​Адами капитал

Бүгінде әлемнің дамыған елдерінде адами капиталды мемле­кеттің, қоғамның және экономиканың негізгі тұғыры деп қабылдайды.
Егемен Қазақстан
28.03.2017 2425
2

Адамзаттың алдыңғы қатарлы ақыл-ойы да ХХІ ғасырдың білім мен интеллект ғасыры болатындығын әлдеқашан айқындап қойған. Яғни, біз өмір сүріп отырған ғасырда мемлекетіміздің экономикасын, әлеуметтік әлеуетін және саясатын, бір сөзбен айтқанда, қоғамымыздың болашақ дамуын интеллектуалды адами капитал айқындайтын болады.

Сарапшылардың айтуынша, бүгінгі өскелең экономиканың ерекшелігі кәсіп­орын­дардағы жоғары адами капиталға тәуелділігінде болып отыр. Мәселен, қазіргі таңда компанияның құнын бағалай­тын мамандар ең алдымен, кәсіпорын қызметкерлерінің адами капиталының әлеуетіне басымдық береді. Олардың зерттеулері бойынша, компанияның рыноктық құнының 75 пайызы оның қызметкерлерінің білімі мен интеллектісіне тәуелді екен.

«Адами капитал» терминін алғаш рет өткен ғасырдың 70-жылдарында Нобель сыйлығының лауреаты, атақты эко­номист Теодор Шульц қолданысқа ен­гіз­ген болатын. «Адам бойындағы бар­лық қабілет туа бітеді немесе өмірлік дағ­дымен қалыптасады. Әрбір адамның тұқым­дық ерекшеліктеріне байланысты туа біткен қабілеттері болады. Тиісті қар­жы бөлу арқылы дамытылатын адам бо­йын­дағы өмірде жүре қалыптасқан құн­ды қабілеттерді біз «адами капитал» деп атаймыз», дейді Т.Шульц. Бүгінде әлем­нің дамыған мемлекеттерінде адами капи­талға инвестиция салу болашақта мол табыс әкелетін дәстүрлі бизнес жоба ре­тін­де қабылданады. Нобель сыйлы­ғы­ның лау­реаты, экономист Гарри Бек­кер­дің есе­­бін­ше, білімге жұмсалған ин­вес­­тиция бо­ла­­шақ­та орта есеппен жылы­на 12-14 па­­йыз табыс береді екен. Тұрғындар­дың ада­ми капиталын дамыту елдің жал­пы эко­но­микалық өсіміне қол жет­кізуі­н­е әкеледі. Тағы сол Гарри Беккер­дің ай­туын­ша, адами капиталды бір пайыз­ға ға­на арт­­тыру, ІЖӨ-нің жан басына шақ­қан­да­ғы өсімін 3 пайызға дейін арттыратын көрінеді.

Елімізде соңғы жылдары экономиканы әртараптандырудың стратегиялық бағ­дарламалары іс жүзіне асырыла баста­ды. ҮИИД бағдарламасының аясында өңірлерде ғылыми жоғары технологияларға негізделген заманауи өндіріс орындары ашылуда. Ел экономикасында жедел­детіл­­ген технологиялық жаңғыртулар жүр­гізіл­мек. Елбасының «Қазақстанның Үшінші жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік» атты биылғы Жолдауының шеңберінде «Цифрлы Қазақстан» бағдар­ламасы жүзеге асырылмақ. Ал бұл кешенді мақ­саттар еліміздің адами капиталын да­­мытуға тек мемлекет тарапынан ғана емес, сонымен бірге жекеменшік бизнес та­­ра­­пынан да мол қаржы жұмсауды қажет етеді.

Өкінішке қарай, біздің елімізде білікті кадр, интеллектісі жоғары мамандар қалып­­тастыру былай тұрсын, адами капи­тал ұғымына үрке қарап, оған шығын шыға­ру үшін ойлап табылған қажетсіз мәселе ретінде қарау көзқарасы басым. Қазіргі Қазақстан экономикасының тағ­дыры тоғысқан акционерлік қоғамдар мен ЖШС басшылары қарамағындағы қыз­­меткелерінің біліктілігін жетілдіру, ғылыми интеллектуалдық қабілетін көтеру мәселелеріне жеке қалтасынан қаржы шығаратындай қиналып, немқұрайдылық танытады. Еліміздегі адами капиталды дамытуға деген мұндай көзқарас менедж­мент мәдениетінің төмендігін ғана көрсе­тіп қоймайды, сонымен бірге бизнес жүр­­гізу­­дегі стратегиялық қателіктерге ұрындырады.

Мемлекеттің адами капиталының әле­уеті, интеллектуалды болашағының бас­­­ты көрсеткіші – сапалы білім, сындарлы ғы­л­ым. Жоғары оқу орындар жүйесі – қазақ­стан­­дық білікті кадрларды қалып­тасты­ратын және еліміздің интел­лектуал­ды әлеуетін да­мы­татын орта. Бұл жүйе қан­ша­лықты тиім­ді жұмыс істейтін болса, ел эконо­микасы­ның дамуы да соншалықты нәтижелі бол­мақ. Қазіргі күні Қазақстанда 131 жоғары оқу орны бар. Онда 350 мыңға тарта адам білім алса, оның 330 мыңнан астамы бакалаврлар екен. Ал ел экономикасы үшін осыншама бакалаврлар қажет пе? Жоғарыда аталған ЖОО-лардың барлығы дерлік заңгер, экономист, қаржыгер сияқты мамандықтар бойынша мамандар даярлайды. Қазақстан экономикасында бұл мамандықтар бойынша бос орындар жоқ. Мәселен, жыл сайын ЖОО-лар 27 пайыз эко­номистер даярлайды екен. Еліміздің ең­бек рыногында әртүрлі экономикалық ма­ман­дықтар бойынша жұмыс істейтіндер са­ны 13 пайыздан аспайды. Сонда құр дип­лом алу үшін 4-5 жыл оқыған эконо­мис­тер, заң­герлер, қаржыгерлер жұмыс­сыз­дар қа­тарын толықтырады. Сонда мұн­дай ЖОО-лар кімге қажет? Онсыз да Қазақ­стан ЖОО-лар саны жағынан әрбір мил­лион тұр­­ғын­ға шаққанда, Ұлыбритания, Гер­ма­ния, Жапо­ния сияқты елдерді әлдеқашан басып озған.

Экономикалық әлеуеті жоғары дамыған елдерде мектеп бітірушілердің 80 пайызға жуығы кәсіби біліктілігі жоғары жұмысшы маман­дығын игеруге ден қояды екен. Біз­дің де бұл мәселеде бетбұрыс жасайтын кезі­міз келді. Қазірдің өзінде елімізде тех­ни­к­а­лық орта кәсіптік оқу орындарын бітір­ген маман жұмысшыларды қажет ете­тін 20 мың жұмыс орны бос тұрған көрі­не­ді. Сондықтан экономикамыздың қоз­ғау­шы күші болып табылатын жастар тех­ни­калық білікті жұмысшы кадрларын даяр­лай­тын оқу орындарына көптеп баруы керек.


Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»





СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.09.2018

FIFA-2018 марапаттау рәсімінде Роналду болмайды

24.09.2018

Ұлы Дала Еліне саяхат — «Жаңа Жібек жолы» бағыты бойынша экспедиция Таразға келді

24.09.2018

«Егемен академиясының» жаңа маусымына тіркелу басталды

24.09.2018

Мақтаарал құрылыс саласымен де танымал болмақ

24.09.2018

Атырауда «Тау тұлғалы Таумыш» республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясы өтті

24.09.2018

Ақмола облысында мемлекеттік қызмет мектебін ашылды

24.09.2018

Алматыда III Baikonyr Short Film Festivalдің жабылу салтанаты өтті

24.09.2018

Ақтөбелік полицейлер Агенттіктің «Пара алма!» үндеуіне құлақ асуда

24.09.2018

Қыздар Университетінің студенттері республикалық турнирдің жеңімпазы атанды

24.09.2018

Талдықорған қаласы әкімінің жаңа орынбасары тағайындалды

24.09.2018

25 қыркүйекте Үкімет үйінде Қазақстан Үкіметінің отырысы өтеді

24.09.2018

Ақтауға үлкен футбол оралды

24.09.2018

Үш дзюдошымыз да алғашқы айналымда ұтылды

24.09.2018

Оралда бокстан халықаралық турнирдің жеңімпаздары анықталды

24.09.2018

Қазақстанда ұшақ билеттері арзандауы мүмкін

24.09.2018

Қазақстанда 14 миллион тоннаға жуық астық жиналды

24.09.2018

«Түн құдайы» фильмі Парижде өткен ретроспектива барысында көрсетілді

24.09.2018

Универсиада алауы Алматы арқылы өтті

24.09.2018

Бүгін Бакуде үш дзюдошымыз белдесуде

24.09.2018

Бизнес салымдар үшін қай қаржы ұйымы тиімді?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу