Алғашқы бет » “ЕТЖЕҢДІ” ““ЕТЖЕҢДІ””

Геология саласына жаңаша көзқарас қажет

Қазақстан Республикасы 20 жыл ішінде Президентіміздің да­нышпандық басшылығының арқасында тәуелсіздігі ны­ғайып, экономикалық дамыған елдердің қатарына қосылуға ұм­тылуда. Бұл жағдайға жетуімізге себеп, біріншіден, Президентіміздің дана­лығы мен көрегендігі себепші болса, екіншіден, еліміздегі халықтар достығының беріктігінен туындаған бірлік, үшіншіден, кең-байтақ жеріміздің қыртысындағы қазба байлығы екеніне ешкім дау айта алмас. Ашылған кен орындары Қазақстан тәулсіздік алғанға дейінгі өткен ғасыр­дың [...]

25 Қаңтар 2012 | "ЕТЖЕҢДІ" | Толығымен »

«Беретінін бермесең…»

Жақында жұмыс бөлмемізге жігіт ағасы дейтіндей жастағы кісі кірді. Қатпа қара. Шаршаңқы. Жүдеу жүзі таныстау секілденді. Шандырланған бет терісі мен маң­дайын айтпағанда, мойнына дейін жыра-жыра, сай-сай әжім шиырлаған. Мұң мұнарлаған жанарларынан жылуарлы мейірбандық жылт етіп бір көрінгендей күйде. – Ассалаумағалейкүм, аға! – деп амандасты. – Та-та-танымадыңыз ба? – Шырағым, шырамытатын сияқтымын, бірақ жыға танымай отырмын, [...]

25 Қаңтар 2012 | "ЕТЖЕҢДІ" | Толығымен »

«Менің тілім қазақша шыққан»

– ДЕЙДІ ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫНДАҒЫ «ҚОҒАМ ТВ» ТЕЛЕАРНАСЫНЫҢ ЖҮРГІЗУШІСІ ЕЛЕНА РЫБИНА «Айта-айта Алтайды, Жамал апай қартайды». Ана тіліміз турасында сөз болғанда халық арасындағы осы нақыл тілге орала беретіні бар. Елбасының өзі «Он бес жылда аюға да тіл үйретуге болады» деп еді. Ащы сөз. Адам намысына тиетін, санасын сергітетін-ақ мысал. Дегенмен, тіл проблемасы күн тәртібінен әлі түскен [...]

25 Қаңтар 2012 | "ЕТЖЕҢДІ" | Толығымен »

Атажұрт

Егемендiктi елiмiз ендi еншiлеген кезде Қазығұрт ауданының адам аяғы баспаған, топырағына күрек жүзi тимеген ат шаптырым жазықтарында қос бiрдей ауыл сән түзедi. Екi елдi мекеннiң “Қызылсеңгiр” деген атты иемденгенiн Тәжiкстанның Қорғантөбе облысындағы Вахш және Колхозабат аудандарынан ат арылтып келген ағайындар ұжымдастырып едi. Ал, Қазақстан картасына “Заңғар” деп енгiзiлген екiншiсiн Өз­бек­стан­ның Ташкент облысы Бөке ауда­­нынан шекара [...]

25 Қаңтар 2012 | "ЕТЖЕҢДІ" | Толығымен »

Әуезовтің үйінде болғанда

Қоңыр күздің жапырағын саба­ғынан үзген 1958 жылдың қараша айы еді. Ал­матыға Қытай еліндегі сайлау науқаны­ның кесірінен кешігіп келдік. Университетте оқу қыркүйектің 1-ін­де басталған. Мұрындарына су жетпей жанталасып, сабақта жүрген студенттер. Биыл филология факуль­тетінің ІІ-ІІІ курстарына Мұхтар Әуе­зов «Туыстас әдебиеттер» және «Абай­танудан» лекция оқитын болыпты деген хабарды естіп, ерекше қуандық. Келесі күні сабаққа келдік. Аудитория жастарға [...]

25 Қаңтар 2012 | "ЕТЖЕҢДІ" | Толығымен »

Оралу

Туған жердің тартылыс күші-ай! Қостанай вокзалына Астана бағытынан келіп тоқтаған поездан Рәбиға әжейді қызы Клара мен күйеу баласы Сейсенбек алақанына салғандай, сүйемел­деп түсірді. Бәрінің де жүзде­рінен жолсоқты болып шарша­ғаны көрініп тұр. Қартайғанда адам бір бала болады деген рас. Шүйкедей кемпір вагонның алдында анасын күткен баладай бір сәт аңтарылып тұрып қалды. Риясыз жүзінде қуанғаны мен таңда­нысы [...]

25 Қаңтар 2012 | "ЕТЖЕҢДІ" | Толығымен »

Жылы жүзді жүздесулер

Өткен жылдың аяғында Мәскеу және Бүкіл Ресей патриархы Кирилл, Кавказ мұсылман­дарының бас мүфтиі Алла Шүкір Паша-Заде мен бүкіл армян католикосы ІІ Гарегиннен шақыру келді. Онда олар Ереванда өтетін ТМД елдері діндераралық кеңесі төралқасының конференциясына шақырыпты. Сонымен, Мәскеу­ге ұштық. Домодедово әуежайынан бізді Ре­сейдегі Қазақстан елшілігінің кеңесшісі Се­­рікқали Байменше мен Мәскеу қазақтарының има­мы атанған Марат Аршабаев пен [...]

25 Қаңтар 2012 | "ЕТЖЕҢДІ",Басты мақалалар | Толығымен »

Бізге беймәлім «Амангелді» романы

Ол жарыққа шықпай қалса да классиктерден жақсы баға алған еді Алдымен, кезінде мемлекеттік бас­падан шығарудың сәті түспеген «Амангелді» романының авторы туралы аз ғана мәлімет бере кетейік. Бақыт Иманов – Амангелді Иманов­тың немере інісі. Дәлірек айтсақ, Иманның үлкен ұлы Балықтан туған Көшімбектен – Байегіз, одан – Бақыт. Ал Иманның екінші ұлы Үдер­байдан Амангелді өмірге кел­ге­ні жалпақ [...]

25 Қаңтар 2012 | "ЕТЖЕҢДІ",Басты мақалалар | Толығымен »

Ұлағатты ұстаным

Оқырманға ұсынылып отырған бұл кітаптың авторы Бақберген Досманбетов – еліміздегі танымал жандардың бірі. Ардақты азамат, қарымды қайраткер, білікті ғалым. Мәскеу инженерлік-экономикалық инсти­тутының түлегі. Экономика ғылымдарының докторы, профессор. Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік уни­верситетінің ректоры, Қызылорда қаласының әкімі – Қызыл­орда арнайы экономикалық аймағы әкімшілік кеңесінің төрағасы қызметтерін атқарған. Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының екінші, үшінші, төртінші шақыры­лымының [...]

25 Қаңтар 2012 | "ЕТЖЕҢДІ",Руханият | Толығымен »

Аға

Аға. 1. Ағайынды адамдардың жасы үлкені… 3. …ақылшы, жетекші. (Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі, Алматы, «Ғылым», 1974) Ал мен бұл түсіндірме сөздіктің анықтамасына: «…әкеден кейінгі жаны бөлек жанашыр, қаны бірге қамқор жан», дегенді қосқым келеді. Автор. І Көлігіміз Кеңсай ауылынан өтісімен Кішкенетауды бөктерлей Қойбас анамыздың арығын жағалап келіп, Қарабұлақтың желкесіндегі Құстыны басып, қалың быдырықтың сай-сайын қуалай [...]

25 Қаңтар 2012 | "ЕТЖЕҢДІ",Басты мақалалар | Толығымен »

Сәкеннің нағашы жұрты

Әңгімелегелі отырған кісі­мен біраздан бері таныс едік. Осы жақындағы кездесуде сөз­ден-сөз туындау үстінде әуле­тіне байланысты бір сыр айтып қалды. Сөйтсек кейіп­керіміздің атасы халқымыздың аяулы тұлғасы Сәкен Сейфул­линнің туған нағашысы болып келеді екен. Ұлы адамдар өмірбаянына байланысты қан­дай дерек те құнды ғой. Әрі қазақ үшін қастері бөлек туыс­тықтың тұяғынан жай-жап­сарды білу қызықты емес пе. Сыр қозғалды, [...]

25 Қаңтар 2012 | "ЕТЖЕҢДІ" | Толығымен »

«Мен қазақпын, жаратылысым да, жаным да – қазақы…»

Қ.И.Сәтбаевтың Т.А.Кошкинаға хаттары,1925-1929 ж.ж. Арнайы сөз болып отырған бұл хаттардың алғашқысын Қаныш Сәтбаев 1925 жылы 29 маусымда Семейден жазып, Таисия Кошкинаға жолдаған. Хат жолдаушы Қаныш Сәтбаев 26 жаста, Том технология институтының 4-курсын тәмамдаған студент жазғы демалысқа шығып, Баянауланың күнбатыс бөктеріндегі туған ауылына аттанып бара жатқанда жазған. Таисия Алексеевна Кошкина да осы инсти­туттың студенті, ол да [...]

25 Қаңтар 2012 | "ЕТЖЕҢДІ" | Толығымен »

Олар таңның атуын күте алмады

Әлиманың қарапайым әрі жайлы үйі мен аулада жайқалып өскен ағаштары көктемнің сол бір шуақты күнінде наздана ағып жатқан Жайыққа бас шұлғып тұрды. Атқан таң-шық­қан күннің жаңадан түскен жарығында күміс жамбыдай жарқырап ақты өзен. Табиғаттың тұлымшақты қыздай түртінектеп ойнаған осы бір тылсым сәтінде Әлиманың шаңырағына бір әйел келді. Қонақ әйел келген күннен бастап, неге екені белгісіз, [...]

25 Қаңтар 2012 | "ЕТЖЕҢДІ" | Толығымен »

Ала сиыр, тұлып және Аққыз әже

Балалық деген базарды балағы­мызды түріп тастап армансыз, алаңсыз аралап жүргенбіз. Балауса балдәурен кезеңнің көктемесінде көңілдерге көк кептер қонып, ешнәрсенің парқын біле бермейміз. Таңертеңнен шешем ағарған ішкізеді. Кейде көгілдір қыраттарға шығып, шеңгел-шеңгелдің арасынан жуа теріп келеміз. Балалық шағыңызда айранға жуа араластырып ішкеніңіз бар ма? Бір жапырақ нан табыла қалса, бала үшін бұдан артық тамақ болмаушы еді [...]

25 Қаңтар 2012 | "ЕТЖЕҢДІ",Басты мақалалар | Толығымен »

Баукең үйінің люстрасы

Батыр дүниеден озардан бір апта бұрын өзінен өзі құлап түсіпті Ер Баукеңнің қара шаңыра­ғының шырақшысына айналып, батыр тұтынған заттарды көзінің қарашығындай сақтап келе жатқан баласы Бақытжан мен келіні Зейнеп екені белгілі. Бұрнағы жылы Жуалы ауданындағы батыр атын­дағы облыстық музейге аты аңызға айналған адамның тағылымды тарихы мол заттарын Зейнеп апай өз қолымен әкеліп тапсырды. Тапсырып қана [...]

25 Қаңтар 2012 | "ЕТЖЕҢДІ" | Толығымен »

Аңшы

«Қасқырмен бетпе-бет келгенде қорыққан емеспін. Мұның мәні – өзіме сенімділік», – дейді Шеңбертал ауылының тұрғыны Жәнібек Баймұханов. Ол аң аулауға шындап ниеттенсе, бос қайтпайтындығын айтады. Талай қасқырды қақпанмен-ақ қолға түсіріпті. – Қасқырдан бір рет қана қорық­қаным бар. Онда да өз өмірім үшін емес, деп бастады әңгімесін кейіпкеріміз. Бір жылы жазда шабындыққа таяу жерге қақпан құрып [...]

25 Қаңтар 2012 | "ЕТЖЕҢДІ" | Толығымен »

Өзгеге өмір сыйлаған

Бүгінде Астанада жаһандық же­тіс­тік­тердің озық үлгілерімен жа­рақтанды­рылған жаңа аурухана ашылды деген хабар елді елеңдетер ерекше жаңалық болмай қалды. Мемлекет басшысының бастамасымен елордамызда әлемдік озық технологияларды тұғыр еткен, өрке­ниетті медицинаның барлық талаптарына жауап беретін тұтас бір медициналық кластер қалыптасты. Дәл­дік диагностикамен қаруланған, дертке дауа тиімді ем қолданатын ғылыми-зерттеу орталық­тары бой көтерді. Кең байтақ Қазақ­станның түкпір-түкпірінен келген [...]

25 Қаңтар 2012 | "ЕТЖЕҢДІ" | Толығымен »

Шурави

Тұтқында екен. Бадабер деп аталатын то­зақтың тұтқыны… Мұның тұтқынға түс­ке­ніне алты айдай болған. Осы күндерде талай мәрте сұраққа алып, неше қайтара өлімші етіп сабаған. «Етіңді тірідей итке жегі­зе­міз… отқа тірідей жағамыз… тірідей жерге көмеміз», деп моджахедтер орталығының бастығы әрі осы лагерь қожайыны Құді­ретолла өзі көндірмек болған. Байбураның аузы­нан жарытымды жауап ала алмай, жұмбақ тұтқынның сөзбен [...]

25 Қаңтар 2012 | "ЕТЖЕҢДІ" | Толығымен »

2011

2010 жылдың соңында, дәлірек айтсақ, жел­тоқ­сан айында Еуропадағы қауіпсіздік және ын­ты­мақтастық ұйымына бір жыл бойғы төр­аға­лығы­ның жемісті қорытындысы ретінде Сарыар­қа төрін­де бой көтерген егемен елдің жаңа ел­ор­да­сы – Астана қаласында 56 елдің мемлекет және үкіметтері басшыларының қатысуымен ЕҚЫҰ Сам­митін та­бысты өткізген және ұзақ уақыттар бо­йына бас­қосу­дың реті келмей жүрген осы ал­қа­лы жиынның 11 жылдан соң [...]

28 Желтоқсан 2011 | "ЕТЖЕҢДІ" | Толығымен »

Жер сілкінісінен сақтану жалпықоғамдық іс

Осыдан шамалы уақыт бұрын туыс ел – Түркияның жері тулап, елінің басына үлкен ауыртпалық түсті. Бейқам жатқан бауырларымызда кісі шығыны да аз емес. Тәуелсіздігімізді тұңғыш мойындап, атажұрттағы қарашаңырақ иесі – қазақ халқымен қатар қуанған түрік туғанымызға Қазақ елі бауырластық қолын созып, шама-шарқынша көмек керуенін де аттандырып жіберді. Жаманаттың жаһанға жар салып келмесі анық. Дүниенің қай [...]

28 Желтоқсан 2011 | "ЕТЖЕҢДІ" | Толығымен »

Алдымызда ағалар бар ай маңдай

(ЭССЕ) Бұл эссені жазу ниетінің оқыстан пайда болуына белгілі әдебиетші, ға­лым, қоғам қайраткері Мыр­­затай Жолдас­бе­ковтің ел газеті «Егемен Қазақ­станның» бетінде соңғы уақыттарда жариялан­ған «Кісілік», «Қазақ жырының Хан­тә­ңірі», «Дін – ұстай білсең қасиетің, ұстай білмесең қасіретің» дейтін тол­ғаныстары себеп болды. Оларды оқыған кезде мен өзінің де тұла бойы толған кісіліктен, халқына деген сүйіспен­ші­лік­тен тұратын, жаны таза, [...]

28 Желтоқсан 2011 | "ЕТЖЕҢДІ",Басты мақалалар | Толығымен »

Әзағаның көмекші хатшысы

Автобустан түскен бойда Гулия зыр жүгіріп келеді. Баяғы совминнің ауруханасына. Өкпе­сін қолына алып, ұшып келеді. Әзағаңа! Жан­сақ­тау бөліміне түсіп қалыпты. Осы таң­ертең Алматыда Елбасының қолынан біраз зиялылар жылдық стипендия­ла­рын алған болатын. Шыққасын хабар­ла­са­мын деген. Қоңырауын зарығып күткен. Тағаты таусылып балаларынан білген. Инсульт! Алты рет жүрек талмасына ұшыраған зәрезап ағзаны бұл жолы миынан қысып жіберіпті… Ішке [...]

28 Желтоқсан 2011 | "ЕТЖЕҢДІ" | Толығымен »

Сазгер шаңырағына ұя салған қарлығаш

Аспан биік, асқақ ой, қиял одан да биікке шырқап тап-таза тірлікті аңсау адалдыққа ұнаған. Ашкөздерді де көріп, тірлігі немен аяқталар деп шыдаған.Пенде көңілінде әртүрлі бұлтақ бар. Бәріне де ұшқалақ оймен қараған. Пай, көп­пен тілдесетін, қалың жұртпен жүзде­се­тін кіршіксіз көңілдің несін с­ұ­райсың. Жаратқанның құдіретті күші­нің шарапаты адал ойлыға қанат бітіріп еркін ұшатын құстай қалық­татады. Күйкі тірлік, [...]

28 Желтоқсан 2011 | "ЕТЖЕҢДІ" | Толығымен »

Ғалым Есмағамбет

КӨРГЕН ҚИЯМЕТ-ҚАЙЫМ БК(б)П Орталық Комитетінің «Ленинград» және «Звезда» журналдары туралы қаулысынан кейін А.А.Фадеевтің 1947 жылы маусым айында Кеңес Жазушылары Одағының ІХ пленумында жасаған баяндамасының «Сынның ұлт мәселесі төңірегіндегі қателіктері» деген бөлімінде Есма­ғамбет Ысмайыловтың «Қазақ совет әдебиеті» атты оқулығы мысалға алынып, ауыр үкім айтылған. Содан кейін-ақ бұрын-соңды болып көр­меген қара құйын басталып кетті. Газет-журналдар Есмағамбеттің «қателіктерін» [...]

28 Желтоқсан 2011 | "ЕТЖЕҢДІ" | Толығымен »

Исатай Тайманұлының бірінші тарихшысы

Н.Ф.Савичевтің аты-жөнін оралдықтар соңғы бір-екі жыл­да жақсы білетін болды. Қа­ланың тарихи-архитектуралық орта­лы­ғынан бір әп-әдемі көше­нің аты берілді. Никита Фёдо­рович Савичев осы Орал қала­­­сында туып өскен. Ішкі Орда­­дағы Исатай-Махамбет көтері­­­лісі жылда­рын­да «Уральское войсковое училищені» тәмәм­­дап жатқан 17-18 жастағы жігіт. Жазушы, этно­граф, суретші. Осы уақытқа дейін жерле­сі­міздің шығармашы­­лығына жеткілікті көңіл бөле алмай келе жатқанымыз – әдеби дүниеле­рінің [...]

28 Желтоқсан 2011 | "ЕТЖЕҢДІ" | Толығымен »

Қаратауда қашалған «Қаражорға» қазақ биі екенінде талас жоқ

Қазақтың арғы ата-бабаларын қамты­­ған терістік көшпелілері тарихта ондаған ғасыр бойы Еуразия даласының шығысы мен батысына дейінгі ұлан-ғайыр кең да­­­ланы атының тұяғымен дүбірлетіп, дом­­­быра, қобызының үнімен күмбірлеткені белгілі. Көшпелілер – тарихтың арбасын алға сүйреушілер, шығыс пен батыстың, оңтүстік пен терістіктің мәдениет алма­­­суының дәнекері болғандар. Батыс оқы­­­мыстылары мәдениет және мәдениет тарату дегенді айтылмыс ірі өркениет орта­лық­тарының, одан [...]

28 Желтоқсан 2011 | "ЕТЖЕҢДІ" | Толығымен »

Бұл қаланың жөні бөлек

Өткен тарихқа көз жіберетін болсақ, Кеңес Одағында 1947 жылы ядролық қаруды жеделдетіп дайындау туралы шешім қабыл­данған еді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ Жапо­нияның бейбіт тұрғындарына қарсы ядролық қаруды пайдаланғаны белгілі. Сондай-ақ, АҚШ-тың одан арғы жерде Кеңес Одағының жүздеген қала­ларына атом бомбасын тастау жөнінде жоспары болғаны да бүгінде жасырын емес. Соған жауап ретінде атом бомбасын жасап, [...]

28 Желтоқсан 2011 | "ЕТЖЕҢДІ" | Толығымен »

Жапандағы жаңғырық

ҚҰМКӨЛ Ең төрінде сұлу Сырдың, Бой көтерген бұл кеніш. Газ боп жанып талай күн-түн, Толқып жатқан жыр-теңіз.   Қазақ елі маңдайында, Жарқырайды ол – жұлдызы. Жезқазғанның шалғайында – Қызғалдақтар қырмызы.   Сәуір туа көктейді екен, Алуан гүлдер далада. Сонда-дағы жетпейді екен, Сол сұлулық санаңа.   Үйірі де бар киіктің, Төлін ерткен құралайдай. Мұнаралар маңқиып тұр, [...]

28 Желтоқсан 2011 | "ЕТЖЕҢДІ" | Толығымен »

Абай жолы

Ақын Иранбек Оразбаев қазақ өлеңіне өндірте жазумен ғана емес, өзінше, өзгеше жазуға ұм­ты­лы­сымен де танылған талант. Алғашқы аяқ алы­сы­нан білетін біздер үшін ақын шы­ғар­ма­шы­лы­ғы­ның өрісі мен өресі хақында пікір айту және оны білгішсініп емес, біліп айтудың ешбір қиындығы жоқ. Сандаған жылдар көзінің майын тауысып қа­на емес, жүрегін ауыртып, сезімін, жанын жыр­тол­ғақ тербеген біртуар ақынның 13 [...]

28 Желтоқсан 2011 | "ЕТЖЕҢДІ" | Толығымен »

Құпия құлпытас

Қызыл қырғында қыршын кеткен, оты­зын­шы жылдардың ойранында опат болған ұлт арыс­тары­ның арулап жерленбеген сүйегін, ту­ған жер­дің бір уыс топырағы бұйырмай, жермен-жексен болған белгісіз қабірлерін іздеп табу, олардың басына бір белгі қою – сол асыл­дар­дан туған бү­гін­гі ұрпақтың, халқым деген азаматтардың көп жылдар бойы жүрегін тербеген мұң екені, бұл істің бүгінгі таңда жалпы­ұлт­тық қозғалысқа айнала бастағаны [...]

28 Желтоқсан 2011 | "ЕТЖЕҢДІ",Басты мақалалар | Толығымен »