Көкпардың корифейі – Әбілхан Дауылбаев

Аптаның алғашқы күні көкпардан Астанада жалауын көтерген әлем чемпионатының ашылу салтанаты кезінде сайыстың бәсін қыздыру үшін 11 мемлекеттің атынан жиналған 154 көкпаршыға қарагер атының белін қайыстырып тұрып бір ақсақал бата берді. Біздің көкейде «Бұл алып адам кім?» деген сұрақ тұнып қалды. Сөйтсек, еңгезердей ағамыз көкпардан КСРО-ның тоғыз дүркін чемпионы Әбілхан Дауылбаев екен. Қолма-қол отыра қалып, әңгіме тиегін ағыттық.
Егемен Қазақстан
25.08.2017 19541
2

– Кеңес заманында, – деп бастады әңгімесін Әбілхан аға. – Одақ құрамындағы түркі тілдес халықтардың ұлттық спортын дамытуға шектеулі түрде көңіл бөлінді. Қазақстан, Өзбекстан, Тәжікстан, Қыр­ғызстан, Түрікменстан, Әзер­байжан және Солтүстік Кавказ халықтары арасында сонау 70-жылдардан бастап, 1984 жылға дейін екі жылда бір рет, одан соң 1991 жылға дейін төрт жылда бір дүркін Бүкіл­одақтық ат спорты ойындары ұйымдастырылып, көкпардан КСРО чемпионаты өтіп тұрды.

– Әбеке, осы чемпио­нат­тарға сіз үзбей қатыстыңыз ба?

– Әрине, 1980 жылдан бас­тап Қазақстан көкпар құра­масының капитаны ретінде 1991 жылға дейін чемпионатқа үзбей қатысып, тоғыз дүркін КСРО чемпионы атағына қол жеткіздім. Және бір басын ашып айтар дүние, аталмыш жарысқа үзбей қатысқан менен басқа қазақ жоқ. Басқа көкпаршылар жыл сайын белгілі себеппен алмасып отырды.

– Көкпарға қалай келдіңіз?

– Ұмытпасам 1980 жылы Қазығұрт ауданы «Күйік» совхозында шопандар слеті өтіп, осы жиын үстінде обкомның бірінші хатшысы Асанбай Асқаров көкпаршылардың облыстық құрамасын жасақтауды тапсырды. Осы құрама сапына алындым. Кешікпей бізді ҚазКСР Ауыл шаруашылығы министрінің орынбасары Зай­нутдинов қабылдап, Бү­кіл­одақтық ат ойындары спартакиадасына қатысуға ұсыныс жасады. Өйткені, бұған дейін спартакиадада көкпардан тәжіктер 15 мәрте, өзбектер 8 мәрте, қырғыздар 2 мәрте КСРО чемпионы атанып, қазақтар жүлденің қарасын көре алмай, қапы қалып жүрген заман екен.

– Содан...

– Содан мен бас болып оңтүстікке танымал көкпаршылар Әбдіғаппар, Зұлпықар, Рахметолла, Тілеубек бәріміз атқа қондық. ХХІІІ Бүкілодақтық жарысқа жұтынып бардық. Ал­ғашқы сайыста бізге бұған дейін жан баласын бет қаратпай тұрған тәжіктер тап болды. «Тайлалап» ұрандаған тәжік шабандоздары қазақтарды қалпақпен ұрып аламыз деп ойлаған болуы керек, бірақ жағдай олай болмады. Оларды тасырлатып алаңнан айдап шықтық. Күллі Одақ аң-таң. Кешікпей қырғыздар да тәжіктің кебін киді. Сөйтіп, тарихта тұңғыш рет қазақ шабандоздары 1980 жылы КСРО чемпионы атандық.

– Чемпиондық даңғыл осы­лай басталды деңіз...

– Иә. Келесі 1982 жылы жа­рыс Краснодар қаласында өтті. Медетбек, Әбдіғаппар, Зұл­пықар, Үсен, Төлеш, Сат­тар­хан, Ораз, Тілеубек және мен бар қазақ жігіттері екінші рет чемпион атандық. 1984 жылы үшінші дүркін жеңіс тұғырына көтерілдік. Бұл жетістік 1986 жылы тағы қайталанды. Бір жолы Әзербайжан құрамасымен болған сайыста менің үш қабыр­ғам сынып кетіп, жарыстан шеттетілдім. Біздің жігіттер фи­налда тәжіктермен ойнайтын болды. Мен жоқ, ойын барысы өзгеріп сала берді. Тәжіктер тықсырып барады. Сол тұста Меделбек: «Ей, Әбілхан, жа­ның бар болса, ортаға шық!» деп айғай салды. Сынған үш қабырғаны шандып таңып алып, алаңға атып шықтым. Тәжіктердің көбесі сөгіліп жүре берді. Осылай 1991-ге дейін Одақтың төрінде тоғыз дүркін топ жардық, қарағым.

– Жас кезіңізде даланың дода көкпарына да көп түс­тіңіз бе?

– Түстім.

– Соның ішінде ерекше есте қалғаны?

– 1979 жылы қасымда мық­ты шабандоз Медетбек бар қырғыз астық. Сол тартыста салымға тігілген бес жылқыны қатарынан ұтып алдым. Одан кейін еліміз тәуелсіздік алған жылдары оңтүстікте салымға машина тігіле бастады. Алғаш рет 1994 жылы мемлекет қайраткері Тұрар Рысқұловтың туғанына 100 жыл толуына орай өткізілген көкпарға «Жигули» қойылды. Ақыры алғашқы машинаны мен мініп кеттім.

 – Сіз елордада өтіп жатқан көкпардан әлем чемпионатын көріп отырсыз. Сайыстың сырттаны ретінде не айтасыз?

 – Қазақ «біткен іске сыншы көп» демей ме, шүкір, жақсы өтіп жатыр. Бұл елдіктің беделі мен берекесіне қажет дүние деп ойлаймын. Әрине, бұл сайыс­та баяғыдан көкпар тартып үйренген қазақ, қырғыздың кәсіби деңгейі биік екені бай­қалып тұр. Тәжік пен моңғол да жаман емес.

– Бұған дейін мұндай мәр­тебелі жарыстарда салым қазандыққа салынып келді. Қазір шеңберге шауып жатыр. Қайсысы дұрыс?

– Бірден айтайын, шеңбер дұрыс. Қазандық бұрын бол­маған, бертінде көрермен тарту үшін жасалған шоу емес пе? Негізі ұлттық спорт ойын­дарының ескі дәстүрін бұзбаған жөн деп ойлаймын.

– Бұл чемпионатта қай ел­дің командасы жеңіс тұ­ғы­рынан көрінеді деп ойлайсыз?

– Жеңіс тұғырына қайсы шығарын білмеймін, финалдық кездесу Қазақстан мен Қырғыз­стан командалары арасында өтері нақ. Өйткені, бұл екі команда көкпаршылары сайыс машығына әбден жаттыққан өздерінің аттарын мініп шықты. Басқа командалар кісінің атын мініп жүр. Естеріңде болсын, көкпаршы көкпарды тек өз атымен тартады. Ат пен адам үйлесу үшін аз дегенде екі ай керек. Атың мықты болса, ешкі түгілі тана тартуға болады.

Әңгімелескен

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.11.2018

Елбасы Ұлттық банк төрағасы Данияр Ақышевті қабылдады

20.11.2018

Қайырымды қала тұрғындары тегін дүкен ашты

20.11.2018

Гүлшара Әбдіқалықова Албания Республикасының Еуропа істері және сыртқы істер министрімен кездесті

20.11.2018

Қ.Тоқаев Албанияның Еуропа және сыртқы істер министрі Д.Бушатиді қабылдады

20.11.2018

Павлодардағы электр қуаты 4 процентке төмендеді

20.11.2018

Түркі киносын әлемге таныту тақырыбына арналған дөңгелек үстел өтті

20.11.2018

Атырауда мемлекеттік-жекеменшік әріптестік шеңберінде көшелерді жарықтандыру жобасы іске асырылады

20.11.2018

Павлодарда Елбасының өмірі туралы көрініске әртістер таңдалуда

20.11.2018

Түркістанда «Agrofest – 2018» фестивалі өтті

20.11.2018

Албанияның Сыртқы істер министрі Қазақстанға алғашқы ресми сапармен келді

20.11.2018

«Құлагер» ұлттық жүлдесі табысталды

20.11.2018

Жетпіс мың адамның жалақысы өседі

20.11.2018

Алматыда жаңа комедиялық фильмнің тұсауы кесілді

20.11.2018

Түркістан аймағының Берлинде басылған көне картасы

20.11.2018

Алматыда «Құлагер» ұлттық жүлдесі табысталды

20.11.2018

Талғат Ешенұлы. Жүрегі бар жалғыз үй

20.11.2018

Нұрсұлтан Назарбаев «Отырар сазы» оркестрінің жетекшісі Дінзухра Тілендиеваны қабылдады

20.11.2018

Қазақ ғалымы Швецияда су тазартудың экологиялық таза әдісін ойлап тапты

20.11.2018

«Қазақстан темір жолы» және «ҚазМұнайГаз» басқармаларының жаңа төрағалары тағайындалды

20.11.2018

Қайрат Әбдірахманов ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблея басшылығымен кездесті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Stokgolm sındromy

Jumyr jerdiń betinde sany jaǵynan bizden áldeqaıda kóp, alaıda táýelsiz el atanýdy mańdaılaryna jazbaǵan, ol oryndalmas armandaı kórinetin halyqtar az emes jeterlik. Jaratqannyń qalaýymen qolǵa tıgen táýelsizdik qazaq balasynyń eń bir asyl muraty edi.

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

«Baı bolsań halqyńa paıdań tısin»

«Batyr bolsań jaýyńa naızań tısin, Baı bolsań halqyńa paıdań tısin». Kezinde aıyr tildi Áıteke bı aıtqan aqyldy sóz. Keler ǵasyrlarǵa da keter ǵaqlıa.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу