Жазушының жанпидасы

Әдебиет – халықтың жаны. Демек, ондай әдебиетті жасау үшін жазушы өз туған халқын жанындай жақсы кө­­ріп сүюі тиіс. Сонымен бірге оған әде­би талант һәм шеберлікпен қатар, жазушылық жанпидалыққа бара ала­тын дегдар қасиет, алабөтен ерлік те ­қажет дер едік.

Егемен Қазақстан
17.10.2017 191
2

Жазушылық жан­пи­далыққа қазақ әдебиетінің өткен та­ри­хында Махамбет, Мағжан, бергі та­рихта Мұқағали мен Жұме­кен мұ­ра­лары, жалпы өмірі мен шы­ғар­ма­шылықтары мәйекті де дәйекті мы­­сал бола алса керек.

Әдебиетте ерлік жасау қай-қай қалам­гердің де қастерлі арманы ғой. Біз сондай әдеби ерліктерді көзіміз көрген ұрпақпыз. Өткен ғасырдың жетпісінші жылдары арман қуып Алматыға келген біздің тол­қынға жазушы ағаларымыз Ілияс Есенберлин мен Әзілхан Нұршайықов ғажайып сый әзірлеп қойған еді. Ол әйгілі «Қаһар» және «Махаббат, қызық мол жылдар» романдары болатын. Әл­бетте, жұрттың бәріне белгілі жай, мұ­ның бірі қазақтың ертеректе жабылып қалған тарихын қайта көтеріп, ұл­ты­мыздың басқыншыға бас имеген ер­лігін, отаршылдыққа қарсы күресін, бодан­дыққа бой салмаған қаһармандық рухын толғады. Ал екінші роман халқымыздың бойындағы адамгершілік, махаббат, сүйіспеншілік, адалдық, азаматтық сияқты мәңгі өлмес ізгілік қасиеттерін асқақтата жырлады.

Айтайын дегеніміз, тымырсық кеңес­тік дәуірдің дәл сол керкеткен кезеңінде нақ осы туындылар халыққа аса қажет кітаптар болып шықты. Қорғаншақтап қорлана беруден жалыққан қалың қазақ оқырмандары аңсағанын да, сусағанын да осы романдардан тауып, есрафыл самалымен желпініп сергігендей, көкірек тынысы кәусар тұнықпен ашылғандай күй кешті. Шынымен де, бәлкім, соңғы жар­ты ғасырдай уақытта осы екі романнан әр сыпатта артығырақ туындылар жа­зылғанына шәк келтірмейміз, бірақ оқырман қауымның осыншалықты ыстық ықыласына бөленген, дәл осылардай шын мәніндегі халықтық кітапқа айналған, қазақ қауымын, зиялы ортаны, студенттер мен ауыл-қалалардағы жастар санасын нақ осы «Қаһар» мен «Махаббат, қызық мол жылдардай» жаулап алып, дүр сілкіндіріп, қайран Ғафаң – Ғафу Қайырбековше қайырғанда, ға­ла­мат сенсация тудырған басқа әдеби шығарманы мүлдем жоқ демесек те, тап басып айту қиын. Міне, осы кездерден бастап өз шығармаларымен талай буын ұрпақтың тарихи һәм адами сауатын ашып талмай тәрбиелеген Ілияс Есенберлин мен Әзілхан Нұршайықов бүкіл Алаш қауымы үшін ардақты ұлттық жазушыларға, жай ғана суреткер емес, абыз тұлғаларға айналыпты.

Зейнолла Қабдоловтың дуалы аузымен қанатты сөздердің көшін бастаған «Әде­биет – ардың ісі» дегенге бақсақ, сол замандағы қаламгерлердің әрбір қа­дамы ар мен азаматтыққа, ұлт мүддесіне адал­дыққа сын болған тұстары аз емес. Тарих пәнінің оқулығы тым жұқа қазақ жазушыларының тарихи тақырыпқа ден қоюы дәл сондай азаматтық сергектікті танытқаны анық. І.Есенберлин алғаш түрен салып бастап берген тарихи әде­биеттің ұлы көшін Әбіш Кекілбаев, Мұх­тар, Мағауин, Софы Сматаев және бас­қалар сәтімен жалғастырып, іргелі туындылар берсе, бұл, ең алдымен, олар­дың өз халқы алдындағы суреткерлік миссияларын терең түсінгендігі деп баға­лағанымыз абзал. Сол кездегі идеология осынау «тарихи» белсенділікті ұнатпаса да, қазақ жазушыларының бұл жасырын тыйым салынған тақырыпты игерудегі, тарихи ақиқаттарды айтуда­ғы, қазақтың да ел, мемлекет болғанын айғақ­ты дәлел­дермен, көркем шындықпен көр­се­тудегі табан­дылығы өзіндік әдеби ерлік бо­латын.

Коммунизм мұратынан қаламгерлік арын, азаматтық ұстанымын жоғары қой­ған, көпірме қызыл ұранның жел­піл­­деткен жетегіне ермеген ақын-жазу­шыларымыз да жетерлік. Олардың абы­­рой-атаққа, дәрежелі сыйлыққа да қы­зық­пай әдебиеттің арын сақтаған азаматтығына бүгінгі буын қалам ие­лері қызыққаны, үлгі тұтпағы лазым. Ай­талық, Қазақстан Компартиясы орталық партия комитеті тарапынан ақын Олжас Сүлейменовке пролетариаттың ұлы көсе­мінің 100 жылдығы қарсаңында Ленин туралы поэма жазу ұсынылды. Осы тапсырыс орындалса оған Лениндік сыйлықты кепілді түрде алып беруге уәде етіледі. Бірақ Олжас ақын Ленин ту­ра­лы емес, оның орнына қазақтың ата-бабаларының ғасырлар қойнауындағы 3 мың жылдық бұрынғы тарихы туралы «Қыш кітабы» дастанын жазып шығады. Лениндік сыйлықтан, көкелердің ашу-ызасын келтіріп, саналы һәм ерікті түрде бас тартады. Ал қазақтың ерте танылған тағы бір ақыны Ұлықбек Есдәулетті Чернобыльге барып поэма жазып келсең, Қазақстан комсомолының сыйлығын береміз деп үгіттейді. Ұлықбек ақын да «ар ұялар іске» бармағанын, арзан атаққа қызықпағанын білеміз. «Маған өзімнің Семейімнің де полигоны жетеді. Өйтіп сыйлық алмай-ақ қояйын» деді ол. Сөйтіп арын да, ақындығын да кір шалдырмай сақтап қалған ақын Ұлықбек Есдәулетті бүгінгі тәуелсіз елі-жұрты құрметтейді. Осы тектес дарындарымыздың басым көп­шілігі туған елінің жоғары мәртебелі сыйлығын ар-ожданын саудаға салмай, таза ақындық әрі жазушылық таланты үшін алғандары жалпыұлттық әдебиетіміз үшін мерей.

Әдебиет – бүгінгі таңда да ардың ісі, азаматтықпен тамырлас. Жанпидалық бол­маса жазушылық та, азаматтықтан тыс ақындық та болмайтынын қаперде ұстайық, қадірлі ағайын...

Қорғанбек АМАНЖОЛ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.09.2018

Сенат комитетінде діни қызмет және діни бірлестіктер мәселелері туралы заң жобасы қаралды

25.09.2018

Игорь Чжан: Велосипедтің кесірінен жүлде алмадым

25.09.2018

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ QS рейтингінде тағы да алға жылжыды

25.09.2018

142 үміткерге «Болашақ» стипендиясы тағайындалды

25.09.2018

Жақсы өсім - нәтижелі жұмыстың кепілі

25.09.2018

Инвесторлармен ортақ келісімге келді

25.09.2018

«Egemen Qazaqstan» газетінің журналисі марапатталды

25.09.2018

Қазақстан Экономикалық ынтымақтастық ұйымын нығайтуға және реформалауға шақырды

25.09.2018

Қазақстан Нельсон Мандела Бейбітшілік саммитіне қатысты

25.09.2018

Астана тұрғыны 10-қабаттан құлаған баланы тосып алды

25.09.2018

Қ. Қасымов ұялы телефондар ұрлығының жолын кесу шаралары туралы айтып берді

25.09.2018

Назарбаев Университетінде тың жобалар таныстырылды

25.09.2018

Нәубәт Қалиев қайтыс болды

25.09.2018

Үкіметте өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейінгі мемлекеттік бағдарламасының жобасы мақұлданды

25.09.2018

Астаналық журналистің өліміне қатысты күдіктіні іздеу шаралары басталды

25.09.2018

АӨК цифрландыру аясында 20 цифрлық және 4000 дамыған ферма құрылады

25.09.2018

Жағажай волейболынан әлем чемпионатының іріктеу турнирі өтеді

25.09.2018

«Барыс» Мәскеуде «Динамоны» ұтты

25.09.2018

Бүгін Бакуде белдескен қос балуанымыз ұтылды

25.09.2018

«Хат қоржын» (25.09.2018)

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tirshilikti mádenıet bıleıtin qoǵam

Osy ýaqytqa deıin jeke adamnyń tirshiligin, turmys jaǵdaıyn onyń bilimi men eńbekqorlyq qasıetiniń bılep kelgendigi belgili. Adamdar kóp jaǵdaıda qoǵamnan bilimine saı oryn alyp otyrdy. 

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу