«Қара шаңырақ – Қазақстан аман болсын!»

Жақында ұйымдастырылған ірі спорттық шаралардың бірі – қазақ күресінен өткізілген «Әлем барысы» турнирі. Бұл жарыста 38 елден келген 42 балуан бақ сынасты. Осылардың арасында Куба, Бразилия, Латвия, Грекия балуандарынан басым түсіп, жартылай финалға дейін жетіп, төртінші орынға тұрақтаған байөлкелік қандасымыз Серік Бердімұратұлының бапкері Бақыт Однайұлымен тілдескен едік. 

 

Егемен Қазақстан
15.09.2017 4536
2

– Бақыт мырза, елордаға қош келдіңіз! Екінші рет өтіп жат­қан «Әлем барысы» тур­ни­рі жайлы не айтасыз?

– Турнир жоғары деңгейде өтті. Рахметтен басқа айтарым жоқ. Қара шаңырақ – Қазақ­стан аман болсын! Мың шүкір, еліміздің кем-кетігі толып, кемері та­сып, көші түзеліп, көркі оңа­лып келе жатыр екен. 

– Сіз баптап әкелген шәкір­тіңіз Серік Бердімұратұлына төртінші орын бұйырды. Қа­на­ғаттандыңыз ба, әлде...

– Әрине, қанағат. Спорт деген, соның ішінде күрес түрі жек­пе-жек сайысқа жатады. Кім мықты, сол жеңеді. Менің спорт­тағы ұстазым – самбо және еркін күрестен әлем чемпионы, Олимпиаданың күміс жүлдегері Баянмунке айтатын: «Ей, Бақыт, балуан болам десең ерінбей еңбек ет, төккен тердің бодауы әсте далаға кетпейді, бүгін бол­маса ертең игілігін көресің. Күреске күш емес, ақыл керек. Сабыр мен қайратың теңелгенде нағыз бал­уан боласың!» дейтін. Сол сияқты атақты балуан Алек­сандр Медведь: «Бал­уан адам – шахматшыдай сұңғыла, зіл­теміршідей күшті, марафон­шыдай төзімді, 100 метрге жү­гі­ретін желаяқтай шапшаң, цир­к­тің акробатындай епті болу ке­рек», деген екен. Демек, кім көп тер төксе сол жеңеді. Бұл – бұлжымайтын заң.

– Шәкіртіңіз Серік Берді­мұрат­ұлының бұған дейінгі спортта жеткен жетістіктері жайлы айтып өтсеңіз.
 
– Бұл 1994 жылы туған бала. 10 жасынан бастап самбо, дзю­до, сумо және моңғолдың ұлт­тық күресімен шұғылданып жүр. Самбодан жас­өспірімдер және жастар арасында әлем чем­пионатының үш дүркін қо­ла жүлдегері, дзюдодан спорт шебері, сумо күресінен әуес­қойлар арасында әлем чемпионы, моңғолдың ұлттық кү­ресі­нен жастар арасында екі дүркін мемлекеттік чемпион болған азамат. Биыл жазда өткен мемлекеттік тойда «Ла­шын» атағына ие болды. Бұл Моңғолия қазақтары тарихында 36 жылдан кейін қай­таланып отыр. Сонымен қа­тар, бұл бала соңғы жылдары қа­зақ күресі түрімен де айналысып жүр. Оның нәтижесін өз­деріңіз де білесіздер. «Еуразия ба­ры­сының» жеңімпазы деген сияқты...

– Демек, Серік бауырымыз моң­ғол күресінен 36 жылдан ке­йін «Лашын» атағын алған қа­зақ дедіңіз. Одан бұрын бұл атақ­ты алған қазақ кім?

– Ол мына алдыңыздағы па­қы­рыңыз болатын. 1981 жылы осы атақты бағындырған едім. 

– Солай ма, онда өзіңіз жайлы ақ­пармен оқырмандарды қа­нық­тырсақ, спортта жеткен же­тістіктеріңіз деген сияқты.

– Мен күресті 20 жасымда бас­тадым. 1974 жылы ойда жоқ­та еркін күреске қатысып, екі айдың ішінде жастар ара­сын­дағы біріншілікте 84 кило сал­мақта топ жардым. Іле Сол­түстік Кореяның Пхеньян қа­ласында өткен «Олимпиада үміт­­тері» атты халықаралық жа­рысқа қатысып, алғашқы алтын медальға қол жеткіздім. Осылай спорт­тағы өмірім басталды.

– 1980 жылы өткен Мәс­кеу Олимпиадасына қатысты­ңыз... 

– Мәскеу Олимпиадасында күрестім. Салмағым 100 килодан жо­ғары болатын. Бұл салмаққа әлемнің 33 елінің 151 бал­уаны келіп қатысты. Осетин жігіті Сослан Андиевтен жеңілдім. Ол Олимпиада чемпионы болды. 

– Еркін күрестен әлем кубогы мен әлем біріншілігінен ме­даль алған тұңғыш қазақ екен­сіз. Тағдыр сізге осындай ғажайып мүмкіндік сыйлап­ты. Осы жайында айтып бер­сеңіз.

– 1981 жылы Әлем кубогы­ жолындағы күрес АҚШ-тың То­леда қаласында наурыз айы­ның 28-29 күндері өтті. Бұған әр құрлықтағы үздік командалар шақырылды. Содан опыр-топыр күрес басталды. Бір заманда аңдасақ, моңғол командасы мен тағы бір команданың ұпайы те­ңесіпті. Елдің бәрі күресіп біт­кен. Күреспеген 100 килодан жо­­ғары салмақта жалғыз мен қа­лыппын. Кім жеңеді, сол Әлем кубогының қола жүлдегері атан­бақ. 
Бұған дейін Моңғолия балуандарына мұндай мүмкіндік тумаған. Командаластар көзі жаудырап маған қарайды. Олардың жанарынан: «Бақыт, бізді жерге қаратпа!» деген жанайқайды оқыдым. Бір сұрапыл шайқас басталды. Ақырында жеңдім. Қоры­тынды есеп бо-йынша: Ке­ңес Одағы балуандары бірінші орын, америкалықтар екінші орын, біздің команда үшінші орынға иелік етті. Осылай Әлем кубогының қола медалін алған жайым бар.

– 1986 жылы әлем чемпио­на­тына қатысып, кіші қола ме­даль алған екен­сіз. Осы оқи­­ғаны тарқатып көр­сек.

– 1986 жылғы әлем бірінші­лігі қазан айының 19-22-сі аралы­ғында Венгрияның астанасы Буда­пешт қаласында өтті. Мен 120 кило салмақта күрестім. Бас бәйге Америка балуаны Брюс Баугартнерге бұйырды. Екінші орынға грузин балуаны Дэвид Гобежишвили ие болды да, үшінші орынға шыққан германиялық балуан Адреас Чордер екеуміздің ұпайымыз теңесіп қалды. Сөйтіп А.Чордер қола медаль алды да, маған кіші қола медаль бұйырды. Осы же­тістігім үшін маған «Ха­лық­аралық дәрежедегі спорт ше­бері» атағы берілді. 

Әңгімелескен 
Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, 
«Егемен Қазақстан»

Суретте: бапкер Бақыт Однайұлы мен шәкірті Серік Бердімұрат

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Ардақ Әшімбекұлы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы қызметіне тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының білім беру саласының мамандарымен кездесті

14.11.2018

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссия отырысы өтті

14.11.2018

Елбасы «Астана Бас жоспары» ғылыми-зерттеу жобалық институтында болды

14.11.2018

Үкімет басшысы Жамбыл облысында болды

14.11.2018

Атыраулықтар жалпыұлттық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Қазақстанның бірқатар өңірлерінде Азаматтарға арналған қоғамдық қабылдаулар өтті

14.11.2018

Қ.Тоқаев: Бюджетті қарау кезінде тек мемлекеттік мүдде үстем болуы тиіс

14.11.2018

Африканың Батыс Сахарасында күрделі тапсырмаларды орындады

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысында тағы бірнеше кәсіпорын жалақы өсірді

14.11.2018

Халықаралық балалар шығармашылығы Фестивалінің жеңімпаздары марапатталды

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауылында 40 пәтер пайдалануға берілді

14.11.2018

Елбасы кітапханасы ақтөбелік жоғары оқу орнына 350-ден аса кітап тарту етті

14.11.2018

Алматыда мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін қалыптастыру мәселесі талқыланды

14.11.2018

Алматы жұртшылығы жалпыхалықтық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Алматыда «Көшпенділер әуені» атты дәстүрлі орындаушылардың ІІ Республикалық байқауы өтті

14.11.2018

Алматыда дәстүрлі «Болат Тұрлыханов кубогі» өтеді

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу