Мастықтан айығар күн бар ма?

Бұрынғы өткендердің «мас», «мас­тық» сөзіне де­ген пайымы бөлек болыпты. Бүгінгі мастықтың кейпі өзгерген. Біздің сөз­дік қорымызға енген мас,­ маскүнем бейнесі адам­дық­тан айныған, беті көл­кілдеп ісіп, маңа­йына сүйкімі кет­кен­ жан. Қарадай қаның қайнап, қандай керемет деген тұлғаның ішімдіктің құ­лына айналғанын көргенде жаның ауыра тұра сырт беріп, маңайынан аулағырақ кетуге тырысатын күйге түс­кенбіз.

Егемен Қазақстан
10.11.2017 7112
2

Өткенде «Qazaqstan» ұлттық ар­на­сы­ның «Қарекет» бағдар­ламасының «Ащы су арқа­лат­қан азап...» атты хабарында ішімдікке салынған әкесі үшін шырылдаған жас қыздың зарын естідік. Екінші кейіпкер 45 жастағы соқталдай азамат: «Бұрын менде бәрі болды, үй де, ақша да, абырой да, бірақ бәрінен арақтың кесірінен айырылдым. Болды, мен бұл дерттен арыламын, әйтпесе бір күні далада өлемін», деп ес жиғандығын көрсетіп, мамандардан көмек сұрайды. 

Жуырда еліміздің ден­саулық сақтау сала­сын дамытудың 2016-2019 жыл­дарға арналған «Ден­сау­лық» мемлекеттік бағ­дарламасы бойынша Са­ламатты өмір салтын қа­лыптастыру проблемалары ұлттық орталығының ұйымдастыруымен Ұлттық алкогольден бас тарту күніне орайластырылған

«Біз ұрпағымыздың сау болуын қолдаймыз!» ұра­нымен ішімдікті шама­дан тыс тұтынудың алдын алу бойынша онкүндік өткізілді.

Жалпы, әлемдік деңгейде ішімдікке салыну проблемасы қоғамдық денсау­лық сақтау саласындағы басым үш мәселенің бірі болуда. Дәрігерлердің айтуынша, 200-ден аса ауру ішімдікті тұтынудың салдарынан туа­ды екен. Бауыр циррозы, қатерлі ісік пен жүрек-қантамыры ауруларының себепшісі болатын ішімдік ішудің зардабы жоғарыдағы бағдарлама кейіпкерлері тәрізді адам тағдырына зия­нын тигізумен қатар, адам айтқысыз келеңсіздіктерге, жол-көлік апаттарына да алып келіп жатады. Біреу өмірмен қоштасып, енді бі­реудің төсекке таңылып, иә қо­ларбасыз қозғала алмайтын күйге түсуіне де осы спиртті ішімдік себепші. Қыл­мыстық айыптауларда, жазатайым және қаса­қана қылмыс жасауда да ішім­діктің кеселді кесірі ай­тар­лықтай. Статистикаға қа­рағанда 25 пен 39 жас­тағы адамдардың арасында ішімдік ішу азаймай отыр­ екен. Дегенмен 1999 жы­лы біздің азаматтардың ішім­дік ішетіндері 55 пайыз­ төңірегінде болса, 2015 жыл­ғы деректе ол 24,2 па­йызға төмендепті. Азайды дегеннің өзінде де проблема жеткілікті. 

– Мәселен – дейді Са­ла­­матты өмір сал­ты орталы­ғының үйлестірушісі Қа­нат Хамзин еліміздегі ішімдік ішушілер қатарын негізінен 25 пен 39 жас аралығындағы адамдар құрайтынын есепке алсақ, балалардың іш­тен ауру болып тууына, от­басылардың ажырасып кету­леріне көбіне осы алкоголь кінәлі болып жатады. Орталық Азия елдері ішінде ішімдік ішу жөнінен біздің еліміз бірінші орында тұр екен.

Ішкілікке құмарлар арасында әйел­дердің болуы және оларды емдеудегі қиын­­дықтар, алкоголизм дертіне шал­дығушылардың түрлі жастардағы адамдарды айналып өтпейтіні барлығы әлеуметті алаңдатар проб­лема. 

Нарколог дәрігерлер мен Сала­мат­ты өмір салтын қалыптастыру орта­лығы қызметкерлерінің айтуынша, әсіре­се жастар жағы алкогольден келетін зиян­ды жете түсіне бермейтін көрінеді. Біз­ салынып ішпейміз, той-томалақта, ағайын-туыс жиналғанда ғана ішеміз, онсыз той той бола ма дейді. Кейбіреулері ал­ко­гольсіз сыра ішеміз, одан келетін еш­бір зиян жоқ деп ойлайды. Ал шын мәнінде соның өзі зиянды, мысалы, сыраны мөлшерден асырып ішу гормондарды өзгертіп ер адамды әйелге ұқсатып, керісінше әйелдің дауысы жуандап, мұрты өсіп, еркек кейпіне жақындап кететіні анықталған. 

Жасөспірімдердің ішім­дік тұтынуы көптеген елдер­дегі қоғамдық денсаулық сақтау саласының басты мәселесінің бірі. Ересек­тердің ішімдікті тұтынуына қарап арбаның алдыңғы доң­ғалағы қалай жүрсе, соң­ғысы соның ізімен жү­реді дегеніндей, жастар ішім­дікті еліктеудің, ересек болудың басы санайды.­ Оның үстіне қатарлас, құр­бы-құрдастарымен өзара қа­рым-қатынасты жақсарту мен жаңа байланыстарды қалыптастыруда еркіндік беретіндей көрініп, жаман­ әдеттің шырмауына қалай түскенін де аңдамай жа­та­ды. Дәрігерлер жас­өс­пірімдердің мас болуы үшін ішімдіктің аз мөлшері де ­жететінін, бұл мәселеде біз­дің ақыл-кеңесіміздің жеткіліксіздігін, ата-ананың үлгісі, мектеп пен қоғам мойнына артылар жүктің тең түсуі керектігін айтады. 

Кейде бір адамның ішім­дік ішуінен басқа адамдар зардап шегіп, медициналық көмек көрсетіледі. Қылмыс жасалуы, қоғамдық тәртіп­тің бұзылуы орын ала­тын­дық­тан маскүнемдікпен кү­реске мем­лекеттік ресурс­тар тартылып жататыны да құпия емес. 

Алкогольдің адам ағ­за­сына тигізер зияны жатыр­ішілік даму кезеңінен бас­тап, қарттыққа дейінгі жеке ден­сау­лық капиталы мен адамдық капиталды тө­мен­детуге алып келеді. Басым көрсет­кіштер бойынша, ішімдіктен ең алдымен орта жастағы адамдар, әсіресе ер-азаматтар көз жұмады екен. 

Айта кетелік, ДДҰ-ның­­ ғаламдық мақсаты 2025 жылға дейін ішімдікті ша­мадан тыс тұтынуды кемінде 10 пайызға төмен­дету болса, елімізде жан басына шаққандағы спирттің жалпы көлемі 2016 жылы – 9,8, ал 2015 жылы 8,2 пайыз­ды құраған. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

13.11.2018

Egemen Qazaqstan алғашқылардың бірі болып Chartbeat құралын пайдаланады

13.11.2018

Жаңақорған ауданында 116 бас қой белгісіз аурудан қырылып қалды

13.11.2018

Қызылордада қауіпті аймақтар анықталып, даярлық мәселелері күшейтілді

13.11.2018

Ақтөбеде жоғары жылдамдықтағы интернет желісі ұлғаяды

13.11.2018

Елбасы Астана клубының төртінші отырысына қатысты

13.11.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Ауғанстан Республикасының бұрынғы президенті Хамид Карзаймен кездесті

13.11.2018

«Айша бибі» мен «Ақыртас» әлемдегі ерекше туристік нысандардың тізіміне енді

13.11.2018

Павлодарда Португалиялық профессор студенттерге дәріс беріп жүр

13.11.2018

Т.Сүлейменов ел өңірлеріндегі жылу бағасының әртүрлілігін түсіндірді

13.11.2018

Тайваньда таеквондодан Президент кубогі додасы аяқталды

13.11.2018

Елордалықтар 14 қарашада жалпыхалықтық диктант жазуға қатысады

13.11.2018

Үкіметте 10 айдағы әлеуметтік-экономикалық даму қорытындылары қаралды

13.11.2018

Б.Сағынтаев өңірлердегі халықтың нақты табысының көрсеткіштеріне ерекше көңіл бөлуді тапсырды

13.11.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтар адамдардың қажетіне жарай бастады

13.11.2018

Шымкентте 5 000 000 теңгеге бағаланған көгершін көрмеге қойылды

13.11.2018

Қызылорда облысында газ құбыры құрылысы басталады

13.11.2018

Елбасы Еуропалық комиссияның бұрынғы төрағасы Жозе Мануэль Баррозумен кездесті

13.11.2018

Венгрияда синхронды жүзуден жасөспірімдер құрамасы бірінші орынды иеленді

13.11.2018

Тарифтерді көтерген монополистер заң алдында жауап береді

13.11.2018

Алматыда мектеп оқушылары арасында шешендік өнер байқауы өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Zaman talqysyndaǵy qazaq

Feısbýktegi paraqshamdy ashyp qaraımyn da oılanamyn. Feısbýkti men ádette merzimdik buqaralyq aqparat quraldarynyń nazarynan tys qalǵan oqıǵalar men jańalyqtardy jáne oǵan degen qoǵamnyń kózqarasyn bilý úshin ashamyn. Meniń paraqshamda úsh jarym myńnan astam jazylýshym bar. Olardyń 95 paıyzdan astamy – qazaqtar.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу