыпталған синтездік өнер деңгейіне жеткізілген. Осы жағдай бірнеше ойларға жетелейді. Айтылып та, жазылып та жүргеніндей, дәстүрлі әніміздің шет­қақпай көріп, домбыралы өнердің көштен қалыңқырап тұрғаны рас. Бірді-екілі нөмір болмаса, концерттік бағдарламаларға енгізілмейді. Үкілі домбыраны бұлғап ән айтып жатқан әншілерімізді нешеме арнадағы теледидар төрінен де мүлдем сирек көреміз. Жеке немесе ұжымдық концерттерді беріп жатқан болмаса гастрольдік сапарларда жүрген дәстүрлі әншілеріміз жайлы да еш хабардар емеспіз. Әрине, жеке концерт берудің де әуселесі аз емес сияқты. Мықты де­меуші, қамқоршы болмаса, оған қара­жаяу жүрген әркімнің шамасы келе бермейді. Қазақ халқының дәстүрлі ән өнеріне қамқорлық, жанашырлық керек дейміз. Ол қамқорлық аясында кешенді шаралар іске асырылуы керек. Ал енді, екінші жағынан келгенде, қазақта «Жыламаған балаға ем­шек бермейді» деген бір нақыл сөз бар. Көңі­ліміз айтады: Қайрат Бай­босынов ағамыздан бастап Еркін Шү­кіман, Жоламан Құжи­манов, Рамазан Стамғазиев, Ерлан Төлеутай, Елмұра Жаңабергенова, Ерлан Рысқали сынды дәстүрлі әншілеріміз бір жеңнен қол, бір жағадан бас шығарып біріксе үлкен күш емес пе? Біздің айтпағымыз: дәстүрлі әншілер өкпешілдің күнін кешпей, өмірлі өнер кеңістігі үшін өздері де өркениетті түрде күрес жүргізуі керек. Осыдан үш-төрт жыл ғана бұрын Алматыда «Адырна» атты ұлттық этнографиялық бірлестік құрылып, Ақан серінің, Біржан салдың, Балуан Шолақтың, Жаяу Мұсаның, Естайдың, Кененнің көп халықты жинаған керемет ән кештері өткізіліп еді. Сонда бай­қағанымыз, дәстүрлі әнге деген ел ықыласы ерекше. Тек тиісті орындардан түсіністік таппай әрі әркімге бір алақан жаюдан шаршады ма, Арман Әубәкір бастаған жақсы жігіттердің белсенділігі кейінгі кезде төмендеп, кеуделерінде халық әнінің алауы бәсеңдеп қалғаны өкінішті. Осы істі жандандырып әкететін, арналы жолға салатын, мүмкіндігі мол азамат болса, қане! Дәстүрлі әнімізді қорғаймыз деп жүріп қызылшеке болып қыза-қыза қазақ эстрадасына тіл тигізетін келеңсіздіктер де орын алып отырғанын несін жасырамыз. Құдды бір дәстүрлі әннің әсерлемей тұрғанына эстрадалық әншілеріміз кінәлі сияқты. Арзан әндер, нашар әншілер жоқ емес, әрине. Десек те, Роза Бағланова, Роза Рымбаевадай күміс көмейлерді берген қазақтың эстрадалық ән өнері туған халқына қалтқысыз қызмет етіп келе жатқаны сөзсіз. Қазақ эстрадасының көш басында Иса Байзақов, оның атақты «Желдірмесі» тұрғанын ұмытпайық. Өзінің ән кешінде Бекболат келістіре шырқаған Манарбек Ержановтың «Паро­возы» да қазақ эстрадасының алғаш­­қы қарлығаштарының бірі еді ғой. Әлі жасап келеді. Дәстүрлі ән де, эстрада да бәрі бір қазақ әні. Бәрі бір ұлттық тамыр­дан нәрленген. Олай болса, дәстүр мен эстраданың арасында қытай қорғанын орнатудың да, бірін-біріне қарсы қоюдың да қажеті жоқ деп білеміз.

Қорғанбек АМАНЖОЛ

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.03.2019

Солтүстік Кореяның келесі қадамы қандай болмақ?

24.03.2019

Қ.Тоқаев Қазақстан - Ресей кездесуін тамашалады

24.03.2019

Нұрсұлтан Назарбаевтың атына келіп түскен жеделхаттар мен хаттар

24.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаевтың атына келіп түскен жеделхаттар мен құттықтаулар

24.03.2019

Футбол: Қазақстан құрамасы Ресейден ойсырай ұтылды

24.03.2019

Куршад Зорлу: Түркі әлемінің Ақсақалы

24.03.2019

Нұр-Сұлтан қаласы. Астананың атауы өзгерді (видео)

24.03.2019

Алматыда дәстүрлі әндер кеші өтті

24.03.2019

Қаламқас кен орнында болған апат себептері анықталып жатыр

24.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаев Алик Шпекбаевты қабылдады

24.03.2019

Астана мен Алматы ТМД-да ең танымал қалалардың қатарына қосылды

24.03.2019

Елорда атауының өзгеруіне байланысты құжаттарды ауыстыру қажет емес

24.03.2019

Жетісудағы жетістіктер Үкімет басшысының назарына ұсынылды

24.03.2019

Қазақстан және Ресей матчы 20:00-де басталады

24.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаев «Самұрық-Қазына» акционерлік қоғамы басқармасының төрағасы Ахметжан Есімовті қабылдады

24.03.2019

Мемлекет басшысы Жоғарғы Сот төрағасы Жақып Асановты қабылдады

24.03.2019

Қ.Тоқаев Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы қабылдады

24.03.2019

Самбошы Бағлан Ибрагим – Әлем кубогының иегері

24.03.2019

Мұрат Нұртілеуов Президент көмекшісі болып тағайындалды

24.03.2019

М.Тәжин Мемлекеттік хатшы қызметіне тағайындалды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу