Қазақтың құты

Қазір қалада тұратын аға буын ұрпақтың басым көпшілігінің санасындағы, жалпы жан дүние­сін­дегі, ұғым-түсінігіндегі алтын бесік ауыл бейнесі бала­лық шақтың бал дәуренінде қа­лып­тасқан ғой. Содан да болар, қашанда көл көңілді қазақы мінездің, астың асыл-дәмдісін көпке сақтайтын дархан пейілдің, айтпай келетін қыдыр қонаққа қуанатын мырза бейілдің нұр шуағына малынып өстік десек те болады. Қарап отырсақ, осындай ақ-адал пейіл, көңілдің кеңдігі қазақтың құты екен-ау.
Егемен Қазақстан
22.06.2017 285
2

Зерендінің зерен беліндегі Көктерек деген ауылымыз. Әр үй бір-бір биеден байлайды. Екі бие сауатындар некен-саяқ. Бұл өзі «Маленков берген байталды, Хрущев келіп қайта алды. Айналайын Косыгин, Байталымды қайтарды» дейтін өлеңнің ел аузында енді ғана айтыла бастаған шағы. Жарықтық, Шаяхмет деген ағамыз жұртты ду күлдіріп, осы шумақты саңқылдай сапырып соғып отыратын. Кеңестің кер заңымен қазақтың жан баққан жылқы түлігін жеке шаруашылықта бір тұяқтан артық ұстауға тыйым салынып, сол шектеудің енді алынып тасталып, ауылдағы ағаларымыз бен апаларымыз соған қуанғанын жүгіріп жүрген ойын баласы – біз сол кезде қайдан біліппіз. 

Білетініміз, мамырдың ортасы ауа бие байланады. Ауылдың әр үйінде дерлік қымыз. «Қымыз жарықтық көптің асы ғой» деп шешеміз айтып отыратын сөз құлағымызға сол бала кезімізден құйылып қалған.  Ауылда баласыз жұмыс бітпейді. Сағыз қайнатуға қайыңның қабығын әкеліп түтелеп беретін де балалар. Қайыңның қожырмағын, шіріген түбірлерді әкеліп қымыз ашытатын піспені үш төрт күнде бір ыстап желпіндіріп алуға үзбей дайындап отыратын да балалар. Бие байлағаннан кейін бір аптадай жинап қорландырылған алғашқы қымызға ауылдың үлкендерін үй-үйді аралап шақырып келетін де балалар. 

Ақсақалдардың, әжелердің батасы алынғаннан кейін жаз бойы ауылдағы қымыз қызығы үзілмейді. Қайың қожырмағымен ысталып, мейіздей меймілдеген қос сүр қазы қосылып бапталған, иі қандырыла әбден пісілген мамыр-маусымның дертке дауа, бал татыған қымызы қандай шіркін! «Түнемел қымызыңнан болса, сапырып-сапырып құйшы, жеңеше!» деп тұрады жігіттер.  Қымыз мол. Үй ішінің, көрші-көлемнің, ауыл қыдырмаларының, ойда жоқта келетін құдайы  қонақтың – бәрінің ішуіне молынан жетеді. Кейде, тіпті, өзіміз ішпесек те келіп қалған кісіден ұят болмасын деп бөлек керсенге құйылған қымыз салқын сабатта кешке дейін мұрты бұзылмай тұрар еді. Құданың құдіреті, тоңазытқыштың жоқ заманында шешелеріміз  сорпа-суанын ірітіп-ашытпай, қымызын жылымшы қылмай, арнайы жасалған жертөлеге түсіріп тас бұлақтың суындай, сұп-суық күйінде сақтаушы еді-ау.  Сол үшін ешкімнен ақы да, алғыс та дәметпейтін. Әйтеуір жұртқа жақсы болсын дейтін. 

Бала болсақ та, үйден алған тәрбие болар, көшеде өтіп бара жатқан үлкен кісі көрсек қымыз ішіңіз деп үйге бұрып әкелетінбіз . Ол кісіні тану-танымау, білу-білмеу есеп емес. Ал енді тамыздың соңы, қыркүйектің ортасына таман бие ағытылады, ауылдағы қымыз маусымы аяқталады. Осы кезде ауылдың әр үйінде сірге мөлдіретер қымыз жиналып, үлкендер шақырылып, жаздың соңғы қымызынан дәм татырады. Қазақтың дархан пейілімен астасқан қымызды ауылдың балалық шақтағы біз көрген хикметтері осындай болатын. Одан бері тұтас бір дәуір өтті. 

Заман талабына сай жанбағыс қамымен қымызын сатуға шығарған, әсіресе, ауыл қазағының, жалпы атам қазақтың пейілі бұрынғыдай кең. Көкшетаудың Мәдениет, Талап, Ақан, Баратай, Жылымды, Жаңауыл, Жолдыбай, Қызылсая, Қызылағаш, Биіктесін, сынды ауылдарында кісісі қайтқан үйге қазан көтертпей, жаназа күнгі ас жабдығын, намазшыларды үйді-үйге бөліп әкетіп, өздері қамдайды, бар ауыртпалық-салмағын тұтас ауыл болып бірлесе көтереді. Әрине, осылай бөліскенде қайғы азаяды. Бұл өзі сонау Ақан сері заманынан бері Науан хазірет қалдырған үлгі-үрдіс, небір алмағайыптар өтсе де бұзылмай келе жатқан дәстүр-салт. Басқалай айтқанда, қазақтың құты бұл. 

Қорғанбек Аманжол, 
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.03.2019

Жастар жылы жөніндегі жол картасын іске асыру туралы баспасөз конференциясы өтеді

25.03.2019

Абдуллах Гүл: Нұрсұлтан Назарбаев – тұтас түркі әлемінің ақсақалы

25.03.2019

Тұңғыш Президенттің тарихтағы рөлі жоғары

25.03.2019

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың ұстанымдары (видео)

25.03.2019

Жеңіс Қасымбеков Ақмола облысының көктемгі су тасқынына дайындығын тексерді

25.03.2019

Қаламқас мұнай кен орнында ұңғыма жанып жатыр

25.03.2019

Демократиялық күштердің «Қазақстан-2050» жалпыұлттық коалициясының кезекті отырысы өтті

25.03.2019

Ұлтты өркениет көшіне қосқан кемеңгер - Шәбден Тілеумұрат

25.03.2019

Нұр-Сұлтан атауының берілуі өте орынды әрі лайықты шешім болғаны анық - Әнуарбек Мұхтарханов

25.03.2019

The Associated Press: Назарбаев тұрақтылық пен ұлтаралық бейбітшілікті қолдаған Қазақстанды құрды

25.03.2019

ECHO: «Ұлт көшбасшысы» мәртебесі оның құрметті тұлға екенін көрсетеді

25.03.2019

2019 жылдың қаңтар және ақпан айларында  Ұлттық қор түсімі 576,4 млрд теңгеге жетті

25.03.2019

Норвегияда апатқа ұшыраған кемеде екі қазақстандық бар болып шықты

25.03.2019

Филармония ұжымы қарияларды қуантты

25.03.2019

Елордада қайырымдылық «Astana Nauryz marathon» өтті

25.03.2019

Іріктеу кезеңін ірі жеңіспен бастады

25.03.2019

Кремльде қазақ әуені асқақтаған күн

25.03.2019

Ел мен елорданың бас сәулетшісі

25.03.2019

Нұрлы шаһар мемлекет мерейін асыра берсін

25.03.2019

Қажыр-қайратқа халықтың қайтарымы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу