Астанада «Алтын тұлпар» аламаны аяқталды

ЭКСПО-2017 халықаралық мамандандырылған көрме аясында «Нұр Отан» партиясының қолдауы, «Samruk kazyna trust» әлеументтік жобаларды дамыту қорының демеушілігімен, Ұлттық спорт түрлері қауымдастығының ұйытқы болуымен биыл төртінші мәрте өткізіліп отырған «Алтын тұлпар» аламан бәйгесі кеше елорда іргесіндегі Қабанбай ауылында өтті.   

 
Егемен Қазақстан
04.09.2017 7432
2

Тұңғыш рет 2014 жылы жа­лауын көтерген аталмыш тур­нир алғашқы жылы  «Нұр Отан» партиясының 15 жылдық мерейтойына байланысты өтсе, келесі 2015 жылы Қазақ хан­дығының 550 жылдығына, өткен 2016 жы­лы Қазақстан Рес­публикасы тәуелсіздігінің 25 жыл­дығына орай­ластырылған болатын. Аламан бәй­­генің жүлде қоры биыл да 23 млн теңгені құраса, бас бәйге –10 млн теңге. Мәреге алғашқы болып жет­кен 9 тұлпарға диплом және қар­жылай сыйақы  табысталды.  

Осы орайда, аламан бәйгенің мән-маңызына тоқталар болсақ, «аламан» атауы «жорық» ұғы­мымен мағыналас. Яғни, ба­йыр­ғы көшпенділер ұзақ қа­шықтыққа жүйріктер жарыстыру арқылы айшылық жол жорыққа мінетін жылқыларды сұрыптап алып отырған. Өткен аптаның ортасында «Алтын тұлпар» тур­ниріне дайындық барысы жай­лы баспасөз мәслихатын өт­кізген Ұлттық спорт түрлері қауымдастығының президенті Бекболат Тілеухан, аталмыш тур­нирдің мақсаты – жүйрік жыл­қыларды анықтап, оған қо­мақты сыйақы беру емес, шараның астарында ба­йыр­ғы қазақы атбегіліктің таным-та­ри­хын жандандыру және күллі бәйгелердің бәсін бермей сы­лаңдаған тазақанды жат тұқы­мынан қазақы жылқының қадірін асыру деді.

Ал аламан жарысқа «51 ша­­қырымдық қашықтық неге таң­далды» дегенге келсек, мұн­дай ұзақ шабысқа сырттан келген тұқымдар шыдас бермейтін көрінеді. Сол себепті де  бұл қа­зақы тұқымның бағын ашатын жарыс. Яғни, өткен тарихқа көз жіберсек, үлкен ас-тойларда ұзақ қашықтыққа жүйріктер жіберіліп, бәйге дәстүрі үнемі жаңғырып отырған. Мысалы, 1886 жылы Ереймен өңірінде өткен Сағынайдың асындағы бәйгеге 1300 жүйрік қосылған. Бұ­ларды Қызқашқанның ете­гінен жіберіп, Жыланды өзекті өрлете шаптырып, Қусақ кө­лін айналдырып ұстаған. Бұл қа­шықтық шамамен 50 шақы­рымды құраса, 1897 жылы Торғай өңірінде атақты Бектас байдың асы берілген. Аста ат бәйгесіне 400 жүйрік қосылып, оларды Әзірбай қопадан 55 шақырым жердегі Сорбұлақтан жіберген. Төлек Өсердің қара аты бірінші келіп, бәйгесіне 100 жылқы алған. «Алтын тұл­­пардың» мақсаты – осы жарыстарды жаңғырту.

Бұл реткі жарыс жолына 37 сәйгүлік жаланып шықты. Бұл өткен жылдармен са­лыстырғанда өте аз. Айталық, 2014 жы­лы 75, 2015 жылы 96, 2016 жылы 78 жүй­рік бақ сынаған болатын. «Неге бұ­лай болды?» деген біздің сұрағымызға қауым­дастықтың ұйымдастырушы маманы Алберт Мүрсәлімов «биыл әр жерде той көп өтіп жатқандықтан көптеген жүйріктер сон­да шауып жатыр, екіншіден, жарысқа ат қо­сатын адам төлеуге тиіс 95 мың теңге жар­наны көпсінгендер де бар...» деген уәж айтады.

Сонымен қала шетіндегі Қа­банбай ауылы маңындағы бәй­гетөбеде көптен күткен жарыс та басталды. Айтпақшы, биылғы бәйге жолының айналымына өзгеріс енгізіпті. Атап айт­қанда, биылғы жүйріктер бұ­рынғыдай ұзындығы 12,5 ша­қырымды 4 дүркін айналып шап­пайды. Шеңбер қысқарған, яғни, 7 шақырымдық шеңберді тұлпарлар жеті рет айналып шабады. Мұндай өзгерістің орын алуына басты себеп, бәйгені тү­сіруге тиіс теле­камералардың  мүм­кіндігін артыру және жыл­қы­лардың шабысын көрерменнің көз алдында өткізу екен. 

Мәреден дүркірей көтерілген 37 жүйрік (Қарағандыдан – 17, Алматы облысынан – 8, Жамбыл облысынан – 7, ОҚО – 6, Астана қаласынан – 5, Атырау облысынан – 2, ШҚО, Қызылорда, Ақмола облыстарынан бір-бір сәйгүлік) бірінші айналымды шалдықпай өткізді. Екінші айналымның ортасына таман жарыс жолындағы жыл­қылардың шабысы үш бөлік топталды. Осы топтасу бәйгенің аяғына дейін жалғасты. Бірақ екінші топтағы бірер шабандоз соңғы айналымда өз тобынан бөлініп, алғашқылардың құйрығын тістей қосылып жатты. Соның бірі – 35-ші нөмірлі ағылшын тұқымдас қолтума жылқы бесінші айналымға дейін топтың  алдын берген жоқ.   

Соңғы айналымға ауысқанда алдыңғы топта келе жатқан үш ат ағынды шабысқа ауы­сып, алға қарай суырылып шықты. Жолдың жартысынан өткен де үш аттың бірі аяқ алы­сынан жа­­ңылып, бұлғақ ша­бысқа көшті де, қалған екеуі  ауыз­дық тістесіп алға ұмтылды. Қа­­лың көрерменнің қиқуынан қуат алған жамбылдық Есбол Жап­пасовтың ағылшын-жирен айғыры «Самал» маңдайы жар­қырап көмбені бірінші болып жарып өтті. Бұл жүйрік  2015 жылы өткен «Алтын тұлпар» аламанында 96 жүйріктің ішінен тағы да топ жарған болатын. Енді міне, екінші дүркін «Алтын тұлпар»  атанды. Шабандозы баяғы – Ақжол Жұматай.  Екінші болып «Қоянқасқа» атты тұлпар шылбыр ұстатты. Ал үшінші ат мәре сызығын ілдебай аяңмен әрең өтті. Қалған жүйріктерді айтпай-ақ қойдық. 

Бекен Қайратұлы,
«Егемен Қазақстан»

Суретті түсірген 
Сұлтан СЕЙІТ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.11.2018

«Қазақстан темір жолы» және «ҚазМұнайГаз» басқармаларының жаңа төрағалары тағайындалды

20.11.2018

Қайрат Әбдірахманов ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблея басшылығымен кездесті

20.11.2018

ШҚО-да бір аптада 125 жиналыс өткізетін әкімдіктер де бар

20.11.2018

Лондонда Димаштың жеке концерті өтті

20.11.2018

Солтүстік Қазақстанда заманауи оқушылар сарайы ашылды

20.11.2018

Шымкентте «Жамиғат-ат тауарих» және «Зикзал» кітаптарының тұсаукесері өтті

20.11.2018

Түлкінің керуі (Бүркітшінің әңгімесі)

20.11.2018

Көкшетауда «Мәлік Ғабдуллин және жаңа қазақ­стандық патриотизм» атты халықаралық конференция өтті

20.11.2018

«Қазақквартет» көрермендермен қауышты

20.11.2018

Әмина Өмірзақованың ғасыр тойы ЮНЕСКО көлемінде тойланады

20.11.2018

Миланка Карич: Басым бағыттар қамтылған

20.11.2018

«Серікбол Қондыбай. Рух жауынгері» атты деректі фильмнің көрсетілімі болды

20.11.2018

Жолдау-2018: Табыс артса, өмір сапасы жақсарады

20.11.2018

Жастар өмірі жайлы мюзиклдің премьерасы өтті

20.11.2018

Батыс Қазақстан облысында 50 кәсіпорын қызметкерлерінің айлық еңбекақысын өсірмек

20.11.2018

Георгий Церетели ел бастамаларына жоғары баға берді

20.11.2018

Киелі жерлердің рухани маңызы

20.11.2018

Қасым-Жомарт Тоқаев ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясының Төрағасымен кездесті

20.11.2018

Төкпе жырдың төресі - Мұрат Мөңкеұлы

20.11.2018

Атырауда 13 мектеп үш ауысыммен оқытады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Stokgolm sındromy

Jumyr jerdiń betinde sany jaǵynan bizden áldeqaıda kóp, alaıda táýelsiz el atanýdy mańdaılaryna jazbaǵan, ol oryndalmas armandaı kórinetin halyqtar az emes jeterlik. Jaratqannyń qalaýymen qolǵa tıgen táýelsizdik qazaq balasynyń eń bir asyl muraty edi.

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

«Baı bolsań halqyńa paıdań tısin»

«Batyr bolsań jaýyńa naızań tısin, Baı bolsań halqyńa paıdań tısin». Kezinde aıyr tildi Áıteke bı aıtqan aqyldy sóz. Keler ǵasyrlarǵa da keter ǵaqlıa.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу