Еліңнің хаты

Ардақталуға тиісті ата мұралары­мыздың қатарында ел мен жер атаулары ерекше орын алатыны белгілі. Шын мәнінде де жеріңнің аты – еліңнің хаты, ата-бабалардың амана­ты, тарихтың көзге көрініп тұрған көрнекі жады.

Егемен Қазақстан
28.11.2017 133
2

Еңселі шаңырақ көтерген дербес Қазақ елінде ел мен жердің, елді мекендер мен көше аттарының жасампаз елдігімізге сай болмағы ләзім. Егемен елімізге қаптаған малиновка, черняевка, балкашино, павлодар, петропавл, капцевич, николаевка, дмитриевка, сергеевка, покровка, береговая, озернаялардың еш абырой әпермесі хақ. Кім де болса өз болмысын, даралығын сақтаған халықты ғана сыйлайды. Кезінде қазақтарды орысша акцентсіз судай ағып таза сөйлегені үшін әлемге әйгілі балерина М.Плицескаяның ұнатпай қалуы да ой­ланарлық жайт. Иә, жат тұлыпқа жалпаңдап мөңірей беруді қоятын мезгіл жетті. «Өзіңді өзің жаттай сыйла, жат бойынан түңілсін».

Тәуелсіздіктің елең-алаңында Ал­ма­­ты­дағы Коммунистік, Комсомол, Совет, Калинин, Дзержинский деген көшелердің Абылай хан, қазақтың қасиетті үш биі, ардақты батырларының атымен ауыстырылған, сөйтіп шат-шадыман болып асқақтаған әдемі күндер еске түседі. Сол игі үрдіс, жақсы бастама күллі Қазақстан бойынша жалғасын тапқан. Бұрын атын атауға да батылымыз бармайтын қаншама асылдарымыздың есімдері мектептерге, көшелерге, ауыл­дарға берілді. Өшкен жанды, өлген тірілді, тарих жаңарып, оған жаңа па­рақтар қосылды.

Алматы түбіндегі Талғар ауданында қаншама үлкен ауылдардың мемлекет құраушы ұлттың намысына мін, елдікпен үйлеспейтін атаулары ың-шыңсыз, өте бір ақылман әбжілдікпен өзгертіліп еді сол кездерде, Дзержинский – Бесағаш, Калинин – Тұздыбастау, Красное поле – Гүлдала, Раздолье – Кеңдала, Мичурин Белбұлақ аттарын алды. Әуелбай Сәтбаев деген тарихшы ұстаз ақсақал көп еңбек сіңірген осы атаулар сондай табиғи жарастылықпен халықтың құлағына еш тосырқаусыз сіңісіп кетті. Алатау баурайындағы ауыл­дар ғой. Бұл арада ел мен жердің тарихы да, табиғаты да ескерілген екен.

Тек Алматы мен Талғар арасындағы күре жолдың бойында, Тұздыбастау ауылындағы Калинин ақсақалдың ескерткіші сол баяғы советтік заман­да­ғыдай сау-саламат әлі тұр. Өзінің Ресейінде баяғыда-ақ күресінге лақты­рылған. Қапас түрмеден өзінің өмірлік қосағын да арашалап бір сөз айтуға жарамаған, Сталиннің көлеңкесі болған сорлы бейбақты орыстар қайтсін. Сол кәрі балшабек Калининнің аруағы кеңпейіл қазақтарға риза шығар. 1934 жылы Қазақстанға келген екен. Сонда Калинин колхозының еңбекшілеріне жерді мәңгілік пайдалану жөніндегі құжатқа қол қойып, сыйға тартқан дейді. Ойпырмай, құдды әкесінің жерін кесіп бергендей-ақ. Аңқау қазақ өз жерін өзіне берген Калининді сөйтіп жарылқаушы Құдайынан кем көрмеген ғой. Әй, аңқаулық-ай. Әлі де сол. Зияны жоқ, қайтесіңдер, баяғыда қазаққа жер берген, тұра берсін дейді. Мақұл, тұрса тұра берсін. Бір кезі келер, сағаты соғар. Сонда ана жылғы Алматыдағы Дзержинскийдің ескерткішіндей, тарих тракторы өзі-ақ сүйретіп күресінге шығарып тастар.

Көшелердің аттарынан кешегі та­ри­хымыз, ұлттың абзалдары мен ардақтылары көрініс табуы – заңдылық, атаулардың неғұрлым қазақылануы – өмір талабы. Тәуелсіздігіміз Қазақ елінің бұрынғы бұрмаланған тарихын түзетті, тарих әділетті қалпына келтіріп жатыр. Сөйте тұра, осы қарапайым ақиқатпен санаспайтынымыз, онымен қоймай соған қарсы әрекетке баратынымыз өкінішті. Павлодардағы Ленин атындағы көше осы жақынға дейін дәурен сүргенін немен ақтауға болады. Қазаққа еш қатысы жоқ Суворов пен Кутузов қасқайып әлі тұр. Оның есесіне қалалық мәжілістің бір депутаты көшеге Астана атын беруге қарсы шықты. Бұл не деген астамшылық! Ойпырмай, шаңыраққа неге қарамайды әлгі депутат? Осы өңірді, қазақтың жерін жаудан қорғаған, жоңғар шапқыншылығына қарсы күрестің ерен батырлары, осы облыс халқының мақтанышы саналатын асыл бабалары Олжабай, Жасыбай, Малайсары атында Павлодарда бірде- бір көше жоқ екен. «Ау, ағайын, ұят емес пе, ар қайда, намыс қайда?!» дер еді ата қазақ мұндайда. Осыдан келіп облыстың кеңес заманындағы дардай басшысы басынып һәм баланың сөзін айтып: «Құрметті керекулік болған кел­мейді» деп тақпақтататын көрінеді. Су ішкен құдығына түкірген көргенсіздік деп осындайды айтар болар.

Көкшетаудан қуанышты хабар ал­дық. Ұлтжанды азаматтардың күш салуымен қалалық мәслихатта қаланың 58 көшесінің бүгінгі заманымызға сай келмейтін орысша атаулары қазақыланып өзгеретін болып шешілген екен. Жаңа атаулар құлаққа жағымды естіледі. Бапан би, Үмбетей жырау, Байдалы би. Ел ардақтары Жұмағали Тілеулин, Бәйкен Әшімов, Мақтай Сағдиев. Оқжетпес, Бурылтай, Қоңыраулы... Болашақ үшін елдіктің хаты болуға жаңа атаулар әбден жарап тұрғандай. Ұзағынан сүйіндірсін!..

Қорғанбек АМАНЖОЛ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

16.11.2018

Қазақстан қор биржасы 25 жылдығын қорытындылады

16.11.2018

Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті

16.11.2018

Атыраулық Қаһарман Қисметов  Әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

16.11.2018

Қазақ жігіті америкалық хоккей командасының капитаны атанды

16.11.2018

​Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

16.11.2018

Алматыда белгілі сахна суретшісі Мұрат Сапаровтың көрмесі өтті

16.11.2018

ШҚО Зайсан ауданында Баймұрат батырға ескерткіш қойылды

16.11.2018

Қ. Тоқаев халықаралық кездесулер өткізді

16.11.2018

​Тегеранда Қазақстан-Иран консулдық консультациялары өтті

16.11.2018

Үнді бизнесмендеріне Қазақстандағы инвестициялық жобалар ұсынылды

16.11.2018

Д.Кәлетаев Батыс Қазақстан облысында өтіп жатқан Азаматтық Форумның жұмысына қатысты

16.11.2018

Қазпошта 111 франчайзинг нүктесін ашты

16.11.2018

Елбасы Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

16.11.2018

Астанада жасөспірімдер олимпиадасының жеңімпаздарына құрмет көрсетті

16.11.2018

Шымкенттен Дубайға ұшатын рейс ашылады

16.11.2018

Шымкентте Қазақстан – Өзбекстан бірінші аймақаралық форумы өтті

16.11.2018

Қостанайлық полицейлер жедел-профилактикалық шара кезінде мал ұрлығын ашты

16.11.2018

Соңғы 10 айдағы салықтық түсімдер бойынша жұмыс қорытындыланды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу