​Кіндік пен шеңбер

Біздің қазақ «кіндік» деген сөзге ежелден кең мағына, үлкен мазмұн бергендігі байқалады. Сөйтіп, бірте-бірте, бірден-бірге кіндік қасиетті ұғымға айналып, қала берді, филосо­фиялық категория жүгін арқалау деңгейіне жеткен.
Егемен Қазақстан
04.04.2017 289
2

Ұл-қыздарымыз кіндік шешелерін өздерінің екінші туған аналарындай құрметтейді. Құрсақтағы қызыл шақа кіндіктен нәр алады. Халқымызда кін­дік­тен ажырамау хақындағы тәмсіл­дер де жетерлік. Осыдан келіп туған ел мен жерге кіндігімен байлану ұғымы туған. Бұл – адамның өз Отанына деген ұлы махаббаттын, елжандылығының бекем-беріктігін бейнелесе керек. «Ат айналып қазығын табады» деген нақыл да, сайып келгенде, азаматтың кіндіктен кетпейтінін, кіндікті теппейтінін, өз жұртынан ешқашан жатсынып жері­мей­тінін айтады. Туған кіндіктен же­рісе, құрыған жері де сол болмақ. 

Ал енді тақырыптың төбесіне қой­ған «шеңбер» сөзінің осы арадағы мәнісіне келейік. Шеңбер − біздің айналамыз, қоршаған ортамыз. Үлкен өреден алып қарағанда, әсіресе, қазіргі жаһандану заманында шеңберді әлемдік орта, басқа мәдениеттер деп білеміз. Әр халық өзінің рухани кіндігінен тамыр тартып, басқа ұлттардың да әлемдік деңгейдегі биік мәдениетінен үлгі ала отырып, жалпыадамзаттық өркениет дариясына құяды. Мысалы, қазақтың киіз үйі мен күйі ЮНЕСКО-ның бүкіләлемдік мәдени мұралар тізбесіне енді. Ал енді мына ғажапты қараңыз. Бұрын Қазақстанда болған бір еврей азаматы сонау Австралиядағы ұзақ экспедициялық сапарда, бір аралда ондаған қазақы киіз үйлерден құралған тұтас бір ауылды қондырып тастапты. Қанша уақыт осы киіз үйлерде тұрып, жұмыс істеп жатыр. Өйткені, қазақ үйлері мұндай тұрмысқа ыңғайлы. Сөйтіп, қазақтың да материалдық мұрасы өз кезегінде әлем халықтарының игілігіне айналуда.

Бұл арада біздің айтпағымыз сол, қазіргі заманда шекара жауып отыра алмайсың. Сондықтан, өскелең ұр­пақ басқа халық, басқа ел, басқа мәдениеттермен диалог өнерін меңгеруі керек. Міне, сол кезде өз елінің салт-дәстүрі мен ұлттық құндылықтары оның табан тірейтін тиянағы болып, туған халқының кіндігінен нәрленіп отырғаны абзал. Ана бір жылы Түр­кияға барғанымызда ондағы оқу саласының «Батыстан керектісін алайық, бірақ өз мәдениетімізді алға шы­ғарайық» деген қағидаға үйлестіріле жүргізіліп, тіптен мектептердегі, университеттердегі білім мен тәрбие соған сай беріліп жатқанын көріп, көкейге түйіп қайтқанбыз.

Сондағы ұққанымыз, мұның мәнісі, циркуль сияқты, түрік ұрпағының, түрік тұрпатты рухтың бір аяғы өз елінде нық басып тұруы, ал екіншісі әлемнің түкпір-түкпірінде жүруі тиіс деген сөз. Осы сипаттас ой-пайымдар Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Ұлы Дала ұлағаттары» атты кітабында жеріне жет­кізе айтылған. Қазақ ұланы да әлемнің барлық өнер-білімін меңгерсін, жеті жұрттың тілін білсін, айналадағы шеңберді шарлап танысын, бірақ өз кіндігінен ажырамасын, өз тамырынан қол үзбесін дейді. Рухани кіндік, тілдік һәм ділдік тамыр. Біздің де кіндік пен шеңбер деп қайта-қайта шегелеп айтып отырғанымыз осы.

Қазақтың халық әні «Дайдидаумен», ұлттық және жаһандық ән мәдениетін терең меңгеруі арқылы Қытайдағы аса мәртебелі әлемдік конкурста топ жарып баршамызды қуандырған Димаш Құдайберген болмысынан ұлт кіндігіне байланудың, әлемдік шең­берді айналудың әдемі үлгісін көр­гендейміз. Ұлттық тәрбиенің, үлкен өнерге ұмтылыстың жемісі. Біздің­ше, бостан Қазақстанның балалары балабақшада, мектепте тәрбие мен білім алған кезде ана тілінің уызына қанып, салт-дәстүріміздің салиқаларын санасына сіңіріп, өткен тарихымыздың тарауларын көкейлеріне тоқып, қазақ­тың ертегілері мен батырлар жырларына дейін жаттап өсулері керек. Рухани кіндік деген осы. Көп жерлерде, көптеген мектептерде осылай болып жатыр. Тәуелсіздік жылдарында туған қаншама жас өскін, балдырған ұрпақ осы ұлттық рух қайнарынан сусындап өсіп, үлкен өмірге қадам басып жатыр.

«Болашақ» бағдарламасы бойынша шетелде білім алып жатқан ұл-қыз­дарымыз негізінен дарынды, қабілетті жастар. Ана тілін, ұлттық дәстүрді жете біле­тіндері де аз емес. Бірақ солардың арасында мәңгүрттікке бейімдері, қаза­қи кін­діктен бесіктен белі шықпай жатып ажы­рап қалғандары, басқа елде «сұл­тан» болуды көксеп жүргендері де же­тіп­­-ар­ты­лады. Бұл да бір ойланарлық жай.

Қазақ елінің адами капиталы ұлт болмысына, ұлт мәдениеті мен рухына, тарихы мен тіліне, дәстүрі мен діліне кіндігімен байланған, әлемдік өркениет орбитасының шеңберінде айналған білімді де тәрбиелі жастар қатарынан толығуы – елдік мұрат, нысаналы мақсат.

Қорғанбек Аманжол,

«Егемен Қазақстан»





СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.11.2018

Павлодарда 524 полиция қызметкері пәтерге мұқтаж

17.11.2018

Дулат Қажанов: Оңтүстік тұрғындарын Күршімге шақырамыз

17.11.2018

Таразда Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің күні аталып өтті

17.11.2018

Қызылордадағы ЖКО: 29 адам ауруханада, 45-і үйіне оралды

17.11.2018

Қызылордада жолаушылар автобусы соқтығысты

17.11.2018

Атырауда балық шаруашылығы басқармасының басшысы тағайындалды

17.11.2018

Астанада дзюдодан Қазақстан Чемпионаты өтті

17.11.2018

Таразда «Туған жерге туыңды тік!» форумы өтті

17.11.2018

Ақ Жайықтың жастарында жігер көп

17.11.2018

Оралда қоғамдық ұйымдардың VIII форумы өтті

17.11.2018

17 қарашаға арналған ауа райы болжамы

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

16.11.2018

Қазақстан қор биржасы 25 жылдығын қорытындылады

16.11.2018

Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті

16.11.2018

Атыраулық Қаһарман Қисметов  Әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

16.11.2018

Қазақ жігіті америкалық хоккей командасының капитаны атанды

16.11.2018

​Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

16.11.2018

Алматыда белгілі сахна суретшісі Мұрат Сапаровтың көрмесі өтті

16.11.2018

ШҚО Зайсан ауданында Баймұрат батырға ескерткіш қойылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу