Қазақстанда ет бағасы не себепті қымбаттады?

Егер үстіміздегі жылдың тоғыз айындағы статистикалық деректерге көз салсаңыз, ел нарығындағы азық-түлік өнімдері арасынан еттің барынша қымбаттағандығын байқайсыз. 

Егемен Қазақстан
27.10.2017 15300
2

Мәселен, Ұлттық экономика министрлігінің баспасөз қызметі таратқан мәліметтерге назар аударсақ, үстіміздегі жылдың қаңтар-қыркүйек айларында жалпы азық-түлік өнімдерінің бағасы 3,1 пайызға қымбаттағанда, қой етінің бағасы – 12,7 пайызға, сиыр еті – 12,6 пайызға, консервіленген сүт – 9,2 пайызға, картоп – 8,4 пайызға, кондитерлік өнімдер – 8, сары май – 7,6 пайызға, жылқы етінің бағасы 7,5 пайызға көтерілген.

Сонымен халқының үштен бір бөлігі мал өсірумен айналысатын, мал шаруашылығын атакәсіп деп санайтын Қазақстанда басқа емес, ет бағасы шарықтап тұр деп айтуға болады. Ал бұған не себеп?

Былай қарасаңыз, ет бағасының бұлайша көтерілуіне нақты бір себеп жоқ секілді де көрінеді. Өйткені Ауыл шаруашылығы министрлігі мамандарының сөзімен айтсақ, елімізде мал шаруашылығы жақсы қарқынмен дамып келе жатыр. Мал шаруашылығын дамыту үшін жасап жатқан мемлекет қолдауы да бұрнағы жылдармен салыстырғанда әлдеқайда күшейе түскен. Оның үстіне, ауыл шаруашылығын, соның ішінде мал шаруашылығын дамыту бағытында соңғы бір-екі жылдың ішінде жаңа бағдарлама да қабылданды. Осы жуықта ғана сала бойынша маңызды бағыттарды басымдықпен дамытудың жол карталары әзірленіп, олар Үкіметте қолдауға ие болып, Парламент Мәжілісіне таныстырылды. Мұның сыртында, жеке үй шаруашылықтарын кооперативтерге біріктіру жұмыстары да қызу түрде жүргізілуде. Кооперативке біріккен үй шаруашылықтары бұрынғыдай өнім алушыны іздеп, әуре болмайтын болды. Олардың қолдарындағы ет пен сүтті жинап алу үшін әрбір үлкен ауылдан қажетті техникалық құралдармен жабдықталған қабылдау пункттері ұйымдастырылуда. Тіпті бұл істе министрлік жоспарлағаннан да оза шауып, 2017 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша жылдың басынан бас­тап 745 кооператив құрылды.

 Былайша айтқанда, жұмыс жоқ емес, бар. Нәтиже де жоқ емес секілді. Жуықта болып өткен Үкімет отырысында Ауыл шаруашылығы бірінші вице-министрі Қайрат Айтуғановтың еліміздің агро­өнеркәсіп кешенін дамытуға арнал­ған мемлекеттік бағдарламаның 9 айлық қорытындысы туралы баяндамасында ауыл шаруашылығының жалпы өнім көлемі 2017 жылғы қаңтар-қыркүйек айларында өткен жылғы осы кезең­мен салыстырғанда 1,9 пайызға, соның ішінде тамақ өнімдері өндірісі 5,3 па­йызға, мал шаруашылығы өнімдері 3,3 па­йызға артқандығы айтылды.

Егер осы деректер рас болса, еліміз­­дің нарығындағы азық-түлік өнімдері­нің, соның ішінде ауылдың әр адамы өндіріп жатқан ет пен сүттің бағасы көтерілудің орнына, тіпті төмендемей-ақ қойсын, өз қалпында сақталуы тиіс еді. Бірақ олай болмай отыр. Ең бір қы­зығы, басқа өнімдер емес, еттің бағасы шарықтай көтеріліп отыр. Неге?

Осы сұраққа жауап таба алмай, біраз адамдар қазір бас қатыруда. Тіпті министрліктің келтірген деректеріне сенімсіздікпен қарайтындар да бар. Мәселен, жуықта Парламент Мә­жі­лісінде «Агроөнеркәсіптік кешенді мемлекеттік қолдаудың жаңа ба­ғыттары мен отандық агробизнестің бәсекеге қабілеттілігін арттыру перс­пективалары» деген тақырыппен өткен «Үкімет сағатында» Мәжі­лістің вице-спикері Владимир Бож­ко министрліктің жауапты қызмет­кер­леріне қаратып, «ертегі айтпаң­даршы» деген сөзді айтып салды. 

Әрине, ашынғаннан айтылған сөз. Өйткені жоғарыда айтқанымыздай, министрлік мамандарының келтір­ген деректері бойынша еліміздің ауыл шаруашылығы қарқынды дамып келеді. Осыған сенсең, болаша­ғымыз тіпті жарқын секілді.

Бірақ өкінішке қарай, агроөнер­кәсіп кешеніміз қамтамасыз ететін елдің азық-түлік рыногындағы көрініс бұдан мүлдем бөлек. Азық-түлік бағалары айдан айға қым­бат­тай түсуде. Биыл халық көбірек тұ­ты­натын картопты мол ал­дық деп жар салып жатырмыз, ал оның бағасы деликатес тағам­ның бағасына айналып барады. Жұмыр­т­қаның бағасы болса тауық­тың өз бағасына тақап қалды. Ал ен­ді сөз болып отырған ет бағасы­на келсек, оның қымбаттауы жөні­нен біз өз одақтастарымыз – Еуразия­лық экономикалық кеңістік елдерінің бәрінен басып озып, қара үзіп алда келе жатырмыз. Осы фактіге назар аударған ranking.kz агенттігінің мәліметтері бойынша үстіміздегі жылдың бірінші жартыжылдығында Қазақстанның сауда дүкендеріндегі ет бағасы 6,1 пайызға қымбаттағанда, бұл көрсеткіш Арменияда – 3,7 пайызды, Қырғызстанда – 3,2 пайызды, Ресейде 0,1 пайызды құраған. Ал Беларусь елінде керісінше 2 пайызға арзандаған. 

Осыған қарап бәлкім біз еттің бәрін сыртқа жөнелтіп жатқан шығармыз деген ой туып қалуы да мүмкін. Жоқ, олай емес екен. Жур­налист Сергей Буяновтың «ҚазақЗерно» сайтын­да­ғы мақала­сында келтірген деректерге қара­ғанда, өткен жылдың сегіз айында Қазақстан 7,9 мың тонна ет пен еттен жасалған өнімдер экспорттаса, үстіміздегі жылдың осы мерзімінде бұл көрсеткіш 5,2 мың тоннаны ғана құра­ған. Қысқасы, ет экспортының көле­мі артудың орнына төмендей түскен. Бұл жөнінде С. Буянов өз мақа­ласында былай деп жазыпты:

«Осыдан біраз бұрын Ауыл шаруа­­шылығы министрлігінің мал шаруашылығы департаментінің директоры Азамат Сағынбаев ет экспорты жөніндегі жоспардың орын­далмағандығын мәлім етті. Жоспар бойынша жыл ішінде 10 мың тонна ет шетке жөнелтілуі қажет болса, қазіргі күні оның 3,4 мың тоннасы ғана жөнелтілген. Бұл – жоспардың 34 пайызы ғана. Міне, осы жөнінде келтірген шенеуніктің уәжі де өте қызық: «Біздің негізгі рынок – Ресей Федерациясы. Онда рубль көтеріліп кетті де, біздің сиыр етіміз баға жөнінен бәсекеге қабі­летсіз болып қалды», дейді А.Сағым­баев. Ресей валютасы баға­мы­ның өскендігі қазақстандық тауар­дың бәсекеге қабілеттігін қалайша нашарлата алады? Мұны бірде-бір экономист түсіндіріп бере алмайды. Өйткені бәрі керсінше болатындығы бәрімізге түсінікті: теңгенің әлсірегені қазақстандық экспорттаушылардың оң жамбасына дөп келмек. Тек сататын зат бол­сын деңіз. Нағыз проблема да міне, осында тұр. Ал мұны біздің Ауыл ша­руашылығы министрлігі көргі­сі кел­мейтіндей», деп жазады журналист.

Ет экспорты жөніндегі әңгімеге келгенде, Ауыл шаруашылығы министр­лігінің осыдан 6 жыл бұрын жаса­ған жоспары еріксіз еске түседі. Жоспар бойынша Қазақстан 2016 жылы Ресейге 60 мың тонна ет экспорттауы тиіс еді. Осы жос­парды орындау үшін «ҚазАгро» холдингі 2011 жылы «Қазақстан Республикасында мүйізді ірі қара етінің экспорттық әлеуетін дамыту» атты ауқымды жоба әзірледі. Бұл жобаның басты мақсатының бірі 2020 жылға таман елімізден сыртқа шығарылатын ет экспортының көлемін 180 мың тоннаға дейін жеткізу болды. Осы жобаны орындау үшін ең әуелі шетелдерден асыл тұқымды ірі қара малын тасымалдап әкелуге кең жол ашылды. Өйткені бұл жобаны орындауға бюджеттен миллиардтаған теңге қаржы жұм­салды. Шетелдік асыл тұқымды мал­дардың өзіміздікіне қарағанда әлде­қайда қымбат тұратыны түсі­нікті. Оның үстіне, ол малдар шетелдерден көбінесе ұшақпен тасымалданып әкелінді. Кеңес Одағы кезінде Қазақстанда қой санын 50 миллион­ға жеткіземіз деген ұран болып, Аустралия үкіметі Қазақстанға «жоспарлары­ңыз­ды орындау үшін қойды тегін береміз, тек оны өз күштеріңізбен тасып әкетіңіздер» дегенде, сол кездегі ауыл шаруашылығының басшылары мұндай қадамға бара алмаған екен. Себебі, есептей келгенде, тасымал шығыны қойдың өз бағасынан артып кеткен. Ал тәуелсіз еліміздің Ауыл шаруашылығы министрлігі ондай қадамға барды. Тіпті тасымал шығынын былай қойып, малдың өзін қымбат бағаға сатып алуға тура келген жағдайға да кедергі болған жоқ.

Ақыры не болды? Бюджеттің мил­лиардтаған теңге қаржысы шықты. Бастапқы екі жылдың өзінде шетелдерден қымбат бағалы асыл тұқымды 40,5 мың ірі қара мал тасымалданып әкелінді. Ұшақпен. Сонымен бірге ертегідей көрінген 2016 жыл да келіп, өтіп кетті. Сонымен нәтиже не болды? 2016 жылға белгіленген 60 мың тонна сиыр етін экспорттай алдық па? Жоқ. 60 мың тоннаны айтасыз, 6 мың тонна ет экспорттауға жағдай зорға жетті. Жоспар бойынша ет экспорты жөнінде артқан әлеуетіміз қайда сонда? Қайда екені белгісіз. Сонда мұны ертегі демегенде не дейміз?! Халқымыз «Ет жарықтық жесең тісіңе кіреді, жемесең түсіңе кіреді» деуші еді. Рас екен. Бәрі де көрген түстей болып қалды.

Қазір енді етті экспорттауды қойып, өз халқымызды онымен қамту мұң болып отыр. Содан да экспортқа қарағанда импорт көлемі әлдеқайда ұлғая түскен. Еліміздің статистикалық органдарының мәліметіне қарағанда, Қазақстан 2016 жылдың қаңтар-тамыз айларында шеттен 96 мың тонна ет пен одан жасалған өнімдерді импорттаса, үстіміздегі жылдың осы мерзімінде бұл көрсеткіш 116,1 мың тоннаға шарықтаған.

Сонда еттің экспорты мен им­портының ара қатынасын салыс­тырып көріңіз. Экспорты импорт­тың он есе орайтындығына көз жеткізесіз. Бұл еліміздің азық-түлік қауіпсіздігіне төнген қатер емес пе?!

Әрине, Ауыл шаруашылығы ми­нистрлігінің жұмысы жоқ дей алмаймыз. Мақаламыздың басында ол жұмыстарға тоқталып та өттік. Бірақ қалай алып қараған­да, еліміздің азық-түлік рыногын­дағы жалпы көрініс көңілге ешбір жұбаныш әкелмек емес. Әсіресе, ет жөнінде. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ,

"Егемен Қазақстан"
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.09.2018

Абылай ханның қара жолы - солтүстік пен оңтүстікті байланыстырған ең төте жол

23.09.2018

Павлодарда «Ертіс» футбол клубының атауын латын қарпіне көшіру ұсынылды

23.09.2018

Фильмдер қашан түрлі-түске бояла бастады?

23.09.2018

Туған жерін сүйе алмаған, сүйе алар ма туған елін?

23.09.2018

Түркістанда халықаралық деңгейдегі инвестициялық және туристік форум өтеді

23.09.2018

Әдет қалыптастыру оңай ма?

23.09.2018

Тіл ықылассыз істі емес, періште көңілді ұнатады

23.09.2018

«Әкім Тарази шығармашылығының феномені» халықаралық ғылыми-практикалық конференциясы өтті

23.09.2018

Қостанайда екі полицей жол бойында әйелді ажалдан аман алып қалды

23.09.2018

Павлодарға Дүниежүзілік Украиндар конгресінің президенті Евгений Чолий келді

23.09.2018

Балалар Евровидениесінде еліміздің намысын Даниэла Төлешова қорғайтын болды

23.09.2018

Энтони Джошуа ресейлік боксшы Александр Поветкинді жеңді

23.09.2018

Астанада ТҚО объектілерді қорғаудың цифрлық басқару жүйесі ұсынылды

23.09.2018

Екібастұзда алғашқы STEM-зертханасы ашылды

23.09.2018

Маңғыстауда VI Халық спорты ойындары басталды

23.09.2018

Астаналықтар заң мәселесі бойынша тегін кеңес алды

23.09.2018

Ақтауда триатлоннан Қазақстан Кубогының финалы басталды

22.09.2018

Жалпықалалық сенбілікте 9 мыңнан астам ағаш егілді

22.09.2018

Мақтаарал ауданында «Жасыл ел» жастардың еңбек жасақтары жұмысын бастады

22.09.2018

«Балалар Евровидениесі» байқауының жеңімпазы анықталмақ

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу