Рухани бостандық

Бүгінгі жастар легінің мінез қа­лыбы қатары сетіней бастаған аға ұрпақ өкілінен көп өзгешелеу. Ар­маншыл алып-ұшқан жаратылыстан гөрі ұстамды кейіптерінде өмірдің өтпелілігіне әлден-ақ бойлап үлгеріп, дүниенің мәнін терең түсінген сабырлы қариядай.

Егемен Қазақстан
11.10.2017 319

Аға ұлттың алдында именшектеп, айбынынан жас­қанатын жағдайларды бастарынан көп өткерген сол уақыттың  ұл­дары мен қыздары жат орталардың қысылтаяң ахуалдарына сыр бермей төтеп бергенін кейде ойласаң – ерлікке барабар ерекшелік пе дейсің. 

Қазақтың қалың ортасынан шығып, орта мектепті ана тілінде бітірген бойда орысша оқуға тап келіп, мамандық атаулыны сол тілде игерудің машақаты өз алдына, тәкаппар да үстем назарға ілігіп, мойындатудың өзі бір драмалық шығармаға жүк болатындай тағдыр емес пе, қарасаң. Жазушы Қалмұқан Иса­баевтың өзіне ғана тән сарында асықпай баппен айтатын әңгімесі осындайда ойыңа еріксіз оралатыны қызық. Екінші дүниежүзілік соғыс барысында Бауыржан Момышұлы мен Мәлік Ғабдуллиннің атақ-абыройлары қалай өрге домалады, қазақ жауынгерлерімен өзгелер солай санаса бастаған еді дейді. «Жазғаныңыздың суы көптеу екен» деген әріптесіне «су туралы жазып отырған соң көптеу болмағанда қайтеді» деп қолма-қол жауап берген жарықтықтың  тап осы әңгімесі көз көрген көнеліктің бұлтартпас шындығы.

Дүниедегі аса қат мамандықтарды толық игеріп кетпесе де, қазақ баласының тағдыры кадет корпусына алғаш барғандағы Шоқан Уәлихановтың өмір жолын үл­кенді-кішілі жағдайда қайталаған сияқ­танады. Үлкен халық өкілдері қол­ астындағы жұртқа шекесімен қа­рағаннан бөлек – бүкіл тұтқаны қолына ұстаған олар сәл емеурін білдіру арқылы мейірім ишарасын танытатын жайсаң кейіпке енетіндей көрінеді.

«Қайтсе жеңіл болады жұрт билемекті» жете меңгерудің арқасында көбі сахнада ойын көрсетіп жүрген алуан-ал­уан амплуалы актерлардан аумайтын. Орысшаға тұтастай бетбұрудың ақыр түбі қазақты ұлттық ділінен айырып қана тынған жоқ, Расул Ғамзатовтың «Менің Дағыстанымдағы» Шәмілдің кепілдікке берілген ұлына ұқсап дәстүр, салт-сана, ұлт жаны ұғымынан мақрұм перзенттер толқыны «желкілдеп шыққан көкорай шалғынның» күннен күнге қанатын жая толығып, басымдық ала бастағанының тірі куәгеріміз. Табиғат ананың мезгіларалық көктем, жаз, күз, қыс секілді құбылысынан айнымай қайталанатын адам ғұмырының балалық шағынан егделік еңсерген қарттығына дейінгі жолы көзді ашып жұмғанша өте шығып, «кіруге ғана қалды көрге ендінің» ауыр ақиқаттарымен табыс­тыратынын кеш түсінуден өткен жаман нәрсе жоқ екен қарасаң. Қазақтың тұтас бір ұрпағы ұлттық дәстүрді жатырқаудың асқынған шағында дүние есігін ашып, «көрпесін қырда қымтанудың» зауал шағын толық қамтып әкететін дәуір аралығын есептеп көрсеңіз ең кемі жетпіс жыл.  Өзге ғұрыптар санамызға еркінше сіңіп, ділімізді торлап алғалы көшпенділік мәдениеттің өзгеше бітімін зерттеудің орнына жетекші идеологияның тепкіні мен екпіні арқылы  өзімізді өзіміз күлкі қылғанымызға не жорық.

Біздің солтүстік көршіміздің ғалымдары орыс менталитетінен айрылудың салдары деген мәселені ұрандата жөнелгенін көргенде түсіне алмай абдырағанымыз рас. Билік тұтқасын мығым ұстағанына орай Еуразияның алып кеңістігі жаппай орыс тілінде сөйлеп, ындын біткенді тұтастай өздеріне аударса да, ұлттық менталитетті әлсіретіп алғандарына дабыл қаққандары қолын мезгілінен кеш сермегеннің кері ме, әлде кесірі ме? Бо­йына сенем деп жүріп жыл атауынан құр қалудың жайын еске салатындай болса да, үлкен халықтың өкінішінің астары тереңде. Кішкентай ұлттарға шарапатын тигізем деп жүріп, өздерінің жағдайын ойламай құрбандыққа барғандарын тілге тиек етуден әсте жалыққан емес.

Ата салттан түпкілікті қол үзу тұ­йық­қа тіреп қана қоймай, ұлт жаны қой­масының көзін бітейтін қасіретке барабар құбылыс. Еліктеудің тап қазіргі  тоқтаусыз беталысы көшірмелік пиғылды өршітумен қатар біреудің ойы мен сөзін сыйлау мәдениетін жоғалтатын басты тетікке айналып барады. Сөйтсе де дүниені алаңсыз қамсыздық ахуалы кернеп, жаны ауырып қоймайтын пірсіздік үстемдік құратынын өмірлік тәжірибе талай мәрте көз жеткізу үс­тінде. Он сегізінші ғасырдың өзінде Ба­тыс көркем сөз өкілдері мұндай әлеу­меттік құбылысты  терең барлап, жеке отбасынан әулетке дейінгі үрім бұтақ жалғасындағы ақауларды көркем талдаған. Адамзаттың ақыл-санасы толысқаннан былай тұрақты тақырыптардың бірі саналатын осынау арна мың-сан ағымдар қозғалысының ілуде біреуі ғана уақыт сынына төтеп берсе де, қарапайым бақылаушы пендеге қисапсыз көп көрінетіні несі екен. Алыстағы мысалға жүгінбей-ақ тап қазіргі қалпымыздан аңғарылатын басты нәрсе – ұлттық мұраға деген нәзік көзқарастың жалпы көпшілікке жетімі әлсіздеу. 

Тәуелсіздіктің ширек ғасырын артқа тастасақ та, рухани толық бостандыққа жетудің жолы қиын екен-ау.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.06.2018

Түркияда президент және парламент сайлауы өтті

24.06.2018

Алматыда «Ұлы дала – көшпенділер әлемі» халықаралық этнофестивалі өтті

24.06.2018

Төтенше жағдай қызметіне 28 көлік берілді

24.06.2018

Мағжанның 125 жылдық мерейтойы халықаралық деңгейде кеңінен атап өтілді

24.06.2018

Жапониядағы жер сілкінісінен 7 мыңға жуық ғимарат қираған

24.06.2018

Өмірзақ Шөкеев «Қаскелең» агропаркі пилоттық жобасының жұмысымен танысты

24.06.2018

Атыраулық аз қамтылған отбасылардың балалары Италияға аттанды

24.06.2018

Тамара Дүйсенова жұмыс сапарымен Павлодарда болды

24.06.2018

Қазақстан халқы дәстүрлі халықаралық Олимпиада күнін атап өтуде

24.06.2018

Алматы облысындағы мешіт имамдарының білімін жетілдіру қажет

24.06.2018

Алматы облысында өткен «Asar» форумында 4 әлеуметтік жоба мақұлданды

24.06.2018

Бүгін Түркияда президент және парламент сайлауы өтеді

24.06.2018

Грузияда Қазақ күресінен Еуропа чемпионаты басталды

23.06.2018

Ұлттық бірыңғай тестілеудің Қазақстан бойынша орта көрсеткіші - 83 балл

23.06.2018

Серік Түсіповтың отбасы әрдайым назарымызда - семейлік құқық қорғаушылар

23.06.2018

Семейде үйін су шайып кеткен отбасылар баспаналы болды

23.06.2018

Ақтөбеде тұңғыш рет пантымен емдеу орталығы бой көтерді

23.06.2018

Семейде қала әкімі полиция қызметкерлерін кәсіби мерекелерімен құттықтады

23.06.2018

Бүгін - Мемлекеттік қызметші күні

23.06.2018

Қызылжарда Мағжан Жұмабаевқа ескерткіш орнатылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Бас ауырып, балтыр сыздағанда...

Халықты әлеуметтік тұрғыда қолдау ісі мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі екені дау тудырмайды. Дегенмен қолға алынған әлеуметтік шаралардың ойдағыдай жүзеге асуына кейбір келеңсіз жағдаяттардың кедергі келтіріп, тұрғындардың көңіл-күйіне кері әсерін тигізіп жататыны жасырын емес.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Ақты ақ, қараны қара деген ұтады -Александр ТАСБОЛАТ

Сотқа жүгінбейтін адам жоқ. Бірақ солардың дені «Мен сүттен ақ, судан тазамын» дейді. Яғни «Мен кінәлімін, мен ұры­мын, мен парақормын» деп ешкім айта қоймайды. Және тараптардың қай-қай­сының да сотта келтірген уәждері сенім­ді көрі­неді. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Астық шығымы неге артпайды?

Кейінгі жылдары еліміздің егін шаруашылығы саласына келіп жатқан жаңа технологиялардың нәтижесінде мұндағы еңбек өнімділігінің өсе бас­тағаны белгілі. 

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Түркістан – тамырластық тұғыры

Түркістан екі дүние есігі ғой, Түркістан ер түріктің бесігі ғой, Тамаша Түркістандай жерде туған, Түріктің Тәңірі берген несібі ғой!

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Әр қазаққа қажет ұстаным

Қазіргі өмір барысына ой жіберіп қараған кезде ақыл-ойымыздың тереңдігіне малданып, сезімтал аңғарғыштығымызды артықшылыққа балайтын жөніміз бар ма? Аға ұрпақ санатына қосылған ендігінің ақсақалы біздер қазақ сөзіне әкелген жаңалығымыз, яғни бейнелі тіркес­теріміз кәне дегенге кесімді жауап беру қиын-ау. Ұлғайыңқы тартқан осынау шағымызда қазақ қарияларының сөз саптау мәдениетін жиі-жиі еске алып, жадыда жаңғыртуға тырысатын дертке шалдықтық. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу