Қоғамдық көлік және жолаушы мәдениеті

Әлеуметтік желілер Астана қа­ла­сы әкімінің бірінші орынбасары Сер­гей Хорошунның қоғамдық көлікте жүр­ген фотосуретін жарыса жариялап жатқан уақытта менің де журналистік қызығушылығым оянып, маршруттық автобустармен жүруді жөн санадым. 

Егемен Қазақстан
07.09.2017 148
2

Елор­даның қоғамдық көліктерінің қыз­метіне жолаушылардың көңілі то­ла ма, жоқ па, соны білгім келді әрі­ жур­­налистік зерттеу жасау не­гізгі ние­­тім болды. Сонымен, бір аптаның ішін­де көзбен көргендерім мен көңілге түйгендерімді ортаға салайын.

Кейінгі уақытта Астанада қоғамдық көліктердің қызметі айтарлықтай жақ­сарған. Мұны бір емес, бірнеше адамнан естідім. Қатар отыра қалған жолаушыларды әңгімеге тартқанда, алдымен айтқаны осы. Елордада ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесі өткізілуінің әсері болды ма, жоқ әлде, жоспарлы жұмыс па, әйтеуір Астанадағы автобустар паркі көп жаңарған. Қысылып-қымтырылып, аяғыңның ұшымен тұруға мәжбүр болатын, орындықтары олпы-солпы, есік-терезесі сықырлап, шиқылдаған ескі кө­ліктер көзге түсе қоймады. 

Таңғы сағат жеті жарым мен се­гіз­­дің арасында жұмысқа асыққан жолау­шылардың нөпірі көп болатыны байқалды. Осы уақыт аралығында автобустардың жүріс кестесін жиілете түскен абзал. Өйткені, жұмыстан қалып қоймаудың қамын ойлап, автобусқа сығылысып мініп жатқан адамдар көп. Оң және сол жағалаудағы аялдамаларда да осындай жағдай. «Таңертеңгілік және жұмыстан қайтатын мезгілде автобустардың бағыт­тар бойынша жиі қатынауын ойластырса дұрыс болар еді» деген ұсыныс айтты жолаушылар. Қала билігі осы орынды ұсынысқа құлақ асар деген ойдамыз.

Автобустардың басым бөлігі жа­ңа болғанымен, бақылау жаса­ған бір аптаның ішінде, дауыс күшейткіш арқылы аялдамаларды алдын ала хабарлау аз болды. Аялдамаға тоқтаған кезде алдын ала жазылған таспаны қосудың қандай техникалық қиындығы бар екенін түсіне алмадық. Жүргізушілердің бір-екеуінен сұрап едік, бұлтақтап, дұрыс жауап бермеді. Рас, кейбір автобуста хабарлама жасаған кезде аялдамалардың атауынан «қателесіп» жатты. «Министрліктер үйі» аялдамасына аялдаған уақытта «Оқушылар сарайы аялдамасы» деп хабарлағанын құлағымыз естіді. Ал оқушылар сарайына дейін әлі екі-үш аялдама бар болатын. Күн сайын қоғамдық көлікпен жүретін жолаушылар бұған соншалықты мән бермейтін шығар, ал қаланы жақсы білмейтін, өзіне керек аялдаманың атауын жаттап алған Астана қонақтарының осындай шатастыратын хабарламаны естігенде әбігерге түскенін байқадық. 

Автобуста әрлі-берлі жүріп, жо­лақы жинайтын кондукторлардың міндетінің бірі аялдамаларды хабарлап отыру болса керек. Бірақ олардың дауысын автобус ішіндегі жолаушылардың бәрі бірдей есітуі екіталай. Сол себепті қайталап сұрауға мәжбүр болғандарды көз көрді, құ­лақ естіді. Ең дұрысы – таспаға жазылған хабарламаны пайдалану. Аялдамаға тоқтар кезде таспаны қосса, автобустағы жолаушылар қаланың қай тұсына келгенін жан-жағына жалтақтамай-ақ анық білген болар еді. Бұл ұсақ-түйек шығар, бәлкім. Бірақ осындай ұсақ-түйектің өзіне мән беріп, кемшілікті түзеуді қарастырған жөн-ау.
Жалпы, қала билігінің қоғам­дық көлік қызметін жақсарту мақ­сатындағы қолға алған іс-шара­ларының нәтижелі екенін байқау қиын емес. Мүмкін қала әкімінен бастап оның орынбасарларының қоғамдық көлік қызметін мықтап бақылауға алға­нының әсері де бар шығар. Қалай болғанда да, бұл саланың жұмысына көптің көңілі толады десек, қателеспейтін шығармыз.

Енді жолаушылар мәдениеті туралы бірер сөз. Шамамен алғанда, автобуста 40 жолаушы болса соның 99 па-йызы телефонға шұқшиып отырады-ау. Үлкеннің де, кішінің де «тірлігі» осы. Бұрындары кітаптан бас алмайтын жолаушылар болушы еді, енді телефоннан көз алмайды. Олардың бәрі, басқа жолаушыларға кесір-зияны тимейтіндей, тек ақпарат ақтарып, хабарлама жіберіп, хабарлама қабылдап отырса жақсы-ау. Тіпті кейбір жолаушылар өз үйінде отырғандай, жан-жағындағы адамдардан қысылып-қымтырылмай, бар дауысымен айқайлап сөйлескенін естігенде, өзің ыңғайсызданасың. Құдасының жағдайын сұрай ма-ау, тойдың қалай өткенін талқылай ма-ау, немересінің тамақ ішкен-ішпегеніне алаңдай ма-ау... Әйтеуір, күнделікті күйбең тіршілік бітпейді ғой. Бірақ, автобустағылардың барлығы ести­тіндей, олардың мазасын алып, жүй­кесіне тиетіндей, айқайлап сөйлесудің қа­жеті қанша? Кейде он бес аялдамаға дейін барып жүрдім, сол аралықта жеті-сегіз адамның айқайлап сөйлескенінің куәсі болдым. Автобустың гүрілі бар, жо­лаушылардың у-шуы бар, мүмкін арғы жақтағы кісінің дауысы естілмейтін шығар, амалсыздан дауыстап сөйлесуге мәжбүр болатын шығар. Бірақ «Автобуста келе жатыр едім, сосын хабарласамын» деп бір ауыз айтса болмай ма, деймін ғой іштей. Тіпті болмағанда, сөйлесуге мүмкіндігі жоқ екенін білдіріп, телефонның арнайы тетігін басса, тіпті дұрыс емес пе? Жоқ дегенде, ауызды қолмен көлегейлеп, бас­қалар естімейтіндей, ақырын сөйлессе болмай ма?

«Жолаушы мәдениеті» дегенге де мән бергеніміз жөн шығар. Қалай ойлайсыз?

Ғалым ОМАРХАН,

«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.11.2018

​Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

16.11.2018

Алматыда белгілі сахна суретшісі Мұрат Сапаровтың көрмесі өтті

16.11.2018

ШҚО Зайсан ауданында Баймұрат батырға ескерткіш қойылды

16.11.2018

Қ. Тоқаев халықаралық кездесулер өткізді

16.11.2018

​Тегеранда Қазақстан-Иран консулдық консультациялары өтті

16.11.2018

Үнді бизнесмендеріне Қазақстандағы инвестициялық жобалар ұсынылды

16.11.2018

Д.Кәлетаев Батыс Қазақстан облысында өтіп жатқан Азаматтық Форумның жұмысына қатысты

16.11.2018

Қазпошта 111 франчайзинг нүктесін ашты

16.11.2018

Елбасы Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

16.11.2018

Астанада жасөспірімдер олимпиадасының жеңімпаздарына құрмет көрсетті

16.11.2018

Шымкенттен Дубайға ұшатын рейс ашылады

16.11.2018

Шымкентте Қазақстан – Өзбекстан бірінші аймақаралық форумы өтті

16.11.2018

Қостанайлық полицейлер жедел-профилактикалық шара кезінде мал ұрлығын ашты

16.11.2018

Соңғы 10 айдағы салықтық түсімдер бойынша жұмыс қорытындыланды

16.11.2018

Мемлекет басшысы Қазақстанның халық жазушысы Әбдіжәміл Нұрпейісовті қабылдады

16.11.2018

Солтүстік Қазақстанда қазақ күресінен ел біріншілігі өтті

16.11.2018

Атырауда жүргізушілер мен автобус жолсеріктерінің жалақысы екі есеге өсті

16.11.2018

Тұқым шаруашылығын дамытуға инвесторлар 25 млн $ қаржы салады

16.11.2018

Бокстан ел чемпионатының алғашқы жүлдегерлері анықталды

16.11.2018

Спортшы қыздарымыз әлемдік сында үздік үштікке енді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу