“ҚОРДАЙ-НАНЫНЫҢ ҒАЖАЙЫБЫ НЕДЕ?”

Егемен Қазақстан
13.01.2010 1694
Бүгінде өркениетті елдерде тағамдану саласы мен тағамтану ғылымына аса үлкен мән беріліп отыр. Ондағы туындаған мәселе­лер­ді шешу мақсатында үлкен іс­тер де атқарылып жатыр. Қазақ елі де сол өркениет ішінде, мәдениет көшінде келеді десек те, тағамдану мен тағамтану саласында ойла­са­тын мәселелер баршылық сияқты. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) сараптауы бойынша әлемдегі өлім-жітімнің 60 пайызы дұрыс тағамданбаудан болатындығы анықталған. Дұрыс тамақтанбау дегеніміз, кедей ел­дердегі азық-түліктердің жеткілік­сіз­дігі ғана емес, сонымен бірге тағамдардың  сапасыздығынан, он­дағы адам ағзасына өте қажетті йод, темір сияқты заттардың жетіспеушілігінен Жер шарында 1,5 миллиардтан астам адам зардап шегіп отырған көрінеді. Ғалымдардың дәлелдеуінше, адам өз ғұмырында 60 тоннаға жуық тағам өнімдерін жесе, ал дастарқан басында орта есеппен 3 жыл уақытын кетіреді екен. Бұл есеп өзін өзі құрметтей білетін адам үшін “Біз осы қалай тамақ­танып жүрміз? Қандай нан жеп жүрміз?” деген сауал төңірегінде бір мезгіл ой қорытуға әбден негіз болады. Адам еттен “шығады”, майдан “шығады”, тағы басқалардан же­риді, бірақ “нанан шықтым” деген пенденің пікірін естімейсіз. Өйткені, астың атасы – нан. Та­ғам­дардың ішінде адам денсау­лы­ғы үшін аса маңызды рөл атқара­тыны да нан өнімдері. Ал нан өнімдері көбінесе ауылшаруашы­лық дақылдардың ішіндегі бидай  ұнынан дайындалады. Осы бидай ұнынан пісірілген макарон, кон­ди­тер және нандардың құрамындағы адам ағзасына қажетті макро-микроэлементтер, йод, темір, т.б. жеткілікті мөлшерде ме? Ол адам ағзасының қажеттілігін қамта­ма­сыз ете ала ма? – Өкінішке қарай, – дейді бұ­рынғы физик, бүгінгі кәсіпкер Базар Ұзабаев, – қарапайым ха­лық пайдаланып жүрген нан тағам­дарының құрамында йод пен темір секілді, тағы басқа пайдалы элементтердің аз мөлшерде екені анықталып отыр. Өйткені, бүгінгі тамақ өнеркәсібі саласында йод пен темір жетіс­пеу­шілігінің ор­нын толтыру не­месе тағамдарды осы микро­эле­мент­термен байы­ту (форти­фицирование) мәселесі кеңестік дәуірдегі ескі жүйе бойынша жүзеге асырылып келеді. Яғни, йодталған ас тұзын пайдалану немесе жарнамадан түспейтін “Ио­домарин” секілді шетелдік пре­параттар арқылы мәселені түбегейлі шешуге тырысады. Мен физик ретінде халыққа йодтың екі түрі бар екенін білген жөн деймін. Жоғарыда айтылған йод – неор­ганикалық йод, сондықтан оны мөлшерден көп пайдалану адам денсаулығына зиянды. Қордайлық кәсіпкер Базар Ұзабаевты біз бұрын физика пәні­нің мұғалімі, тіпті облыстық білім басқармасын басқарған білікті басшы ретінде білетінбіз. Бірақ соңғы он жылдың бедерінде кәсіп­керлікке біржола ден қойыпты. Кәсіпкерліктің ішінде нан өнім­дерін шығара бастағалы бері оның сапасына да баса назар аудара бас­тапты. Әлбетте, бәрі де халықтың басы аман, бауыры бүтін болуы үшін. – Жалпы табиғатта, – деген бізбен әңгімесінде Базар бауы­рымыз, – астық тұқымдас өсімдік ішінде жүгері, арпа, сұлы, соя, қарақұмық, ас бұршағы, ноқат, тары және фасольдың табиғи құ­рамында адам ағзасына аса қажетті йод, темір секілді пайдалы макро-микроэлементтер көп болады. Бірақ қазіргі тағам өнеркәсібінде қолданылып жүрген техноло­гия­лық әдіс-тәсілдер экономикалық жағынан қымбаттығы былай тұр­сын, өңдеу процесінде аты аталған дақылдардың бойындағы пайдалы макро-микроэлементтерді жойып жібереді. Әсіресе, гидротермиялық өңдеу кезінде йодтың ұшып кету жағдайы өте көп орын алады. Міне, осы тұста қордайлық кә­сіп­кердің ілгеріде физика пәнінен дәріс беріп, физика ғылымын жете оқығаны көмекке келді деуге негіз бар. Ол екі жылдың ішінде жаңа станок ойлап тапты. Базар Ұза­баевтың “ноу-хауы”, яғни жаңа­ша тәсілі – құрғақ өңдеу арқылы жүгері, арпа, сұлы, соя, қарақұ­мық, ас бұршағы, ноқат, тары және фасольдың құрамында йод, темір сияқты тағы басқа макро-микроэлементтер толық сақтала­ды. Оның әмбебап астық өңдеу мәшинесі Қазақстан Ұлттық па­тент ведомствосы арқылы патент­телген. 53 түрлі композитті (аралас) ұнға берілген иннова­циялық патенті Ұлттық тағам академиясының сараптама қо­рытындысымен, республикалық тамақ қауіпсіздігі сертификаттау орталығының сараптамасымен және сертификатымен техни­ка­лық стандарт жасалынып, рес­пуб­ли­калық санитарлық-эпиде­мио­ло­гиялық стансасында бекітілген. Бүгінде ғылымға сүйенген кәсіпкер “Қазақстанның ұлттық инновациялық нан өнімдері” жобасы аясында Алматы техно­логиялық университетінің “Нан өнімдерінің технологиясы” ка­федрасымен бірлесіп композитті (аралас) ұндарды озондалған су­мен араластыру арқылы жаңа нан өнімдерін (нан, кондитер, макарон) қолға  алып, Алматы, Тараз қалалары мен Қордай ауда­нының халқына ұсынуда. Ол нандардың құрамында йод, темір тапшылығы деген жоқ. “Қордай нан” ЖШС шығарған нан өнім­дері 2008-2009 жылдардағы ха­лықаралық көрмелердің жеңім­па­зы деп те танылды. “Қазақ­стан­ның ұлттық инновациялық нан өнімдері” атты жобаға ғы­лы­ми жетекшілік жасаған профес­сор Әуелбек Істайұлының да үлесі зор. – Озондалған сумен ара­лас­тыру демекші, озон – емдік табиғи газ – денсаулық кепілі. Озонның, негізінен, медицина саласында кең қолданылатыны белгілі. Қазіргі кезде ауыл ша­руашылығы саласында да қол­даныла бастады. Өйткені хлор­мен салыстырғанда оның дезин­фек­циялық қасиеті 10 есе артық екені анықталған және адам денсау­лы­ғына зиянсыз. Қарапайым мысалмен айтсақ, озондалған судың тазалығын Алатаудың ба­сындағы ауамен салыстыруға бо­лады. Еуропа елдері суды тазалау кезінде хлордың орнына бүгінде озонды қолдануда, – дейді физик-өнертпақыш-кәсіпкер. Демек, Базар Ұзабаев нан өнімдерінде озондалған суды қолдануда елімізде ғана емес, жақын шетелдердің ішінде де бірінші  болып  тәжірибе жасап отыр. Бұл қолдайтын, қуаттай­тын жаңалық. Нан өнімдерінде озондалған суды қолданған кезде түрлі жақсартқыштар, дәмін жақ­сарту үшін қосылатын хи­мия­лық қоспалар қолданыл­май­ды. Оңтүстік өңірдің қамырлы­лы­ғы төмен ұндарын да қол­да­нуға болады, олардың сапасы сол­түстік өңірдің ұнынан дайын­далған нан өнімдерінен кем емес. Жоба жетекшісі Базар Ұза­баев, инженер-технолог Нұр­бо­лат Жұрынбаев, технолог Марат­күл Тілеужановалардың ізденісі көп ұзамай барша қазақстан­дық­тардың игілігіне айналатынына күмән жоқ. Көсемәлі СӘТТІБАЙҰЛЫ, Жамбыл облысы, Қордай ауданы.
СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.09.2018

Тиісті шаралар қолданылды

25.09.2018

Қостанай облысында мекемелер мен тұрғындарды көмірмен жабдықтау аяқталып қалды

25.09.2018

Алтай – брендтік атау

25.09.2018

Азиядағы өзара сенім шаралары жөніндегі кеңестегі төрағалық Тәжікстанға өтті

25.09.2018

Әдебиеттің кемел тұлғасы

25.09.2018

Қазақстан Дамуға жәрдемдесу комитетінің отырысына қатысты

25.09.2018

Оңтүстік Кореяның «дәнекерлік дипломатиясы»

25.09.2018

Мектептегі ас мәзіріне мән берсек...

25.09.2018

«Тәтті» үшін тартыс

25.09.2018

Ресми бөлім (25.09.2015)

24.09.2018

Солтүстік Қазақстанда лифтілер жүйесі жаңартуды қажет етеді

24.09.2018

FIFA-2018 марапаттау рәсімінде Роналду болмайды

24.09.2018

Ұлы Дала Еліне саяхат — «Жаңа Жібек жолы» бағыты бойынша экспедиция Таразға келді

24.09.2018

«Егемен академиясының» жаңа маусымына тіркелу басталды

24.09.2018

Мақтаарал құрылыс саласымен де танымал болмақ

24.09.2018

Атырауда «Тау тұлғалы Таумыш» республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясы өтті

24.09.2018

Ақмола облысында мемлекеттік қызмет мектебін ашылды

24.09.2018

Алматыда III Baikonyr Short Film Festivalдің жабылу салтанаты өтті

24.09.2018

Ақтөбелік полицейлер Агенттіктің «Пара алма!» үндеуіне құлақ асуда

24.09.2018

Қыздар Университетінің студенттері республикалық турнирдің жеңімпазы атанды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу