Қоршаған ортаға қамқорлық қажет

Жасыратыны жоқ, бүгінде қай­біреулер айтатындай, «Бәріне табиғат кінәлі!» деген бір тіркес пай­да болды. Төрт түліктің бірі өл­се де, ең далада алаңсыз жорытып жүрген киік қырылса да, Кас­­пийдегі итбалықтар да, өзен-көл­дердегі балықтар да, тіпті қар мол түс­се де, сосын елді мекен­дерді су ал­са да, дауыл тұрса да, әйте­уір, бә­ріне табиғат кінәлі болып шы­ғады. 

 

Егемен Қазақстан
14.09.2017 546
2

Бірақ табиғат-ана бәріне кінәлі ме? Табиғат – біздің үйіміз, асыраушымыз, панамыз. Сол табиғаттың арқасында тіршілік бар, өмір бар. Біле-білсек, тіп­ті ауа райының пайдасыз кезеңі жоқ. Тек сол табиғаттың тіршілік үшін қажетті мезгілін, құбылыстары мен ауа райын адам өзіне ғана қолайлы етемін деп қарсылыққа ұшырап отыр. Соның салдарынан жаһандық ауа райы да өзгерді. Басқасын айтпағанда, өзіміздің Арал суының тартылуы, көп жағдайды білдіреді. Өзен, көлдер лас-тануда. Мәселен, көктем кезінде бес облыстың көптеген ауылын қызыл су басты. Ең даланы емін-еркін кезген жүздеген киіктің қалай өлгенін ел жақсы біледі. Ал қолдағы төрт түлік малдың жыл сайын, әйтеуір, бір кеселге ұшырап қырылатыны тағы бар. Бірақ соның бәріне табиғатты кінәлі дегісі келетіндер көп-ақ.

Сол сияқты небір зымырандарды ға­рышқа ұшыру кезінде олардың кейбірі апатқа ұшырап құлап жатқаны тағы жасырын емес. Мұның табиғатқа тигізер залалы жоқ деп кім айта алады? Өткен жазда Маңғыстау облысының Қаражанбас кең орны ауданында балықтың жаппай қырылғаны бар. Тіпті әр жиырма шақырым сайын 250-ден аса өлі балықтар кездескен. Мамандар бұл жағдайдың сырын тексере келе анықтағандай, суда мұнай өнімдерінің қалдықтары мөлшерден тыс көп болған. Жалпы бұл арада біздің айтпағымыз, табиғатта ешнәрсе өздігінен бүлінбейді. Жоғарыдағы келтірілген мысалдар айналаға жан­ашырлықтың жоқтығынан емес пе екен. Адамдардың селқостығынан ғой. Демек, кінәні табиғаттан іздемей, керісінше оны болдырмаудың жолын іздеген жөн-ау. Мәселен, «Қыстағы қар – жерге ырыс, жердегі ылғал – елге ырыс» дейді. Қардың көп түсуі, судың мол болуы тіршілікке нәр береді. Суды дұрыс пайдалана білмеу табиғатқа кері әсерін тигізеді. Тәуелсіздіктен кейін дамып келе жатқан өнеркәсіп пен суармалы егіншілік алқаптарының ұлғаюы суды көп қажет етеді. Ал қазір­гі қалыптасқан экологиялық жағдайда өзен суының ластанып немесе сіңіп, ысырап болып жатқаны белгілі. Көктемгі көл-көсір қар суы да лезде көзден бұл-бұл ұшады. Мә­селен, әр көктем сайын тұтас ауыл­­дар­ды басып қалатын қар суын бөгеп алса қайтеді. Соған алдын ала дайындық жасап, ана берекелі болған «Көксарай» секілді су реттегішін, яки су қоймаларын әр облыстың тиісті тұстарына орнатса, нұр үстіне нұр емес пе. Ал бәрінен бұрын су жүретін, қызыл су жиналатын жерлерге үй тұрғызбағаны абзал. 

Әрине, су қорларын дұрыс пайдаланбау, өрескел қателіктер жіберу бұрын да етек алғаны рас. Тіпті бір­қатар аймақта осындай қателіктер кесірінен топырақ құнарлы қабатынан айырылып қалды. Топырақтағы өзгерістер өсімдік жамылғысының түрлік құрамына, таралуына кері әсерін тигізді. Сол сияқты кезінде тың және тыңайған жерлерді игеру барысында мыңдаған гектар жер бүлінді. Жыртылған жердің борпылдақ топырағы желдің әрекетінен құнарлы қабатынан айырылды. Табиғат анаға қарсы жасалған осындай әрекеттің ауыр салдарын адамдар өз қолымен тудырды. Мұндай жағдай әлі де жалғаса ма деген қауіп те жоқ емес. Өйткені кінәнің бәрін жеме-жемге келгенде табиғатқа аудара салу оңай ғой.

Сондықтан бұл мәселеде Үкіметіміз айрықша белсенділік танытуы қажет деп ойлаймыз. Табиғатты қорғау мен табиғат қорларын тиімді пайдалануда мемлекеттік бағыттың ықпалы зор. Конституциялық заңдарымыз бойынша адамның өмірі мен денсаулығын қорғаудың басымдығы халықтың өмірі, еңбегі мен демалысы үшін қолайлы қоршаған ортаны сақтау және қалпына келтіру болса, онда баршаның міндеті қоршаған ортаның сапасын жақсарту, табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану және молықтыру, заңдылық пен құқық тәртібін нығайтуға атсалысу арқылы қоғам мен табиғаттың өзара іс-қимылы саласындағы қатынастарды барынша дұрыс реттеу екендігін ескерген жөн. Сонда, жоғарыда айтылған, «Бәріне табиғат кінәлі» деген тіркестің санамыздан жоғалары да анық. Ендеше табиғат кінәлі емес, ісімізде береке жоқ па дейміз.

Александр ТАСБОЛАТ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.09.2018

«Астананың 20 жылдығы» атауы берілді

19.09.2018

Сенатта – атыраулық ардагерлер

19.09.2018

Рухани жаңғыру және білім беру ісі

19.09.2018

Межелі жоспарға жету көзделді

19.09.2018

Esti men eski

19.09.2018

Алаш арыстары білім алған Семейдегі оқу орнына 115 жыл толды

19.09.2018

«Егеменнің» жаңа жобасы

19.09.2018

Судың да сұрауы бар

18.09.2018

Головкин мен Альварестің үшінші жекпе-жегі болуы мүмкін бе? (ВИДЕО)

18.09.2018

11 жылдан кейін қайталанған тарихи кездесу

18.09.2018

Мемлекет басшысы қосарланған салықты болдырмайтын Өзбекстанмен арадағы келісімге өзгерістер енгізді

18.09.2018

Елбасы Байқоңыр тұрғындарына медициналық көмек көрсету заңына енгізілген өзгерістерге қол қойды

18.09.2018

Студент жастардың жатақхана мәселесі шешілуде

18.09.2018

Батыс Қазақстан облысында Мемлекеттік қызмет мектебі ашылды

18.09.2018

Жеңімпаздар әлем чемпионатына барады

18.09.2018

«Астана» 4 қазан күні өз алаңында Францияның «Ренн» клубымен ойнайды

18.09.2018

Атырауға алғаш рет Елбасының көшпелі көрмесі келді

18.09.2018

Қостанай облысының оңтүстік өңірі егін орағын аяқтап келеді

18.09.2018

Бауыржан Қарағызұлы Мәдениет және спорт министрінің кеңесшісі болып тағайындалды

18.09.2018

Ақмола облысында 61 ІТ сыныбы ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу