Мастықтан айығар күн бар ма?

Бұрынғы өткендердің «мас», «мас­тық» сөзіне де­ген пайымы бөлек болыпты. Бүгінгі мастықтың кейпі өзгерген. Біздің сөз­дік қорымызға енген мас,­ маскүнем бейнесі адам­дық­тан айныған, беті көл­кілдеп ісіп, маңа­йына сүйкімі кет­кен­ жан. Қарадай қаның қайнап, қандай керемет деген тұлғаның ішімдіктің құ­лына айналғанын көргенде жаның ауыра тұра сырт беріп, маңайынан аулағырақ кетуге тырысатын күйге түс­кенбіз.

Егемен Қазақстан
10.11.2017 6923
2

Өткенде «Qazaqstan» ұлттық ар­на­сы­ның «Қарекет» бағдар­ламасының «Ащы су арқа­лат­қан азап...» атты хабарында ішімдікке салынған әкесі үшін шырылдаған жас қыздың зарын естідік. Екінші кейіпкер 45 жастағы соқталдай азамат: «Бұрын менде бәрі болды, үй де, ақша да, абырой да, бірақ бәрінен арақтың кесірінен айырылдым. Болды, мен бұл дерттен арыламын, әйтпесе бір күні далада өлемін», деп ес жиғандығын көрсетіп, мамандардан көмек сұрайды. 

Жуырда еліміздің ден­саулық сақтау сала­сын дамытудың 2016-2019 жыл­дарға арналған «Ден­сау­лық» мемлекеттік бағ­дарламасы бойынша Са­ламатты өмір салтын қа­лыптастыру проблемалары ұлттық орталығының ұйымдастыруымен Ұлттық алкогольден бас тарту күніне орайластырылған

«Біз ұрпағымыздың сау болуын қолдаймыз!» ұра­нымен ішімдікті шама­дан тыс тұтынудың алдын алу бойынша онкүндік өткізілді.

Жалпы, әлемдік деңгейде ішімдікке салыну проблемасы қоғамдық денсау­лық сақтау саласындағы басым үш мәселенің бірі болуда. Дәрігерлердің айтуынша, 200-ден аса ауру ішімдікті тұтынудың салдарынан туа­ды екен. Бауыр циррозы, қатерлі ісік пен жүрек-қантамыры ауруларының себепшісі болатын ішімдік ішудің зардабы жоғарыдағы бағдарлама кейіпкерлері тәрізді адам тағдырына зия­нын тигізумен қатар, адам айтқысыз келеңсіздіктерге, жол-көлік апаттарына да алып келіп жатады. Біреу өмірмен қоштасып, енді бі­реудің төсекке таңылып, иә қо­ларбасыз қозғала алмайтын күйге түсуіне де осы спиртті ішімдік себепші. Қыл­мыстық айыптауларда, жазатайым және қаса­қана қылмыс жасауда да ішім­діктің кеселді кесірі ай­тар­лықтай. Статистикаға қа­рағанда 25 пен 39 жас­тағы адамдардың арасында ішімдік ішу азаймай отыр­ екен. Дегенмен 1999 жы­лы біздің азаматтардың ішім­дік ішетіндері 55 пайыз­ төңірегінде болса, 2015 жыл­ғы деректе ол 24,2 па­йызға төмендепті. Азайды дегеннің өзінде де проблема жеткілікті. 

– Мәселен – дейді Са­ла­­матты өмір сал­ты орталы­ғының үйлестірушісі Қа­нат Хамзин еліміздегі ішімдік ішушілер қатарын негізінен 25 пен 39 жас аралығындағы адамдар құрайтынын есепке алсақ, балалардың іш­тен ауру болып тууына, от­басылардың ажырасып кету­леріне көбіне осы алкоголь кінәлі болып жатады. Орталық Азия елдері ішінде ішімдік ішу жөнінен біздің еліміз бірінші орында тұр екен.

Ішкілікке құмарлар арасында әйел­дердің болуы және оларды емдеудегі қиын­­дықтар, алкоголизм дертіне шал­дығушылардың түрлі жастардағы адамдарды айналып өтпейтіні барлығы әлеуметті алаңдатар проб­лема. 

Нарколог дәрігерлер мен Сала­мат­ты өмір салтын қалыптастыру орта­лығы қызметкерлерінің айтуынша, әсіре­се жастар жағы алкогольден келетін зиян­ды жете түсіне бермейтін көрінеді. Біз­ салынып ішпейміз, той-томалақта, ағайын-туыс жиналғанда ғана ішеміз, онсыз той той бола ма дейді. Кейбіреулері ал­ко­гольсіз сыра ішеміз, одан келетін еш­бір зиян жоқ деп ойлайды. Ал шын мәнінде соның өзі зиянды, мысалы, сыраны мөлшерден асырып ішу гормондарды өзгертіп ер адамды әйелге ұқсатып, керісінше әйелдің дауысы жуандап, мұрты өсіп, еркек кейпіне жақындап кететіні анықталған. 

Жасөспірімдердің ішім­дік тұтынуы көптеген елдер­дегі қоғамдық денсаулық сақтау саласының басты мәселесінің бірі. Ересек­тердің ішімдікті тұтынуына қарап арбаның алдыңғы доң­ғалағы қалай жүрсе, соң­ғысы соның ізімен жү­реді дегеніндей, жастар ішім­дікті еліктеудің, ересек болудың басы санайды.­ Оның үстіне қатарлас, құр­бы-құрдастарымен өзара қа­рым-қатынасты жақсарту мен жаңа байланыстарды қалыптастыруда еркіндік беретіндей көрініп, жаман­ әдеттің шырмауына қалай түскенін де аңдамай жа­та­ды. Дәрігерлер жас­өс­пірімдердің мас болуы үшін ішімдіктің аз мөлшері де ­жететінін, бұл мәселеде біз­дің ақыл-кеңесіміздің жеткіліксіздігін, ата-ананың үлгісі, мектеп пен қоғам мойнына артылар жүктің тең түсуі керектігін айтады. 

Кейде бір адамның ішім­дік ішуінен басқа адамдар зардап шегіп, медициналық көмек көрсетіледі. Қылмыс жасалуы, қоғамдық тәртіп­тің бұзылуы орын ала­тын­дық­тан маскүнемдікпен кү­реске мем­лекеттік ресурс­тар тартылып жататыны да құпия емес. 

Алкогольдің адам ағ­за­сына тигізер зияны жатыр­ішілік даму кезеңінен бас­тап, қарттыққа дейінгі жеке ден­сау­лық капиталы мен адамдық капиталды тө­мен­детуге алып келеді. Басым көрсет­кіштер бойынша, ішімдіктен ең алдымен орта жастағы адамдар, әсіресе ер-азаматтар көз жұмады екен. 

Айта кетелік, ДДҰ-ның­­ ғаламдық мақсаты 2025 жылға дейін ішімдікті ша­мадан тыс тұтынуды кемінде 10 пайызға төмен­дету болса, елімізде жан басына шаққандағы спирттің жалпы көлемі 2016 жылы – 9,8, ал 2015 жылы 8,2 пайыз­ды құраған. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.09.2018

Таразда Мемлекеттік басқару академиясының филиалы ашылды

19.09.2018

Сауль Альварес IBO чемпиондық титулынан айырылды

19.09.2018

Жаңа жылдан бастап дәрілік заттардың бағалары реттелмек

19.09.2018

Қостанайда ішкі істер органдары ақпараттық қызметтің 100 жылдығы аталып өтілуде

19.09.2018

Халық қаһарманы Қасым Қайсеновке арналған кеш өтті

19.09.2018

Солтүстік Қазақстанның қос бишісі Азия чемпионатынан екі алтын медаль олжалады

19.09.2018

Қазақстанның тұрақты өкілі: елдегі жағдайды тұрақтандырудағы жетекші рөл ауғандарға тиесілі болуы керек

19.09.2018

Арыстанбек Мұхамедиұлы фильмдерді қазақ тіліне аударудың үш нұсқасын ұсынды

19.09.2018

«Астана Банкі» лицензиясынан айырылды

19.09.2018

Жауқазын жырлар жалыны

19.09.2018

Тоғыз тонна есірткі тәркіленді

19.09.2018

Жазушымен жүздесу

19.09.2018

Қостанайда Отбасы күні қарсаңындағы акциялар шеруі басталды

19.09.2018

Тарихи атаулармен түрленеді

19.09.2018

Ұстаздығы ұшан-теңіз жан

19.09.2018

«Герцептин» тапшылығы алаңдатады

19.09.2018

Йога жүктілікті жеңілдетеді

19.09.2018

Дамудың рецепті – балалардың ойнауы

19.09.2018

Жайнагүлдің жанарындағы жарқыл

19.09.2018

Теңіз деңгейінің көтерілуі әуежайларға қауіпті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу