Қарсылық па, таршылық па?

«Біреу Алматыға бір «КамАЗ» сәбіз әкеліп төгіп, елге тегін таратты» деген хабардың шығуы мұң екен, веб-сайттар ақырғы жаңа­лықтың айналасына шыбындай үймеледі. 

Егемен Қазақстан
18.10.2017 185
2

Ақпарат нақтылығының күмән­ділігі өз алдына, хабар қас қағым сәтте қол­дан қолға өтті, алпыс шаһар асты. Алайда, әлгі жерге бір машина «екінші нан» – картоп төгілсе, сайттар бұлай шуламас еді. Неге? Бұл – бірінші өз жазылушыларының делебелерін қоздырып, «күлдіріп» қою үшін жа­саған харекеті-тін. Ақпаратқа та­қырып латынша Saebiz (сәбіз) деп қойылды. Аталған сайттың мем­лекетімізге латын әліпбиіне көшу­ге қадам жасап жатқан тұстағы қолдауы шығар!? Әйтпесе орыс тіліндегі «анализ» сө­зінің ағылшынша атауы о баста «аnаlysis» емес пе еді? Оны ешкім буынға бөліп оқыған жоқ, күлген жоқ?! Ал... «saebiz-сәбіз» күлкілі екен?! Бүгінгі Қазақстанның алты жа­сар баласы «бір, екі, үш» сандарын «оне, тво, тһрее» демей-ақ, «уәан, түу, фри...» деп тақылдап тұр.

Ол аз десеңіз «тоғыз» дегенді цифрды «нине (nine)» демей «найн» дейді. Әңгіме енді сол «нине»-ден шығады ғой, естеріңізде болса, әлем футболшыларының ең үздік командасына берілетін алтын кубокті кеңес заманында қаншама жыл бойы «ұлы тілмен» Алтын Нике (nike) деп келдік. Небір аузымен құс тістеген спорт коментаторлары, небір ділмар мемлекет, қоғам қайраткерлерінің өзі де солай деді. Ешкім күлген жоқ. Қазір ғой «Алтын Найк» кубогі деп жүргеніміз... Күнделікті әлемдік желіге кіріп тұратын кез келген көзі ашық жан «Google» сөзін бір-ақ ауызбен «гугл» дейді емес пе? Ендеше біз неге соншама «saebiz»-ге шүйлігіп қалдық? Әрі бұл бір емес!..

Қазір қандай ортада бас қоса қал­сақ та елдегі ең басты оқиға – латын әліпбиіне көшу туралы әң­гі­меге тоқтамай, араласпай өтпейтін хал­­ге жеттік. Ол заңды да. «Я бел ке­те­ді, я белбеу кетеді» деген ға­лым-тілшілеріміз күндіз күлкі, түн­де ұй­­қы көрмей, жаңа қаріпті қыз­мет­ке қосу үшін көз майын тауысуда. Ел газеті – «Егеменде» барша қо­ғам өкілдерінің күн сайын жа­рия­лап жат­қан пікірлері сан-алуан бол­ға­нымен мүдденің бір екені де ерекше бай­қалады. Соған қарамастан кейбір ағайын­дарымыздың арасында латын емле­сін жеңіл күлкіге салып, қылжаққа айналдырып жатқандарын өздері де түсінбей жүргендері бар. Өкінішті! 

Енді ең алдымен латын алф­а­ви­тінің әлемдік үстемдігіне орай істі мейлінше бұра тартып, мемлекеттік, ұлттық науқанды мысқылдап күлкіге айналдырғысы келетіндердің сүйкімсіз әрекеттерін сараптап (аnаlysis) алайық­шы. Кейбір БАҚ-тар арасында бақадай шулап жоқтан өзгені келемеждеу Қазақстан тәуелсіздік алған тұста, еліміздің ұлттық рәміздері мен төл тең­гесі туғанда, Қарулы Күштерімізді құр­ғанда, Астана ауысқанда, қала аттарын өзгерткенде бой көрсеткен! Демек, кириллден латыншаға көшудің саяси мәні солардың қай-қайсысынан да осал түсіп тұрған жоқ! Көрші мемле­кеттер «сәбізімізге» тіл тигізсе, сөз жоқ, Сыртқы істер министрлігімізден ре­ніш нотасын қабылдары даусыз. Ал өзі­міздің күлкіқұмарларға «жеңілдік» беріліп тұр. Бәлкім, «Бас жарылса – бө­рік ішінде, қол сынса – жең ішінде» шығар... 

Орыс тілді екі әріптесімнің қылық­тары мен қызықтары есімде қалыпты. Ғалымжан – қандай да бір жаңалықтың нақтылығын анықтау үшін жас журналистерге «ОБС емес пе, көздерің жетіп тұр ма?» деп талап қоятын. «ОБС деген не?» деген сауалға ол «Одна баба сказала...» деп салмақты ғана жымиятын. Нағыз мектеп. Екіншісі – Сергей. Сол ақкөңіл жігіт бірде «Соғыс туралы өзбек фильмінде солдаттардың «Асса­лаумалейкум, Гитлер ака!» дегенін өз көзіммен көрдім, екі күн күлдім деп мені сендіргісі келді. «Мүмкін емес, бұл деген меніңше – «Саламатсыз ба, Гитлер аға!», сеніңше – «Здравствуйте, брат Гитлер!» деу ғой. Сен екеуміз кеңес мектебінде оқыдық, тәрбиесін алдық, кеңестік фильмде солай болуы мүмкін бе еді, өзің айтшы?» деймін. Біреуден естіген анекдоты екені анық! Мойындамайды, ішін басып күліп жүрді. Күлегеш жігіт!..

Сол айтқандай, латын әліппесіне көшу үстінде үйіріліп әлі талай желдің соғатыны, талай сыбыстың шығатыны даусыз! Ғалымжан айтқандай, «обс»-ға сеніп қалмағандарыңыз аб­зал! Өйт­кені, «сары» парақты сай­ттың оқы­лымын арттыратын «сә­біз» тектес жаңалықты қазіргі буын ав­то­бус­тың ішінде отырып-ақ, суре­тін қиып, оқиғасын келістіріп, ано­нимнің (anonymous-ағылш.) атынан «лақ­тырып» жібере алады, сеніңіз! ІТ мен смар­тфонның арқасында, әрине!.. 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

12.12.2018

Елбасының «Ұлы даланың жеті қыры» атты мақаласын талқылауға арналған TEDx форматында жиын өтті

12.12.2018

Мемлекет басшысының төрағалығымен Түркістан қаласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өтті

12.12.2018

Астанада Гейдар Алиевті еске алды

12.12.2018

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

12.12.2018

«Жер жәннаты – Ақмола» деп аталатын жинақ жарыққа шықты

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда Желтоқсан құрбанын еске алу турнирі өтті

12.12.2018

Сенатта сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегияны іске асыру мәселелері талқыланды

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда цифрлы сүт фермасы іске қосылды

12.12.2018

Қазақ киносының Бауыржанын еске алды

12.12.2018

«Маңғыстау - адалдық алаңы» жобалық кеңсесі ашылды

12.12.2018

Павлодар облысында тұрғындар ауыз суды Ертіс өзенінен алуға мәжбүр

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда қарымды қаламгер Мәлік Мұқановтың  мерейтойы атап өтілді

12.12.2018

Маңғыстау полицейлерінің жалақылары өседі

12.12.2018

Отандық автоөндіріс саласының инвесторлары Қостанайда болды

12.12.2018

Конькиден Алматы қаласының біріншілігі аяқталды

12.12.2018

Қыздар университетінде тұрмыстық әлімжеттікке қарсы жиын өтті

12.12.2018

Қазақ спорт және туризм академиясында Президенттің «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласы талқыланды

12.12.2018

Қарағанды облысында 2019 жылдың бюджеті бекітілді

12.12.2018

Павлодарда патриоттық әндер фестивалі өтті

12.12.2018

Шытырман оқиға жазудың жүйріктері анықталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу