Шындық жоқ жерде...

Бұрындары біреулердің қажыр­лы­лықпен тындырып тастаған бір ісін көргенде немесе  көп алдында қас­­қайып тұрып айтып салған қа­ра қыл­­ды қақ жаратындай батыл сө­зін естігенде «Әй, азамат екен, нағ­ыз жі­гіт екен!» деп жапа-тармағай ри­за­шы­лық білдіріп, таңдай қағып таң­қал­ғандай болып жатушы едік.
Егемен Қазақстан
01.08.2017 480
2

Тіпті негізінен алғанда формальды түрде өтетін жиналыстардың өзін­де кейбір адамдар ойларын ашық біл­діріп, белгілі бір лауазым иелерінің атына сыни пікірлер айту арқылы көң­ілсіз жиындарда қалғып-шұлғып отыратын қалың жұртты бір серпілтіп тастайтын. (Бірден ескертейік, бұл жерде әңгіме белгілі бір мақсатты көздейтін оппозиция өкілдері туралы болып отыр­ған жоқ). Неге екенін қай­дам, соңғы жыл­дары осындай таң­дандырарлық, таң­қа­ларлық жайттар тым азайып кеткенге ұқсайды. Әй­теуір «азамат» деген сөздің біртін­деп қол­даныстан шығып бара жатқаны анық.

Рас, бүгінде қоғам өзгерді, қоғаммен бірге адам өзгерді. Қоғамымыз нарық экономикасы деп аталады. Бұл сыпайы атауы. Тура мағынасында алсақ – ақшаға қараған тірлік. Ал ақшаға қараған тірлікте азаматтықтың да, ер­лік­тің де қажеті шамалы. Керісінше, бұл жерде қулық-сұмдық, алдау-арбау әлдеқайда тиімдірек. Осындай айла-шарғылар арқылы ғана көп «шаруаны тындырып», көксегеніңе жете аласың. Алда-жалда азаматтық танытамын дей қалсаң жағдайым мүшкіл болды дей бер. Сауда-саттық пен азаматтық екі бөлек нәрсе. Сондықтан саудада азамат боламын деген адам банкротқа ұшырайды. Әрі кеткенде тапқан-таянғаны тамағына ғана жететіндей күйде күн көреді. Ал саудаға барған адамның ең алдымен байып кетуді ойлайтыны еш құпия емес.   

Ертеректе бір қонақта болған кез­ім­де сонда отырғандардың бірінің өзі­­нің дүние-мүлкі, дәулеті, «игі жақ­сы­лармен» қарым-қатынасы туралы әң­гімелегені есімде. Ондай «кәсі­п­пен» өмі­рі айналысып көрмеген­діктен шы­ғар, жа­ңағы кісінің айтқандарын онша ұға қоймаған едім, сондықтан  әңгімеміз де жарасып кете алмаған. Бүгінде мұндай әңгімелер дағдылы көрініске айналды.  

Осындайда «Бір үйде жиюлы екен қазына мал, Көрсетті бәрін біз­ге ақ­сақал шал...» деп келетін Сұлтан­мах­мұт Торайғыровтың белгілі өлеңі көкейге оралады. Бір замандар­да осы өлеңді байлыққа, әсіресе бі­реу­лер­ді қанау ар­қы­лы келетін бай­лыққа қы­зықпау керек деген тұр­ғы­дағы насихат ретінде пай­даланушы едік, қазір өзіміз де сол жи­ған-тер­ге­ні­мен мақтанатын шалдың кебін кие бас­та­дық. Неге екені белгісіз, осындай шы­лқыған байларды ешкім де әй, азамат екен деп айтпайды. Әрі кетсе «Е, ол ші­ріген бай ғой, жинаған үстіне жинап жатыр, тоятын түрі жоқ» дейді де қояды.

Сонда «азамат», «ер жігіт» деген сияқты мадақ сөздерді енді кімдерге арнап айтуымыз керек. Рас, өмірде ба­тылдығымен де, батырлығымен де көз­ге түсіп жүрген жігіттер бар. Он­дай­лар не әскери өмірде немесе бейбіт тұр­­ғын­дарды өрт, су тасқыны сияқты түр­лі табиғи апаттардан құтқару ке­зін­дегі ер­л­ік­терімен танылып жүр.

Бірақ біздің айтпағымыз ол емес. Біз күнделікті тіршілікте, бір қарағанда елеусіздеу көрінетін істерде азаматтық мі­нез көрсетіп жататын қарапайым адам­­­дар жөнінде сөз қозғап отырмыз. Он­­дай­ларды батыр деуге де келмейді. Олар негізінен ешкімнің ала жібін атта­­­май, адал еңбегімен күн көріп, сол ар­қылы қалың жұртшылықтың құр­­ме­тіне бөленіп, көптің бірі болып ар­амызда  жүрген өзіміз сияқты жан­дар. Жайшылықта олар көзге де түсе бер­­мейді, өйткені өзгелерден ерек­ше­лен­бей­ді. Тек қандай да бір мәселенің ту­ра­сын айтып, әділдіктің туын биікке кө­­теретін сәттерде ғана белсеніп шығып, жал­ғандық пен жарамсақтықтың бел омыр­тқасын үзеді. Бұрын әйтеуір, солай бол­ғаны анық.

Бүгін ше? Бүгін шырылдаған шын­­дығың да, турап түсер тура­лы­ғың да ешкімге керек болмай қал­ған сықылды. Оның есесіне, реті келсін-келмесін бір-бі­рімізді көзі­міз­ді бақырайтып қойып мақ­тау, түй­ме­дей­ді түйедей қылу, ләббай­лап басы­мыз жерге жеткенше иі­­лу сияқты «өнер­лер» өрге шығып тұр. Бір кездері бі­реу­лерді көзінше мадақтау әдеп­­тілік бо­лып есептелмейтін. Қазір ол өсу­­дің, бе­дел жинаудың бірден-бір жо­лы­на ай­налды.

 Мейлі ғой, әркім барымен  базар дегендей, кім-кім де өз білгенімен өмір сүреді. Оларға жөн үйретейін деп жатқан біз де жоқ. Біздікі әйтеуір, «батыр халық болғанбыз, намысқой халық бол­ғанбыз» деп кеуделерін ұратын кейбір ағайындарымыз істің шынайы жай-күйін бағамдар, бәлкім тәубені түсінер деген ой. «Шындық жоқ жерде сұм­дық көп» деген екен баяғы өткен ата-бабаларымыз. Құлақ естіп, көз көр­ме­ген небір сұмдықтардың жиілеп ба­ра жатқаны да рас. Оның үстіне на­ғыз ер-азаматтар көбейіп жатса олар­дың ұрпаққа үлгі болары да анық. Бас­қаны былай қойғанда, оның өзі келе­шек буынға «Біз бұл өмірде қыруар жұ­мыс­тар тындырған, сөзіміз бен ісімізде ал­шақ­тық болмаған халықпыз» деген сөзді ұял­май айту үшін де керек.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.03.2019

Абдуллах Гүл: Нұрсұлтан Назарбаев – тұтас түркі әлемінің ақсақалы

25.03.2019

Тұңғыш Президенттің тарихтағы рөлі жоғары

25.03.2019

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың ұстанымдары (видео)

25.03.2019

Жеңіс Қасымбеков Ақмола облысының көктемгі су тасқынына дайындығын тексерді

25.03.2019

Қаламқас мұнай кен орнында ұңғыма жанып жатыр

25.03.2019

Демократиялық күштердің «Қазақстан-2050» жалпыұлттық коалициясының кезекті отырысы өтті

25.03.2019

Ұлтты өркениет көшіне қосқан кемеңгер - Шәбден Тілеумұрат

25.03.2019

Нұр-Сұлтан атауының берілуі өте орынды әрі лайықты шешім болғаны анық - Әнуарбек Мұхтарханов

25.03.2019

The Associated Press: Назарбаев тұрақтылық пен ұлтаралық бейбітшілікті қолдаған Қазақстанды құрды

25.03.2019

ECHO: «Ұлт көшбасшысы» мәртебесі оның құрметті тұлға екенін көрсетеді

25.03.2019

2019 жылдың қаңтар және ақпан айларында  Ұлттық қор түсімі 576,4 млрд теңгеге жетті

25.03.2019

Норвегияда апатқа ұшыраған кемеде екі қазақстандық бар болып шықты

25.03.2019

Филармония ұжымы қарияларды қуантты

25.03.2019

Елордада қайырымдылық «Astana Nauryz marathon» өтті

25.03.2019

Іріктеу кезеңін ірі жеңіспен бастады

25.03.2019

Кремльде қазақ әуені асқақтаған күн

25.03.2019

Ел мен елорданың бас сәулетшісі

25.03.2019

Нұрлы шаһар мемлекет мерейін асыра берсін

25.03.2019

Қажыр-қайратқа халықтың қайтарымы

25.03.2019

Әділетті әрі дер кезінде қабылданған шешім

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу