Қытайда төте жазудан латын графикасына көшу ұсынылды

Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен қазақ тілі әліпбиінің латын графикасына көшірілуіне Қытай лингвистері қызу қолдау білдіріп, шыңжаңдық қазақтар мен ұйғырларға да латын графикасына көшуді ұсынып жатыр. Бұл туралы «Жібек жолының жаңа көкжиегі» сайтына сілтеме жасай отырып «ҚазАқпарат» хабарлады.

Егемен Қазақстан
11.11.2017 4041
2

Басылым қытайшадан қазақ тіліне аудару ісінің маманы, көп жылдар бойы ҚХР Ұлттар істері жөніндегі мемлекеттік басқармасының жанындағы аударма бюросында еңбек еткен аудармашы Ши Чжунсяоның (Shi Zhongxiao) пікірін келтіреді. «Оның пікірінше, латынға көшу қазақ тіліне қазіргі ғылыми-техникалық даму шарттарына икемделуіне мүмкіндік туғызады, Қазақстанның жаһандық кеңістікке мейлінше тереңірек интеграциялануына жағдай жасап, ағылшын тілін меңгеруді, Интернетті пайдалануды жеңілдетеді», - деп жазады мақала авторы.

Ши Чжунсяо қазақ тіліне аудару ісімен 1962 жылдан бері айналысып келеді, осы кезең барысында «Қазақ әліпбиі транслитерациясының ережелері», «Қазақ халық әндерінің өлең құрылысына қысқаша талдау және олардың жолма-жол аударылуы», т.б. көптеген ғылыми еңбектерді жазды.

«Қазақ тілі өте бейнелі тіл. Тіпті ауызекі сөйлеу тілінде де кестелі сөздердің молдығы, бай сөздік қоры қазақтардың өмір салтымен ғасырлар бойы қалыптасып келген жайт», - дейді ол. Ши Чжунсяо жас кезінде шыңжаңдық малшы шаруалардың ауылдарына барғанды, айтыс тыңдағанды құлағының құрышын қандыруды ұнататын. Қазақ тілі оны сол кезде-ақ ерекше әуезділігімен баурап әкетті.

Мақалада латын жазуы негізіндегі қытай иероглифтерінің айтылу жүйесін - «пиньинь» (pinyin) жасау тарихына қысқаша шолу жасалады.

1965 жылы Қытайда қазақ тілін де латын жазуына көшіру туралы мәселе қозғалған, тіпті латын графикасы енгізілген де болатын. Алайда кейіннен, 1982 жылы ҚХР Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданының халық үкіметі қазақ тілін араб графикасы негізіндегі төте жазуға қайта көшіріп, латын графикасын тек фонетикалық таңбалар күйінде қалдырды.

Шыңжаң сауда-экономикалық училищесінің аға оқытушысы Назархат Мижит төте жазуына қарағанда латын графикасында жазуға үйрету әлдеқайда оңай екенін айтады.

«Араб жазуындағы әліпбиде әріптер жеке тұрғанда, сөз басында, сөз ортасында және сөз соңында - 4 түрлі формада жазылады. Бұл жазуға үйретуді қиындатып жібереді. Қазақстанда латын графикасына көшу бастамасының көтерілуі Қытайдағы ұйғыр және қазақ әліпбилері үшін нағыз қуанышты жаңалық болды», - дейді ол.

«Жібек жолының жаңа көкжиегі» басылымы Шыңжаңның танымал «Таң» қазақ әдеби журналының бас редакторы Мақсат Нұрғазының да пікірін келтіреді. «Төте жазу Шыңжаңдағы қазақ әдебиетінің құрамдас бөлігі болғанмен, Интернет дәуірінде оның заманмен ілесуі қиынға соғады, ал латын жазуының бұл ретте артықшылықтары көп. Оның үстіне қазақ тілі Шыңжаңдағы басқа ұлт өкілдері арасында да танымалдылыққа ие, ал жастар ұялы телефондарында негізінен латын графикасын қолданады. Қазақ тілі әліпбиі латынға көшсе, оны үйрену айтарлықтай жеңілдейтін еді», - дейді ол.

Ши Чжунсяоның айтуынша, Қытайда қазақ тілінің ақпараттандырылуы 30 жылдан бері жалғасып келеді. Ақпараттық технологияларды араб графикасына негізделген қазақ әліпбиімен жасау кезінде қиындық туындамағанмен, таңбалар жүйесін дыбыстық қабылдауда қиындық туындайды. «Қазақ тілінің 8 дауысты дыбысы 4 пернемен жазылады, бұл жағдай оларды шатастырып алмас үшін мұқият болуды талап етеді», - дейді қытай филологы.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.03.2019

Мемлекеттер басшылары Қасым-Жомарт Тоқаевты Президент лауазымына кірісуімен құттықтады

21.03.2019

Қазақстан Шотландияны 3-0 есебімен ұтты

21.03.2019

Н.Назарбаев пен Қ.Тоқаев Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

21.03.2019

Н.Назарбаев Армения Президенті Армен Саркисянмен телефон арқылы сөйлесті

21.03.2019

Назарбаев Ердоғанмен телефон арқылы сөйлесті

21.03.2019

Қазақстан-Испания экономикалық ынтымақтастық Мадридте талқыланды

21.03.2019

Назарбаев пен Тоқаев Путинмен телефон арқылы сөйлесті

21.03.2019

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Наурыз мерекесіне орай құттықтауы

21.03.2019

Ономастика комиссиясы Қостанайдағы Абай даңғылының орнына басқа көшені таңдауды ұсынды

21.03.2019

Қостанайда  халықаралық медиа форум өтті

21.03.2019

Елордада Наурыз мерекесі тойланды

21.03.2019

«Астана Опера» Наурызды жаңа форматта атап өтті

21.03.2019

Біз астаналықтар болып қала береміз - Бақыт Сұлтанов

21.03.2019

Таразда сауықтыру орталығы ашылды

21.03.2019

Әулиеатадағы әсерлі мереке

21.03.2019

Тараз қаласында жастарға арналған аллея ашылды

21.03.2019

Ономастикалық комиссия көше атауларының өзгеруін қолдады

21.03.2019

Назарбаев пен Тоқаев Наурыз мейрамына қатысты

21.03.2019

Наурыз мейрамын ЮНЕСКО-да атап өтті

21.03.2019

Наурыз мейрамында шаңырақ көтерген жастарға Нұрсұлтан Назарбаев ақ батасын берді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу