​Кіндік пен шеңбер

Біздің қазақ «кіндік» деген сөзге ежелден кең мағына, үлкен мазмұн бергендігі байқалады. Сөйтіп, бірте-бірте, бірден-бірге кіндік қасиетті ұғымға айналып, қала берді, филосо­фиялық категория жүгін арқалау деңгейіне жеткен.
Егемен Қазақстан
04.04.2017 292
2

Ұл-қыздарымыз кіндік шешелерін өздерінің екінші туған аналарындай құрметтейді. Құрсақтағы қызыл шақа кіндіктен нәр алады. Халқымызда кін­дік­тен ажырамау хақындағы тәмсіл­дер де жетерлік. Осыдан келіп туған ел мен жерге кіндігімен байлану ұғымы туған. Бұл – адамның өз Отанына деген ұлы махаббаттын, елжандылығының бекем-беріктігін бейнелесе керек. «Ат айналып қазығын табады» деген нақыл да, сайып келгенде, азаматтың кіндіктен кетпейтінін, кіндікті теппейтінін, өз жұртынан ешқашан жатсынып жері­мей­тінін айтады. Туған кіндіктен же­рісе, құрыған жері де сол болмақ. 

Ал енді тақырыптың төбесіне қой­ған «шеңбер» сөзінің осы арадағы мәнісіне келейік. Шеңбер − біздің айналамыз, қоршаған ортамыз. Үлкен өреден алып қарағанда, әсіресе, қазіргі жаһандану заманында шеңберді әлемдік орта, басқа мәдениеттер деп білеміз. Әр халық өзінің рухани кіндігінен тамыр тартып, басқа ұлттардың да әлемдік деңгейдегі биік мәдениетінен үлгі ала отырып, жалпыадамзаттық өркениет дариясына құяды. Мысалы, қазақтың киіз үйі мен күйі ЮНЕСКО-ның бүкіләлемдік мәдени мұралар тізбесіне енді. Ал енді мына ғажапты қараңыз. Бұрын Қазақстанда болған бір еврей азаматы сонау Австралиядағы ұзақ экспедициялық сапарда, бір аралда ондаған қазақы киіз үйлерден құралған тұтас бір ауылды қондырып тастапты. Қанша уақыт осы киіз үйлерде тұрып, жұмыс істеп жатыр. Өйткені, қазақ үйлері мұндай тұрмысқа ыңғайлы. Сөйтіп, қазақтың да материалдық мұрасы өз кезегінде әлем халықтарының игілігіне айналуда.

Бұл арада біздің айтпағымыз сол, қазіргі заманда шекара жауып отыра алмайсың. Сондықтан, өскелең ұр­пақ басқа халық, басқа ел, басқа мәдениеттермен диалог өнерін меңгеруі керек. Міне, сол кезде өз елінің салт-дәстүрі мен ұлттық құндылықтары оның табан тірейтін тиянағы болып, туған халқының кіндігінен нәрленіп отырғаны абзал. Ана бір жылы Түр­кияға барғанымызда ондағы оқу саласының «Батыстан керектісін алайық, бірақ өз мәдениетімізді алға шы­ғарайық» деген қағидаға үйлестіріле жүргізіліп, тіптен мектептердегі, университеттердегі білім мен тәрбие соған сай беріліп жатқанын көріп, көкейге түйіп қайтқанбыз.

Сондағы ұққанымыз, мұның мәнісі, циркуль сияқты, түрік ұрпағының, түрік тұрпатты рухтың бір аяғы өз елінде нық басып тұруы, ал екіншісі әлемнің түкпір-түкпірінде жүруі тиіс деген сөз. Осы сипаттас ой-пайымдар Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Ұлы Дала ұлағаттары» атты кітабында жеріне жет­кізе айтылған. Қазақ ұланы да әлемнің барлық өнер-білімін меңгерсін, жеті жұрттың тілін білсін, айналадағы шеңберді шарлап танысын, бірақ өз кіндігінен ажырамасын, өз тамырынан қол үзбесін дейді. Рухани кіндік, тілдік һәм ділдік тамыр. Біздің де кіндік пен шеңбер деп қайта-қайта шегелеп айтып отырғанымыз осы.

Қазақтың халық әні «Дайдидаумен», ұлттық және жаһандық ән мәдениетін терең меңгеруі арқылы Қытайдағы аса мәртебелі әлемдік конкурста топ жарып баршамызды қуандырған Димаш Құдайберген болмысынан ұлт кіндігіне байланудың, әлемдік шең­берді айналудың әдемі үлгісін көр­гендейміз. Ұлттық тәрбиенің, үлкен өнерге ұмтылыстың жемісі. Біздің­ше, бостан Қазақстанның балалары балабақшада, мектепте тәрбие мен білім алған кезде ана тілінің уызына қанып, салт-дәстүріміздің салиқаларын санасына сіңіріп, өткен тарихымыздың тарауларын көкейлеріне тоқып, қазақ­тың ертегілері мен батырлар жырларына дейін жаттап өсулері керек. Рухани кіндік деген осы. Көп жерлерде, көптеген мектептерде осылай болып жатыр. Тәуелсіздік жылдарында туған қаншама жас өскін, балдырған ұрпақ осы ұлттық рух қайнарынан сусындап өсіп, үлкен өмірге қадам басып жатыр.

«Болашақ» бағдарламасы бойынша шетелде білім алып жатқан ұл-қыз­дарымыз негізінен дарынды, қабілетті жастар. Ана тілін, ұлттық дәстүрді жете біле­тіндері де аз емес. Бірақ солардың арасында мәңгүрттікке бейімдері, қаза­қи кін­діктен бесіктен белі шықпай жатып ажы­рап қалғандары, басқа елде «сұл­тан» болуды көксеп жүргендері де же­тіп­­-ар­ты­лады. Бұл да бір ойланарлық жай.

Қазақ елінің адами капиталы ұлт болмысына, ұлт мәдениеті мен рухына, тарихы мен тіліне, дәстүрі мен діліне кіндігімен байланған, әлемдік өркениет орбитасының шеңберінде айналған білімді де тәрбиелі жастар қатарынан толығуы – елдік мұрат, нысаналы мақсат.

Қорғанбек Аманжол,

«Егемен Қазақстан»





СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2019

Сенаторлар халықаралық келісімдерді ратификациялады

21.02.2019

Индустрияландыру бағдарламасы аясында 20 мың тұрақты жұмыс орны ашылады

21.02.2019

Қызылордалық полицейлер заңсыз аң аулаушыларды ұстады

21.02.2019

Түркістан облысының өз футбол командасы құрылады

21.02.2019

Жайық өзені бойында ауқымды рейд өткізілді

21.02.2019

Биыл 65 мың ірі қара сатып алуға ақша бөлінеді

21.02.2019

Бас прокуратура өтемақы қорына өндіру тәртібін түсіндірді

21.02.2019

Қоғамға көмектесетін инклюзивті инновациялар

21.02.2019

Дариға Назарбаева Еуропалық Одақтың Орталық Азия жөніндегі арнайы өкілімен кездесті

21.02.2019

Airastana 1 сәуірден бастап Қазақстан арқылы Ташкентке рейстерді ұлғайтады

21.02.2019

Қазақстан Ұлттық Банкінің төрағасы неміс бизнес-қоғамдастығының өкілдерімен кездесті

21.02.2019

Қазақстан мен ЕҚДБ арасындағы ынтымақтастық мәселесі талқыланды

21.02.2019

Семейлік оқушы-кәсіпкер Нәдір Сәбитов жиһаз шығаратын цех ашты

21.02.2019

Алексей Луценко «Оман турының» жеңімпазы

21.02.2019

Қызылорда облысында электронды кітапханалар жұмыс істейді

21.02.2019

Шымкентте «Шымкентплан» құрылды

21.02.2019

Қарағанды облысында биыл дәрігерлерге 63 пәтер беріледі

21.02.2019

Ғалымбек Кенжебаев қазақ боксшыларының финалдағы жеңілісін түсіндірді

21.02.2019

Бангладеште өрт салдарынан 81 адам қаза тапты

21.02.2019

Мәжілісте Арал өңірінің өзекті мәселелері талқыланды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу