Астанада «Алтын тұлпар» аламаны аяқталды

ЭКСПО-2017 халықаралық мамандандырылған көрме аясында «Нұр Отан» партиясының қолдауы, «Samruk kazyna trust» әлеументтік жобаларды дамыту қорының демеушілігімен, Ұлттық спорт түрлері қауымдастығының ұйытқы болуымен биыл төртінші мәрте өткізіліп отырған «Алтын тұлпар» аламан бәйгесі кеше елорда іргесіндегі Қабанбай ауылында өтті.   

 
Егемен Қазақстан
04.09.2017 7263
2

Тұңғыш рет 2014 жылы жа­лауын көтерген аталмыш тур­нир алғашқы жылы  «Нұр Отан» партиясының 15 жылдық мерейтойына байланысты өтсе, келесі 2015 жылы Қазақ хан­дығының 550 жылдығына, өткен 2016 жы­лы Қазақстан Рес­публикасы тәуелсіздігінің 25 жыл­дығына орай­ластырылған болатын. Аламан бәй­­генің жүлде қоры биыл да 23 млн теңгені құраса, бас бәйге –10 млн теңге. Мәреге алғашқы болып жет­кен 9 тұлпарға диплом және қар­жылай сыйақы  табысталды.  

Осы орайда, аламан бәйгенің мән-маңызына тоқталар болсақ, «аламан» атауы «жорық» ұғы­мымен мағыналас. Яғни, ба­йыр­ғы көшпенділер ұзақ қа­шықтыққа жүйріктер жарыстыру арқылы айшылық жол жорыққа мінетін жылқыларды сұрыптап алып отырған. Өткен аптаның ортасында «Алтын тұлпар» тур­ниріне дайындық барысы жай­лы баспасөз мәслихатын өт­кізген Ұлттық спорт түрлері қауымдастығының президенті Бекболат Тілеухан, аталмыш тур­нирдің мақсаты – жүйрік жыл­қыларды анықтап, оған қо­мақты сыйақы беру емес, шараның астарында ба­йыр­ғы қазақы атбегіліктің таным-та­ри­хын жандандыру және күллі бәйгелердің бәсін бермей сы­лаңдаған тазақанды жат тұқы­мынан қазақы жылқының қадірін асыру деді.

Ал аламан жарысқа «51 ша­­қырымдық қашықтық неге таң­далды» дегенге келсек, мұн­дай ұзақ шабысқа сырттан келген тұқымдар шыдас бермейтін көрінеді. Сол себепті де  бұл қа­зақы тұқымның бағын ашатын жарыс. Яғни, өткен тарихқа көз жіберсек, үлкен ас-тойларда ұзақ қашықтыққа жүйріктер жіберіліп, бәйге дәстүрі үнемі жаңғырып отырған. Мысалы, 1886 жылы Ереймен өңірінде өткен Сағынайдың асындағы бәйгеге 1300 жүйрік қосылған. Бұ­ларды Қызқашқанның ете­гінен жіберіп, Жыланды өзекті өрлете шаптырып, Қусақ кө­лін айналдырып ұстаған. Бұл қа­шықтық шамамен 50 шақы­рымды құраса, 1897 жылы Торғай өңірінде атақты Бектас байдың асы берілген. Аста ат бәйгесіне 400 жүйрік қосылып, оларды Әзірбай қопадан 55 шақырым жердегі Сорбұлақтан жіберген. Төлек Өсердің қара аты бірінші келіп, бәйгесіне 100 жылқы алған. «Алтын тұл­­пардың» мақсаты – осы жарыстарды жаңғырту.

Бұл реткі жарыс жолына 37 сәйгүлік жаланып шықты. Бұл өткен жылдармен са­лыстырғанда өте аз. Айталық, 2014 жы­лы 75, 2015 жылы 96, 2016 жылы 78 жүй­рік бақ сынаған болатын. «Неге бұ­лай болды?» деген біздің сұрағымызға қауым­дастықтың ұйымдастырушы маманы Алберт Мүрсәлімов «биыл әр жерде той көп өтіп жатқандықтан көптеген жүйріктер сон­да шауып жатыр, екіншіден, жарысқа ат қо­сатын адам төлеуге тиіс 95 мың теңге жар­наны көпсінгендер де бар...» деген уәж айтады.

Сонымен қала шетіндегі Қа­банбай ауылы маңындағы бәй­гетөбеде көптен күткен жарыс та басталды. Айтпақшы, биылғы бәйге жолының айналымына өзгеріс енгізіпті. Атап айт­қанда, биылғы жүйріктер бұ­рынғыдай ұзындығы 12,5 ша­қырымды 4 дүркін айналып шап­пайды. Шеңбер қысқарған, яғни, 7 шақырымдық шеңберді тұлпарлар жеті рет айналып шабады. Мұндай өзгерістің орын алуына басты себеп, бәйгені тү­сіруге тиіс теле­камералардың  мүм­кіндігін артыру және жыл­қы­лардың шабысын көрерменнің көз алдында өткізу екен. 

Мәреден дүркірей көтерілген 37 жүйрік (Қарағандыдан – 17, Алматы облысынан – 8, Жамбыл облысынан – 7, ОҚО – 6, Астана қаласынан – 5, Атырау облысынан – 2, ШҚО, Қызылорда, Ақмола облыстарынан бір-бір сәйгүлік) бірінші айналымды шалдықпай өткізді. Екінші айналымның ортасына таман жарыс жолындағы жыл­қылардың шабысы үш бөлік топталды. Осы топтасу бәйгенің аяғына дейін жалғасты. Бірақ екінші топтағы бірер шабандоз соңғы айналымда өз тобынан бөлініп, алғашқылардың құйрығын тістей қосылып жатты. Соның бірі – 35-ші нөмірлі ағылшын тұқымдас қолтума жылқы бесінші айналымға дейін топтың  алдын берген жоқ.   

Соңғы айналымға ауысқанда алдыңғы топта келе жатқан үш ат ағынды шабысқа ауы­сып, алға қарай суырылып шықты. Жолдың жартысынан өткен де үш аттың бірі аяқ алы­сынан жа­­ңылып, бұлғақ ша­бысқа көшті де, қалған екеуі  ауыз­дық тістесіп алға ұмтылды. Қа­­лың көрерменнің қиқуынан қуат алған жамбылдық Есбол Жап­пасовтың ағылшын-жирен айғыры «Самал» маңдайы жар­қырап көмбені бірінші болып жарып өтті. Бұл жүйрік  2015 жылы өткен «Алтын тұлпар» аламанында 96 жүйріктің ішінен тағы да топ жарған болатын. Енді міне, екінші дүркін «Алтын тұлпар»  атанды. Шабандозы баяғы – Ақжол Жұматай.  Екінші болып «Қоянқасқа» атты тұлпар шылбыр ұстатты. Ал үшінші ат мәре сызығын ілдебай аяңмен әрең өтті. Қалған жүйріктерді айтпай-ақ қойдық. 

Бекен Қайратұлы,
«Егемен Қазақстан»

Суретті түсірген 
Сұлтан СЕЙІТ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.09.2018

Головкин мен Альварестің үшінші жекпе-жегі болуы мүмкін бе? (ВИДЕО)

18.09.2018

11 жылдан кейін қайталанған тарихи кездесу

18.09.2018

Мемлекет басшысы қосарланған салықты болдырмайтын Өзбекстанмен арадағы келісімге өзгерістер енгізді

18.09.2018

Елбасы Байқоңыр тұрғындарына медициналық көмек көрсету заңына енгізілген өзгерістерге қол қойды

18.09.2018

Студент жастардың жатақхана мәселесі шешілуде

18.09.2018

Батыс Қазақстан облысында Мемлекеттік қызмет мектебі ашылды

18.09.2018

Жеңімпаздар әлем чемпионатына барады

18.09.2018

«Астана» 4 қазан күні өз алаңында Францияның «Ренн» клубымен ойнайды

18.09.2018

Атырауға алғаш рет Елбасының көшпелі көрмесі келді

18.09.2018

Қостанай облысының оңтүстік өңірі егін орағын аяқтап келеді

18.09.2018

Бауыржан Қарағызұлы Мәдениет және спорт министрінің кеңесшісі болып тағайындалды

18.09.2018

Ақмола облысында 61 ІТ сыныбы ашылды

18.09.2018

Әлихан Смайылов Қаржы министрі болып тағайындалды

18.09.2018

«Адырна» республикалық әдеби-көркем ұлттық журналы аламан бәйге жариялады

18.09.2018

Статусты сәйкестендіру керек

18.09.2018

Қостанай облысында адасқан тырна аңшылық шаруашылығына тапсырылды

18.09.2018

Ақмола облысында 2870 орынды қамтитын 11 жатақхана салу жоспарлануда

18.09.2018

Әулиеата аймағында туризмді дамытудың нақты жоспары жасалды

18.09.2018

Құрылыс компаниялары қызығушылық танытуда

18.09.2018

Елімізде жұмыспен қамтылған жастардың саны - 2,1 млн адамды құрайды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Búgingi qazaq áıeli

Qazaq áıeli qaı zamanda da qatparly taqyryp bolǵan. Epostyq jyrlar men ertegilerde, jyraýlar poezııasynda qazaq áıeliniń, qazaq qyzynyń asqaq beınesi áspetteldi, sulýlyǵy jyrlandy, jan dúnıesiniń izgilikti qasıetteri pash etildi. Baǵzydaǵy Tumar hanym men Umaı anadan bastap qazaq tarıhy da Domalaq ana, Aıpara ana, Qyzaı ana, beridegi Bopaı hansha men uly Abaıdyń ájesi Zere syndy ardaqty esimderge kenen bolyp kelgeni belgili. Qashannan-aq halyq qasıetiniń qormaly, ulttyń uıaty áıel bolǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу