Аяқ астындағы алтын

Қазақта «тоғыз қабат торқадан тоқтышақтың терісі артық» деген сөз бар. Талдау жасасаңыз, осы сөздің рас екендігіне көз жеткізесіз. Мәселен, тері өткізіп жүрген адамдар­дың айтуы­на қарағанда, сиырдың терісінің бір килосы шамамен 300 теңге тұратын көрінеді. Ал сиыр терісінің салмағы 20 килодай тартады. Сонда бір сиыр терісін сатқанда 6 мың теңге пайда көресіз.

 

Егемен Қазақстан
26.10.2017 84
2

Бұл, әрине, өңделмеген терінің беретін пайдасы. Ал теріні дұрыс өңдеп, оны іске жарата білетін елдер одан 250-300 мың теңгенің затын шығарады екен. Демек, дұрыс өңдеп, іс қыла білген жағдайда сиырдың терісінің беретін пайдасы оның өз құнынан да асып түспек.

Қой жүні туралы да осылай деу­ге бола­ды. Кеңес Одағы кезінде Қазақ­стан­ның австралиялық меринос қой­ларын молынан өсіргені белгілі. Таңдау неге өзіміздің қылшық жүнді қойларға емес, халық арасында «ақ қой» аталып кеткен биязы жүнді меринос қойларына түсірілді? Себебі түпкілікті өнімге (мәселен, ерлердің костюм-шалбарлары мен сәнді әйелдер киіміне, цигейка тондарға, бағалы аяқ киімдерге) қол жеткізген кезде қойдың жүні оның өз бағасынан бірнеше есе қымбат болып шықты. 

Өкінішке қарай, біз қазір «жібекті түте алмаған жүн қылады» дегендей, мал жүні мен терісін босқа рәсуа етіп, далаға тастап жатырмыз. Бұған кім кінәлі?

Іс басындағы кейбір шенеуніктердің сөзіне сенсек, бұған халықтың өзі кінәлі секілді. «Өзіңіз білесіз, қазір малдың көбі жекеменшіктің қолында ғой. Ал жекеменшіктегілер сойған кезде мал терісін дұрыс сыпырмайды. Оған пышақ тигізеді, қан араластырады. Теріні сыпырғаннан кейін оны дұрыстап тұздап, керіп кептіруді де білмейді. Осыдан тері құрысып қатып қалады. Ал мұндай теріні зауыт, фабрикалар ала қоймайды», дейді олар.

Бір қарасаңыз, мықты уәж. «Әй, қазағым-ай!» деп тағы да сан соғуға тура келеді. Бірақ осыдан жүз жылдай уақыт бұрын өз елінен бауырлас Түркия мемлекетіне босып барған қазақтар неге аталған мемлекетте тері-былғары өндірісінің жолға қойылуына үлкен үлес қоса алды. Көптеген түріктер осы кәсіпті қазақтардан үйренген жоқ па еді?! Ал енді қазір тері-былғары өңдеп, одан киім тігуден Түркия қай деңгейде, біз қай деңгейдеміз?!

Мал терісінің дұрыс пайдаланыл­майтындығына мемлекетті де кінәлай алмаймыз. Өйткені мемлекет ауыл шаруашылығын дамытуға қаржыны аямай төгіп-ақ жатыр. Мәжілістің вице-спикері Владимир Божконың дерегі бойынша соңғы 3 жылда ауыл шаруашылығын субсидиялауға бюджеттен 498,6 миллиард теңге бөлінген. Өкінішке қарай, ол қаржыдан дұрыс қайтарым болмай отыр.

Демек, істі ілгері жылжытуға шенеу­нік­терде дұрыс ниет жоқ. Әйтпесе, халық – әлі де сол халық. Көбіміз атакәсіптен қол үзіп кете қойғамыз жоқ. Тек қолда бар теріні дұрыс бағалатып, өткізе алмай дал боламыз да, қазақ елінің ішіне келіп, айна мен ине, сабын мен шәй таратып, соларға тері айырбастап алатын баяғының татар саудагерлеріндей әлекедей жаланған делдалдарға бірер мың теңгеге арзанға беріп құтыламыз.
Енді осыдан туындайтын бүгінгі күннің картинасына қараңыз.

Жуықта Парламент Мәжілісінде өткен Үкімет сағатында елімізде жылма-жыл 7,8 миллион дана мал терісі өндірілсе, оның тек 2 пайызы ғана өңделетіндігі туралы мәлімет берілді. Міне, сондықтан да мал терілерін өңдейтін 5 зауыттың өндірістік қуат­тары­ның 5,5 пайызы ғана пайдаланылады екен. Тағы да сол Владимир Бож­коның айтуы бойынша, біздегі мал тері­лерін өңдейтін зауыттардың бар­лығы «қию» технологиясымен жұ­мыс істейді. Жүнді іріктеп өңдеу ісі де жолға қойылмаған. Бір қызығы, өзіміз­де­гі зауыттар шикізатқа зәру болып отыр­ғанда, халық қолындағы жүн мен теріні делдалдар арзан бағаға жинап алып, Қытайға жөнелтетін көрінеді. Айна­ламыздағы елдердің барлығы жүн мен теріні шикізат күйінде шетке шығаруға тыйым салса, бізде бұл жұмыс көктеп тұр. Міне, мәселе қайда жатыр... 

Осы проблеманы ептеп те болсын ең­серу үшін еліміздің Ауыл шаруа­шы­лығы министрлігі алдағы уақытта жүн жинаумен айналысатын – 30, тері жинаумен айналысатын 135 дайындау пунктін ашуды көздеп отырғаны айтылды. Сондай-ақ жүннің барлық түрлерін кешенді өңдеуден өткізе алатын 1 зауыт салып, қазіргі жұмыс істеп тұрған екі кәсіпорынды қайта жаңғыртпақ.

Бұл жоспарды дұрыс дейік, бірақ олар жоспар күйінде қалып кетпесе жарады. Өйткені 2011 жылдың соңында іске қосылды деп есептелген Семейдегі тері-былғары өнімдері комбинаты біресе қаржының тапшылығынан, біресе шикізаттың жоқтығынан әлі де дұрыс жұмыс ырғағына түсе алмай келе жатқандығы жиі сөз болуда.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларды қолдаудың 10 қадамы жасалды

22.02.2019

Қостанайда әкім есебі жаңа ғимаратта өтті

22.02.2019

Қарағанды облысының тумасы Қазбек Нұржановтың құрметіне арналған 41-ші жеңіл атлетика жарысы өтті

22.02.2019

Қарағанды облысында 479 жоба іске асады

22.02.2019

Ұлттық валютадағы мәтін тек қазақ тілінде болады

22.02.2019

Sanofi - күдіктен ада компания

22.02.2019

Сенатор С.Айтпаева Германиядан келген делегациямен кездесті

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларға тұрғын үй сертификаттары беріледі

22.02.2019

Ақтөбе облысында су тасқынына дайындық шаралары қабылданып жатыр

22.02.2019

Құралай Ахмет: Шет елде оқуға ынтасы бар кез келген адам «болашақтық» бола алады

22.02.2019

Жастар кәсіпкерлігіне арналған «Jas Business» семинары өтті

22.02.2019

Халықтың әл-ауқатын жақсарту – басты мақсат

22.02.2019

Жоғарғы сот жемқор судьяларды анықтауды күшейтеді

22.02.2019

Шаңғымен тұғырдан секіруден Қазақстан командасы әлем чемпионатында бақ сынайды

22.02.2019

Ерлан Қошанов көпбалалы отбасылар тұрғын үймен қалай қамтамасыз етілетінін айтты

22.02.2019

Мамандар: Денсаулық туралы жаңа Кодексті қабылдау бизнес үшін кедергілер туғызуы мүмкін

22.02.2019

Семейде «Нәджип Әмір» атындағы аудитория ашылды

22.02.2019

«Әбу-Даби Плаза» елордада жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді

22.02.2019

Милад Карими мен Аким Мусаев Мельбурндегі Әлем кубогінің финалына өтті

22.02.2019

Юлия Галышева бастаған Қазақстан командасы Жапониядағы әлем кубогіне қатысады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу