Бәделхан Камалханұлы: Төл спортымыздың туын желбіреттік

Жуырда Түрікменстан астанасы Ашғабадта жабық ғимараттағы және жауынгерлік өнер бойынша V Азия ойындары өтіп, дүбірлі додада Белбеу күресі аясында төл өнеріміз – қазақ күресі тұңғыш рет енгені белгілі. Жақында осынау тарихи оқиғаға арнайы барып, балуандарымызға жанкүйер болған, қазақ күресінің бүгінгідей дәрежеге жетуіне сүбелі үлес қосып жүрген спорт жанашыры, «Дүниежүзілік қазақ күресі» федерациясының вице-президенті Бәделхан Камалханұлымен әңгімелескен едік.

Егемен Қазақстан
12.10.2017 7710

– Түрікменстанда балуандарымыз ел күткен үдеден шықты. Жарыстан алған әсеріңіз қандай?  

— «Дүниежүзілік қазақ күресі» федерациясы президентінің бірінші орынбасары Серік Түкеев екеуіміз Азия ойындарына арнайы шақыртумен барып, тамашалап қайттық. Жарыстан алған әсерімізді сөзбен айтып жеткізу қиын. Спорттық шара өте жоғары деңгейде өтті. Түрікмен елі дүбірлі додаға ерекше дайындалған екен. Байрақты бәсекеге әлемнің 62 мемлекетінің үздіктері жиналды. Бізді қуантқаны, бабадан қалған бағлан өнеріміз, ұлттық брендіміз қазақ күресін төрткүл дүние теледидар арқылы тамашалады. Айбек Нұғымаров бастаған атан жілікті жігіттеріміз нағыз бабында екендіктерін байқатып, қарсыластарын қоғадай жапырып, қазақтың күш-қайратын, рухын жер-жаһанға паш етті. Әнұранымыз бір емес, екі мәрте шырқалып, көк туымыз екі мәрте көтерілді. Екі алтын, бір қола жүлдені қанжығаға байлап, төл спортымыздың туын желбіретіп қайттық. Бұдан артық қуаныш, бұдан асқан бақыт бар ма? Бұл – алаш жұрты үшін, қазақ күресі үшін зор мәртебе.

 — Қазақ күресінің осындай дәрежеге жетуіне өзіңіздің ұйытқы болуыңызбен бес жыл қатарынан Барқытбелдің баурайында, Ақсуат жерінде өткізіліп келе жатқан Ырғызбай Досханаұлы атындағы халықаралық турнир де өз ықпалын тигізген секілді.

— Өткенге сәл шегініс жасасақ, бұл турнирді өткізу туған жерді түлету мақсатындағы игі ойдан, перзенттік парыздан туындаған еді. 1990 жылдары Серік Апрымовтың «Ақсуат» деген фильмі экранға шыққаны белгілі. Ол уақытта Алматыда қызмет істейтін едім. Бір күні қонақта отырып әлгі фильмді көріп, қатты ыңғайсыздандым. Шын мәнінде, бұл кино Ақсуатта емес, басқа облыстың бір фермасында түсірілген екен. Алайда фильм ел-жұрттың Ақсуатқа деген көзқарасын күрт өзгертіп, тіпті біздің елге қыз бермейтін жағдайға дейін жетті. 2000 жылдардың басында қызмет бабымен ел жаққа ауысқанда ең әуелі ойыма келгені – өсіп-өнген мекенді өркендетіп, мерейін асқақтату болды. Содан ойлана келе аудан жұртшылығына, кәсіпкерлік саласында жүрген аға-інілеріме қазақ күресінен Ырғызбай Досханаұлы атындағы турнир өткізу қажеттігін айтқанымда бәрі бірдей қолдады. Сол кездегі облыс басшысы Бердібек Сапарбаев та бұл ойымды құптады. Әуелгі жылы жарысты облыстық деңгейде, келесі жылы халықаралық дәрежеде ұйымдастырдық. Одан кейін турнирді екі жыл қатарынан Гран-При деңгейінде өткіздік. Әлемнің 20-дан астам мемлекетінен білекті балуандар келді. Биыл әлем кубогы дәрежесінде ұйымдастырып, дүние жүзінің төрт құрлығынан келген спортшылар қатысты. Ерекше атап өтерлігі, әлем кубогы бұған дейін бірде-бір рет ауылда ұйымдастырылып көрмепті. Демек, Ырғызбай Досханаұлы атындағы турнир әлемдік күрес тарихында ауылда өткен жалғыз әлем кубогы болып қала берері анық.

— Қазақ күресі тұңғыш рет Азия ойындарына енді. Бұл – үлкен жетістік. Ендігі меже, алдағы жоспарлар қандай?

— Келесі жылы Үндістанның Джакарта қаласында Азия және Тынық мұхит елдері арасында ойын өтеді. Қазақ күресін соған енгізуге қадамдар жасалып жатыр. Жалпы, қазақ күресін келешекте бұдан да жоғары деңгейге көтереміз, Олимпиада бағдарламасына енгіземіз десек, бізге ең әуелі ауызбіршілік керек. Төл спортымызды насихаттауға келгенде бұратартуға жол беруге болмайды.

 — Елбасы «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласында: «Патриотизм кіндік қаның тамған жеріңе, өскен ауылыңа, қалаң мен өңіріңе, яғни туған жеріңе деген сүйіспеншіліктен басталады», деп жазған еді. Білуімізше, сіз халықаралық турнирден бөлек кезінде Құнанбайды емдеп жазған әулие Ырғызбай Досханаұлының кесенесінің жөнделуіне, ол жердің туристік нысанға айналуына да үлес қостыңыз...    

— Ырғызбай бабамыздың кесенесінің жөнделуіне де осы турнирдің тигізген ықпалы болды. Аталған жарысты екінші жылы халықаралық дәрежеде өткізіп, Ақсуатта 70 орындық қонақүй салдық. Ол жылы турнирге 10 мемлекеттен балуандар келген еді. Сол кезде бір ғана дүние жаныма қатты батты, ол – Ырғызбай ата кесенесінің тозып тұрғандығы. Үйдегі аға-інілеріммен ақылдаса келе кесенені өз отбасымыздың қаржысына толықтай күрделі жөндеуден өткізейік деген шешімге келдік. Сөйтіп, Баянауылдан көк тас алдырып, 10 адам 50 күнде қашап шығып, кесенені елге ұялмай көрсететіндей етіп жасадық. Бұл іске Ұлықбек Тұмашинов сынды іскер азаматтар да қолдау білдірді. Биыл Ақсуатта әлем кубогы өтер алдында облыс әкімі Даниал Ахметовке кіріп, осы сайыс жөнінде, әулие кесенесі туралы айтқанымда ол кісі бірден қызығушылық танытып, ұшақпен осында арнайы келіп, тарихи нысанды тамашалап, мемлекет қамқорлығына алу қажеттігін айтты. Міне, көп уақыт өтпей әулие кесенесі мемлекет қарамағына берілді. Кесенені абаттандыруға облыстық бюджеттен қомақты қаржы бөлінді. Осы елдің азаматы ретінде құнды мұрамызға құрмет білдіріп жатқан аймақ шысына зор алғысымды айтамын. Бір таңданарлығы, биыл Тарбағатай жеріндегі дүбірлі доданы екі миллионнан астам көрермен тамашалапты. Балуандар бәсекесін тамашалауға арнайы келген академик Ғарифолла Есімнің: «Ақсуат бүгін ұзатылған қыз сияқты болып тұр», деп тамсанғаны бар.

Расында, бүгінде Ақсуат адам танымастай өзгерді. Ақсуат халқы бұл турнирді жыл сайын асыға күтеді. Наурыз айынан қызу дайындық басталады. Ағаш отырғызылады, көшелер тазартылады. Ырғызбай Досханаұлы атындағы турнирден соң жыл сайын халықаралық айтыс, «Тарбағатай жұлдыздары» атты халықаралық ән байқауын өткізу дәстүрге айналды. Туған жерді түлету үшін осындай қадамдар жасалды.

Әңгімеңізге рахмет.

 

Әңгімелескен Азамат ҚАСЫМ,

«Егемен Қазақстан»

 

ӨСКЕМЕН

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.07.2018

Тары өндірісі тасада қалмасын десек...

22.07.2018

«Адвокаттық қызмет және заң көмегі туралы» Заңға арналған баспасөз мәслихаты өтті

22.07.2018

Білім гранттарының 70 пайызы «ІТ» мамандықтарына бөлінеді

22.07.2018

Қызылордада 18 ауылшаруашылық кооперетиві құрылды

22.07.2018

Шемонаиха тұрғындарына баспана кілті тапсырылды

22.07.2018

Бүгін ауа райы құбылмалы болады

21.07.2018

Денистің дара жолы

21.07.2018

ЖСҚ-ны әзірлеу ісі сылбыр

21.07.2018

Атыраулықтар Денис Тенмен қоштасты

21.07.2018

Тараз қаласына Денис Тенді еске алуға арналған баннер орнатылды

21.07.2018

Денис Тенді еске алу шаралары Өскемен мен Семейде өтті

21.07.2018

АҚШ-тың атақты хореографтары Астанада шеберлік сыныптарын өткізеді

21.07.2018

Қостанай облысында жыл басынан бері қылмыс азайған

21.07.2018

Астанада Денис Тенмен қоштасу рәсімі өтті

21.07.2018

Алматылықтар Денис Тенді ақтық сапарға шығарып салды

21.07.2018

Қостанай облысында жаз басталғалы 12 адам суға кетті

21.07.2018

Астаналықтар Smart Astana мобильді қосымшасы арқылы жұмыс таба алады

21.07.2018

Қызылордада «Ауылдық елді мекендерді ауыз сумен қамтамасыз ету» атты республикалық семинар өтті

21.07.2018

Қостанайда Дениспен қоштасу рәсімі өтті

21.07.2018

Қостанайда Ұлы Отан соғысының ғасыр жасаған ардагері ұлықталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Атақ қымбат па, абырой қымбат па?

Бүгінде қандай жолмен келсе де атақ үшін есі кете, есерлене қимылд­ай­ты­ны­мыз­ды бәрі біледі. Айта­лық, жуырдағы бір мереке күндерінде орден сатылыпты. Бұл орденнің атауы қандай дерсіз – «Қазақстанның құрметті азаматы».

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ауыл шаруашылығын цифрландыру болашақтың баламасыз жолы

Әлем елдерінде қазіргі уақытта ауыл шаруашылығын цифрландыру қарқынды түрде жүріп жатыр. Уақыт өткен сайын бұл салада неше түрлі жаңа технологиялар пайда болып, олар жедел түрде өндіріске ен­гізілуде. Мәселен, Еуропадағы компания­лар енді егістік жағдайын зерттеумен ай­на­лысатын дрондарды да шығара бас­тады. Бұл машиналар фермерлердің егіс шы­ғымдылығын алдын ала болжап бі­лу­леріне жағдай туғызуда. Осы үдеріс ке­ңі­нен қанат жая келе, бүкіл ел бойынша әрбір егіс алқабының шығымдылығын күні бұрын анықтау мүмкіндігі пайда болатын көрінеді. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Аяқдоп аламаны аяқталды

Әлем чемпионаты – тағатсыздана күткен футбол тойы еді. Енді барлығы аяқталып, той тарқасымен біз де алған әсерімізбен бөлісе кетсек. Бұл біріншілік несімен есте қалмақ?

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Биографиялық фильмдердің бәсі биік болуы тиіс

Кейінгі кезде «Еуразия бірінші арнасынан» әйгілі кеңестік манекенші-модель, сән әлемінде «Кремльдің ең әдемі қаруы» және «Кеңестік Софи Лорен» атанған Регина Збарская туралы сериа­л көрсетіліп жатыр. Былай қарасаңыз, сән әлемінің кіндігі саналған Парижді тәнті еткен өмірі жұмбаққа толы сұлудың сол кездегі кеңестік қасаң қағидаларға сыймаған ғұмырын өзгеше қырынан бейнелеген қарапайым, бірақ кемел түсірілген Ресейдің кезекті киноөнімдерінің бірі. 

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Халық әнінің тоналу тарихы

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Бо­лашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағ­дарламалық мақаласында, жаңғыру елдің ұлттық-рухани тамырынан нәр ала алмаса, ол адасуға бастайды», деді. Елдің ұлттық-рухани тамыры дегеніміз не? Ол ха­лықты сан ғасырдан бері адастырмай, алып келе жатқан салт-дәстүрі, фольклоры, әні мен жыры. Осылардың ішінде әннің ұлт руханияты үшін орны айрықша. Дана Абай атамыз, «Ұйықтап жатқан жүрек­ті ән оятар, Үннің тәтті оралған мәні оятар» дегенді бекер айтқан жоқ.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу