Керей Қойшыбек: Рухсыз адамнан мықты спортшы шықпайды

Еліміз тәуелсіздік алған  тұста, яғни 1992 жылы Қазақстан самбо құрамасының бас бапкері қызметіне тағайындалған Керей Қойшыбек табаны күректей 18 жыл ұлттық құрама тізгінін ұстады. Осы аралықта самбо күресінен ересектер мен жастар арасында өткен дүниежүзілік чемпионаттарда жиырмадан астам шәкірті жеңіс тұғырынан көрінсе, солардың ішінен әлемнің төрт дүркін чемпионы Ерболат Байбатыров пен әлемнің үш дүркін жеңімпазы Асхат Шахаровтардың жеңісті жолын жалғастырған бапкер ретінде қазақ спорты тарихында аты қалды. Шәкірт тәрбиелей жүріп өзі де боз кілемде белдесіп, ардагер самбошылар арасында екі дүркін әлем биігін бағындырды. Бүгінгі таңда қайраткер ағамызды әңгімеге тарттық.

Егемен Қазақстан
24.10.2017 7064
2

– Керей аға, спортсүйер қа­уым өзіңізді тәжірибелі бап­кер ре­тінде біледі. Сізден сұра­йын дегенім: қазіргі қазақ бап­керлері нені білмей, неден ұты­лып жүр?

– Күрес үш нәрседен тұрады. Әуелі, биология, одан кейін биомеханика, үшіншісі – психология. Осының ішінде биологияға: спорт анатомиясы, физологиясы жатады, ал, биомеханикаға күресті үйрету методикасының дұрыстығы, яғни айла-әдістердің математикалық дәлдігі жатады. Бірақ спортшының дене-тұрқына қатысты, нақтырақ айтқанда, аяқ-қолының ұзындығына немесе қысқалығына, күш-қайратына байланысты ерекшеліктері бар. Психология дегеніміз осының бәрін спортшының санасына сіңіру.

Өз тәжірибемнен түйгенім, баланың психологиясын жас ке­зінде қалыптастырмай одан үлкен спортшы шықпайды. Бала­ның жылдамдығы, иілгіш­тігі, ептілігі 14 жасына дейін қалыптасуы керек. Есейе келе жылдамдығы қалады да, басқалары жойылады. Қысқасы, талантты баланы ғылыми негізде дайындаған жағдайда, ол 22 жасына дейін әлемдік деңгейге шығып қоюы керек. 

Сіздің сұраққа қатысты айтарым – біздің бапкерлер спортшыны, яғни, балуанды дайындау барысында, жоғарыдағы ыр­ғақ­ты ұстамайды. Бұған жүйе­нің де терістігі бар. Өйт­кені, жас­өс­пірімдерге арнал­ған мектеп-интернаттар жаттықты­рушы­дан нәтиже сұрайды. Айлық-шайлығын шәкірттерінің көрсет­кен нәтижесіне қарап төлей­ді. Осы жағдайдан соң олар қай­теді, бала кезінде қалыптасуы тиіс ғылыми физиологиялық негіз­дерді ысырып қойып, бірден кү­рес­ке үйретеді.

Осыдан барып бала жас­тай жарақат алады, аяқ-қолы мер­тігеді, өсу процесі бұзылады, жыл­дамдығы жоғалады. Сөйтіп, та­­лантты деген баланың өзі спорт­ты ерте доғаруға мәжбүр. Ал, Германия сияқты спортқа ғы­­­лыми негіз берген елдерде, бапкердің еңбегі ең соңғы нәтижеге дейін толық сақталады. Біздің спортта осы бір қағидаттар ескерілмей келе жатыр.

Жоғарыдағы ырғақтың бұзы­луы­на себеп жарыстың көптігі  деп ойлаймын... Одан кейінгі біз­дің спорттағы ең күрделі мәсе­ле мамандардың білім-білік­тілігі. Бапкер тек балаға күрес үйре­тумен бапкер болмайды. Ол медицинаны, физологияны, биомеханиканы жетік меңгерген болуы тиіс. Шәкіртпен терең тіл табыса білуі тиіс.

– Кераға, бізде қазір мынадай үрдіс қалыптасты. Бапкер сырт­тан дайын спортшыны тауып әкеледі де, үлкен жа­рыс­тарға қосып, оның же­ңі­сі арқасында атақ алады,­ ма­ра­патқа ие болады. Шын­ мәнінде сатып алған спорт­шыға оның бір тиын еңбегі сіңген жоқ. Осы дұрыс па?

– Бұл спорттағы жүйелен­беген шаруалардың кесірінен болып жатқан дүние. Жоғарыда айт­қанымдай, бізде талантты баланы жастай ығырын шығарамыз да, спорттан кетуіне мәжбүрлейміз. Осы олқылықты сырттан спортшы жалдау арқылы толтырамыз.

Мына түрімізбен көштен қа­лып қоюымыз әбден мүмкін. Қазір көрші Қытай елінде ғылым спорттың ішіне кіріп кетті. Ба­ланы спортқа тартпас бұрын оған гендік зерттеу жасайды да, қандай спорт түріне бейім екенін анықтап алып, біз сияқты сатылап, циклдеп  жатпай, бірден негізін қалап жатыр. Дәл қазір Қытайдың спорт медицинасы әлемде бірінші орынға шықты.

– Сіз айтып отырған гендік тек­серіс дегеніміз тұқым қуа­лау ма?

– Әрине, тұқым қуалаушылық спорттағы басты мәселенің бірі. Қа­зақ «ұрыдан  қары туады» де­ген жоқ па. Жалпы, тұқым қуа­лау арқылы балуан болуы мүм­кін. Бірақ отбасында қандай тәр­бие алды осыған да қарау керек. Қазақ халқы әр нәрсеге тез бейім­делгіш жұрт. Бізде әсіресе Кеңес Одағы кезінде қазақтың жан­ дүниесін түсінетін, оның таби­ғи және ұлттық ерекшелігін ұғынатын бапкер болған жоқ­. Ұлты басқа бапкерлер қазақ­тардың ішкі қуатын ашудың ор­нына «қолынан келмейді» деп спорттан қуып жіберетін. Қа­зір осының бәрі енді-енді қалып­тасып келеді.

– Ресей құрамындағы 2,8 млн  халқы бар дағыстандықтар мен кавказдықтар күрес түрле­рінен ұлттық құраманың 60-70 пайы­зына иелік етіп отыр. Мұн­дай ерек­шелік кавказдық­тардың тума талантынан ба, рухы­ның күштілігінен бе, тек­тілігінен бе?!

– Олардың, яғни  кавказдық­тардың табиғи ерекшеліктерінен шығар деп ойлаймын. Олар тау­лы жерде өмір сүреді. Таудың адамы қуатты келеді. Тау адамды төзімділіккке баулиды. Қазір қазақ қыздары кім көрінгеннің етегінен ұстап, шетелге кетіп жатыр. Осы арқылы гендік болмыс, қуат күшімізді жоғалтып жатырмыз.  Ал кавказдықтарда отбасылық тәрбие мықты, олар қыздарына ие болып отыр. Гендік рух пен тектілігін жоғатқан жоқ. Мәселе қайда жатыр!

– Спортағы рух-намыс мә­се­­­­лесі жайлы не айтасыз?

– Рух пен намыс ұрпаққа қан­мен дариды. Кавказдықтардың қанына сіңген айнымас ұғымы бар. «Менде не бар бәрін ал, бі­­рақ еркіндігіме  тиіспе!» деген. Рухы азат емес адамды қан­ша тәрбиеле, одан еш­теңе шық­пайды. Яғни рухсыз­ адамнан мық­ты спортшы шықпайды.  Одан кейін біз ұлттық тамақ­тану дәс­түрімізден ажырап қал­дық. Бұл өз алдына бөлек әңгіме.

– Сіз самбодан республика­ құ­рамасының бас бапкері ке­зіңізде шәкірттеріңізді бастап әкемтеатрға үнемі баратын еді дейді.  Оның спортқа қандай қа­тысы бар?

– Театр адамның ұлттық санасын оятады. Ұлттық санасы жоқ адам ұлты үшін жанқиярлық істерге бара алмайды.  Қазақ баласына, қазақ балуандарына өте қажет дүниенің бірі осы.

Әңгімелескен

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.11.2018

«Қасиетті Қазақстан: Туған жерге тағзым» атты тарихи-танымдық экскурсиялар сериясы басталды

21.11.2018

ҰБТ-ға өзгерістер енгізіліп жатыр

21.11.2018

Мемлекет басшысы бірқатар заңдарға қол қойды

21.11.2018

Елбасы білім беру жүйесін одан әрі жаңғырту мәселесі жөнінде кеңес өткізді

21.11.2018

Түркістанның ежелгі беделін қайта көтеру – бүкіл түркі әлемі үшін үлкен жетістік болады

21.11.2018

Мархабат Байғұт: Әлемдік әдемі әңгіме

21.11.2018

Түркі киносын әлемге танымал етудің жайы талқыланды

21.11.2018

Бердібек Сапарбаев Ақтөбе қаласындағы өндіріс нысандарын аралады

21.11.2018

«Егемен Қазақстан» газетінің журналистері болашақ тілшілермен кездесті

21.11.2018

Голландиялық бизнесмен Ақтөбе облысының инвесторларға тартымды екенін айтты

21.11.2018

Нұрболат Ахметжанов: Көне тарих көмескі тартпасын

21.11.2018

Әбдіманап Бектұрғанов: Тарихқа тағзым

21.11.2018

Қ.Әбдірахманов: «Ұлы даланың жеті қыры» әлем мәдениетін жақындастырады

21.11.2018

Павлодарда археологтар б.з.д. 5-ші мыңжылдықта жерленген жылқылар сүйектерін тапқан

21.11.2018

«Ақтөбе» футбол клубы сенімді басқармаға берілді

21.11.2018

Ұлттар Лигасының қорытындысы шығарылды

21.11.2018

Такир Балықбаев: Жаңа еңбек жаңаша ой салды

21.11.2018

Ақтөбеде кәсіп бастағысы келетін жандарға кеңес берілді

21.11.2018

Мәулен Әшімбаев: Ұлт тарихын танудың жаңа кезеңі

21.11.2018

Chartbeat жобасы аясындағы байқау жеңімпаздары ашық деректер панелін құрады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tánti bolar tusy kóp

Jylda, Táýelsizdik kúni jaqyndaǵan saıyn osy ýaqyt ishinde elimiz qandaı jetistikterge jetti degen saýaldy ózimizge qoıyp, ony saralaýǵa tyrysamyz. Biraq mundaıda jappaı aıtylyp júrgen jetistikterdi emes, ózimiz baıqaǵan jeke kózqarastaǵy tabystardy taldaýǵa tyrysamyz. Sonyń ishinde kózge túsetin bir ǵanıbetti jańalyq – halqymyzdyń burynǵydaı eshkimnen qysylmaı, kimmen bolsa da ómirdiń barlyq salasynda ıyq teńestire túskeni.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Stokgolm sındromy

Jumyr jerdiń betinde sany jaǵynan bizden áldeqaıda kóp, alaıda táýelsiz el atanýdy mańdaılaryna jazbaǵan, ol oryndalmas armandaı kórinetin halyqtar az emes jeterlik. Jaratqannyń qalaýymen qolǵa tıgen táýelsizdik qazaq balasynyń eń bir asyl muraty edi.

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

«Baı bolsań halqyńa paıdań tısin»

«Batyr bolsań jaýyńa naızań tısin, Baı bolsań halqyńa paıdań tısin». Kezinde aıyr tildi Áıteke bı aıtqan aqyldy sóz. Keler ǵasyrlarǵa da keter ǵaqlıa.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу