Мұнай және баға

Мұнай – байлық, мұнай – саясат, мұнай – билік. Қалай болғанда да, әзірге жаһандық экономика ертеңін мұнайсыз елестету мүмкін емес. ХХ ғасырда дәуірлеген мұнай беделі ХХІ ғасырда да шарықтай көтерілмесе төмендейтін түрі жоқ. Бүгінге дейін мәлім болып отырған жаңғырмалы энергия көздерінің таяу болашақта мұнайға балама болып жарытпайтынын білікті сарапшылар ашық айтуда.

Егемен Қазақстан
20.11.2017 370
2

Мәселен, қазіргі кезеңде жаһандық электр энергиясына деген сұраныстың 86,8 пайызы мұнай, көмір, табиғи газ және уран шикізаты арқылы қамтамасыз етіледі. Сарапшылардың нақты дерек­тері бойынша, 2018 жылы әлемдегі мұнай­ға деген сұраныс тәулігіне 100 миллион баррельге жететін көрінеді. Ал осыдан тура он жыл ғана бұрын, планетамыздағы тәуліктік мұнай тұтыну көрсеткіші 90 миллион баррельге жетіп тоқтайды, одан әрі мұнайға деген сұраныс күрт төмендейді деген болжам үстемдік құр­ған болатын. Ендеше адамзаттың таяу бола­шақта мұнайға деген тәуелділіктен құтыла алмайтындығы айнадай ақиқатқа айналды. Олай болса, тәуелсіз Қазақстан үшін бүгінгі даму үрдісінде, болашақ гүлдену дәуірінде еліміздің аумағындағы игерілетін және әлі де зерттелетін мұнай қорының өмірлік өлшеусіз мәні бар.

Соңғы кезеңде тұрақтанған және биылғы жылдың соңғы айларында біршама көтеріле бастаған жаһандық мұнай бағасы еліміз экономикасының тамырларына қан жүгіртіп, биылғы 10 айдың қорытындысы бойынша ішкі жалпы өнімнің 4 пайызға дейін өсуіне мүмкіндік берді. Сондықтан дәл қазіргі кезеңде біздің еліміз үшін әлем­дік нарықтағы мұнай бағасының стра­тегиялық тағдыршешті маңызы зор. ОПЕК-тің бұрынғы бас хатшысы Рене Ортистің айтуынша, енді ОПЕК+ келі­сі­міне кіретін елдердің мұнай өндіру көле­мін қысқарту шараларын қол­дан­бауына да болады. Өйткені 2015 жылдан бері алғаш рет жаһандық мұнай рыногындағы шикі мұнайға деген сұра­ныс пен оны өндіру көлемінің балансы ретке келді. Мұнай бағасының өсуіне Еуропалық одақ елдері мен Азия елдері экономикасының көтерілуі ерекше ықпал етуде. Болжам бойынша, таяу болашақта бұл елдердің экономикасындағы даму үрдісі артпаса, төмендемейтін көрінеді.

Соңғы аптада әлемдік нарықтағы мұнайдың бір баррелінің бағасы психоло­гиялық 60 АҚШ долларынан асып жығыл­ды. Бүгінгі күні мұнай рыногын­дағы Brent маркалы мұнайдың баррелі 62 доллардан бағаланса, WTI маркалы мұнайдың бір баррелі 55,38 доллардан бағалануда. Сарапшылардың бір ауызды пікірі бойынша, 2018 жылы әлемдік рыноктағы мұнай бағасының бір баррелі 55-70 доллар көлемінде болады. Тіпті кейбір дуа­лы ауыз сарапшылар мұнай бағасы үсті­міздегі жылдың соңында 70 доллар межені алып, жаңа жылда өсу үрдісін одан әрі жалғастырады деген пікірді алға тартуда.

Өткен жылы ғана қара алтынның бағасы 40 долларға дейін құлдырап, мұнай шикізатын экспорттаушы елдер бюджетінің бүйірі бүрісіп шыға келген еді. Әлемдік рынокта мұнай бағасының күрт төмендегеніне қарап, еліміз жыл басында экономикамызды дамытудың базалық мүмкіндігін мұнай бағасының жылдық көрсеткішінің бір баррельге 45 доллардан айналатын бағамын алған болатын. Ал биылғы жылдың өткен айларында әлемдік рыноктағы мұнай бағасы 50 доллардан төмендеген жоқ. Соңғы апталарда 60 доллар межесіндегі асуларды да алып отыр. Жылдың аяғында мұнай бағасы 70 доллардан айналатын болса, бюджетке түсетін табыс одан әрі еселенетін болады. Сондықтан «жыртық үйдің құдайы бар» демекші, елдің ырысына келген бұл таза табыс­ты қарапайым халықтың игілігі үшін пайдалануға толық мүмкіндік туып тұр. Олай болса, ел Үкіметі мен халық сенімін арқалаған Парламент бюджеттік сала еңбеккерлерінің жалақыларын, зейнеткерлердің зейнетақыларын, аз қамтамасыз етілген отандастарымыздың жәрдемақыларын өсіруге бағытталған шараларды ойластырады деген үміттеміз.

Жақында жаһандық рыноктағы ең беделді сарапшы ұйым саналатын Халықаралық энергетикалық агенттік (ХЭА) әлемдік рыноктағы мұнай бағасы туралы өзінің бұрын жарияланған болжамын жаңартты. ХЭА 2025 жылға арналған мұнай бағасы туралы болжамын 18 пайызға төмендетіп, сол жылы жаһандық рыноктағы мұнайдың бір баррелінің бағасы 83 АҚШ долларына тең болады деген болжамын жарыққа шығарып отыр. Сонымен бірге ХЭА 2040 жылға арналған мұнай бағасы туралы болжамын 11 пайызға төмендетіп, сол жылдарға таман мұнай баррелінің бағасы 111 АҚШ доллары көлемінде болатындығын айтады. Міне, жаһандық ең беделді сарапшы ұйымның болжамынан көрініп отырғанындай, таяу болашақта мұнай бағасы қымбаттамаса, арзандамайтын көрінеді. Бұл экономикасы шикізат экспортына тәуелді дамушы елдер үшін, оның ішінде экономикасын индустрияландыру бағытына бұрған біздің еліміз үшін де «аспаннан сұрағанын жерден бергендей» жағымды жаңалық. Халық игілігі үшін қасиетті қазақ жерінің қойнауына толған қара алтынның бағасы баянды болсын!

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Ардақ Әшімбекұлы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы қызметіне тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының білім беру саласының мамандарымен кездесті

14.11.2018

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссия отырысы өтті

14.11.2018

Елбасы «Астана Бас жоспары» ғылыми-зерттеу жобалық институтында болды

14.11.2018

Үкімет басшысы Жамбыл облысында болды

14.11.2018

Атыраулықтар жалпыұлттық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Қазақстанның бірқатар өңірлерінде Азаматтарға арналған қоғамдық қабылдаулар өтті

14.11.2018

Қ.Тоқаев: Бюджетті қарау кезінде тек мемлекеттік мүдде үстем болуы тиіс

14.11.2018

Африканың Батыс Сахарасында күрделі тапсырмаларды орындады

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысында тағы бірнеше кәсіпорын жалақы өсірді

14.11.2018

Халықаралық балалар шығармашылығы Фестивалінің жеңімпаздары марапатталды

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауылында 40 пәтер пайдалануға берілді

14.11.2018

Елбасы кітапханасы ақтөбелік жоғары оқу орнына 350-ден аса кітап тарту етті

14.11.2018

Алматыда мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін қалыптастыру мәселесі талқыланды

14.11.2018

Алматы жұртшылығы жалпыхалықтық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Алматыда «Көшпенділер әуені» атты дәстүрлі орындаушылардың ІІ Республикалық байқауы өтті

14.11.2018

Алматыда дәстүрлі «Болат Тұрлыханов кубогі» өтеді

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу