Келешектің кемел кілті

Дүйсенбі күні өткен «Мемлекеттік тілдің латын графика­сындағы әліпби­дің бірыңғай стандартын енгізу мәселелері туралы» парла­мент­тік тыңдаудан кейін,  кеше осы саланың мамандары Орталық коммуникациялар қызметінде баспасөз мәслихатын ұйымдастырды.

Егемен Қазақстан
15.09.2017 3924
2

­

Аталмыш шараның маңы­зы жайлы журналистерге баян­даған Ш.Шаяхметов атындағы Тілдерді дамыту республи­ка­лық үйлестіру-әдістемелік орталы­ғының директоры Ербол Тіле­шовтің пайымы бойынша, Парламент қабырғасында мақұлданған латын әліпбиінің жаңа жобасын тіл жанашырлары дұрыс қабылдап жатыр. Орталық қызметкерлері жоба талқылан­ған сәттен бастап, тәулік бойы әлеу­меттік желілердегі пікірлерді жинап, арнайы сараптаған. Тіпті кейбір бағалы ұсыныстарды жинақтап, жұмыс тобына жолдау үстінде екен.

Әліпби мәселесі түсінген жанға әріптің таңбасын ауыс­тыру емес. Бұл ұлттық рухани реформа. Яғни келешектің кемелдігі үшін жасалып жат­қан шаруа. Кез келген реформа қиын­­дықсыз іске аспайды. Сон­дық­тан да, бұл мәселеде қоғам­дық тұрғыдан асқан байып­тылық пен салмақтылық, ғылы­ми тараптан толық зерделенген әрекет қажет дейді, жиынды ұйымдастырушылар.

Елбасы тапсырмасымен латын әліпбиін жасауға байланыс­ты құрылған жұмыс тобына жүздеген нұсқа келіп түскен. Осылардың ішінен – ұлттық және заманауи интернет нұсқа атты екі жоба таңдап алынып, олар Парламентке ұсынылған болатын. Парламент осындағы екінші нұсқаны мақұлдаған. 
«Мақұлданған нұсқаның ұтым­ды жағы, мұндағы латын әріп­тері күнделікті қолданып жүр­ген пернетақта үстіндегі таңба­лардың орналасу ретіне дәл сәйкестендірілген. Сол себепті, еш қиындық туғыз­байды. Ал ұлттық нұсқа­ның ерек­шелігі – тілдің ішкі дыбыс­талу үйлесіміне орай­лас­тырып жасалғанымен, кейбір таң­ба­лар үшін арнайы бағдар­лама құру қиынға соқты», дейді баспасөз мәс­лихатын ұйым­дас­тырушылар. 

Осы орайда, «Латын әліп­биіне көшу шарасы – қоғам­ға, халық­қа, ұлтымызға нендей пайда әкеледі?» деген сұрақты филология ғылым­дарының док­торы Әлімхан Жүсіп­беков мыр­заға қойып көрдік. Ғалым:

 – Әріп дегеніміз – халықтың тілдік болмысын өз алдына айшықтап тұратын ұлттық бейне. Осы бейнені дыбыстайтын ұл­ттық таңба таңдалуы керек. Бұл таңба тілдің қорғаныс-қауы­зы болуы тиіс. Осы таңба-дыбыс­тардың басын қосып ұлт­тық емле-ереже жасала­ды. Біз латын әліпбиін қабыл­дау арқылы бұрынғы оқулық­тардағы басы артық 40-50 түрлі емле-ереже­ден құтыламыз әрі әлемдік ақпа­рат кеңістігіне кіруге кең жол ашылады, – деп жауап берді. 

Латын әліпбиіне көшу мәсе­лесі көтерілгелі халық арасында көп айтылып жүрген тағы бір сұрақ «бұған дейінгі кириллицамен жарық көрген дүниелер оқылмай қалмай ма?». Бұл сұрақтың шешімі де табылыпты. «Attila group» атты компания өкілдері қазіргі таңда пайдаланып отырған әліпбилер – кириллица, латын, араб әріптерімен жазылған мәтіндердің электрон­ды нұсқасын бір түймені басып қалып қана бар-жоғы 3-4 се­кундта сіз қалаған жазумен оқуға дайындап беретін керемет бағдарламаны жасап қойып­ты. Бұл жоба жайлы жұмыс жетек­шілерінің бірі Қуаныш Біләл көпшілікті хабардар етті.

Бекен Қайратұлы,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.02.2019

Арыстанбек Мұхамедиұлы Димаш пен Данелияға сәттілік тіледі

17.02.2019

Ауған ардагерлері оқушылармен кездесті

17.02.2019

Өскеменде 37 көшеге жаңа атау берілді

17.02.2019

Геннадий Головкиннің ықтимал қарсыластары белгілі болды

17.02.2019

Талдықорғанда «Тайлақтың тақиясы» фильмінің тұсаукесері өтті

17.02.2019

Биатлоннан әлем кубогі: Роман Еремин із кесушілер сынында 48-ші орын алды

17.02.2019

Ғылыми жобалардың үздіктері анықталды

17.02.2019

Қыздар бесік жырын айтудан жарысқа түсті

17.02.2019

Үндістанда орын алған террористік әрекетке байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

​Иранда орын алған террористік әрекеттерге байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

Көркем гимнастикадан төрт дүркін әлем чемпионы Гран-приде Димаштың әніне биледі

17.02.2019

Қазақстандық футболшы голландиялық клубқа 6:0 есебімен жеңіске жетуге көмектесті

17.02.2019

Болгариядағы "Странджа" турнирінде алты боксшымыз ширек финалға өтті

17.02.2019

Қазақстанның көрікті жерлері туралы бағдарлама халықаралық сыйлыққа ие болды

17.02.2019

Димаш пен Данэлияның The World's Best шоуындағы қарсыластары анықталды 

17.02.2019

Көркем гимнастикадан Мәскеудегі Гран-при: Әділханова 19-шы орында

17.02.2019

Қарағанды облыстық соты республикалық байқауда жүлдегер атанды

17.02.2019

Қанат ТІЛЕУХАН. Қайтқан қыз (Әңгіме)

17.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында ауқымды шара өтті

17.02.2019

Берни Сандерс АҚШ президенті лауазымы үшін қайта күресуге шешім қабылдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу