Еліңнің хаты

Ардақталуға тиісті ата мұралары­мыздың қатарында ел мен жер атаулары ерекше орын алатыны белгілі. Шын мәнінде де жеріңнің аты – еліңнің хаты, ата-бабалардың амана­ты, тарихтың көзге көрініп тұрған көрнекі жады.

Егемен Қазақстан
28.11.2017 131
2

Еңселі шаңырақ көтерген дербес Қазақ елінде ел мен жердің, елді мекендер мен көше аттарының жасампаз елдігімізге сай болмағы ләзім. Егемен елімізге қаптаған малиновка, черняевка, балкашино, павлодар, петропавл, капцевич, николаевка, дмитриевка, сергеевка, покровка, береговая, озернаялардың еш абырой әпермесі хақ. Кім де болса өз болмысын, даралығын сақтаған халықты ғана сыйлайды. Кезінде қазақтарды орысша акцентсіз судай ағып таза сөйлегені үшін әлемге әйгілі балерина М.Плицескаяның ұнатпай қалуы да ой­ланарлық жайт. Иә, жат тұлыпқа жалпаңдап мөңірей беруді қоятын мезгіл жетті. «Өзіңді өзің жаттай сыйла, жат бойынан түңілсін».

Тәуелсіздіктің елең-алаңында Ал­ма­­ты­дағы Коммунистік, Комсомол, Совет, Калинин, Дзержинский деген көшелердің Абылай хан, қазақтың қасиетті үш биі, ардақты батырларының атымен ауыстырылған, сөйтіп шат-шадыман болып асқақтаған әдемі күндер еске түседі. Сол игі үрдіс, жақсы бастама күллі Қазақстан бойынша жалғасын тапқан. Бұрын атын атауға да батылымыз бармайтын қаншама асылдарымыздың есімдері мектептерге, көшелерге, ауыл­дарға берілді. Өшкен жанды, өлген тірілді, тарих жаңарып, оған жаңа па­рақтар қосылды.

Алматы түбіндегі Талғар ауданында қаншама үлкен ауылдардың мемлекет құраушы ұлттың намысына мін, елдікпен үйлеспейтін атаулары ың-шыңсыз, өте бір ақылман әбжілдікпен өзгертіліп еді сол кездерде, Дзержинский – Бесағаш, Калинин – Тұздыбастау, Красное поле – Гүлдала, Раздолье – Кеңдала, Мичурин Белбұлақ аттарын алды. Әуелбай Сәтбаев деген тарихшы ұстаз ақсақал көп еңбек сіңірген осы атаулар сондай табиғи жарастылықпен халықтың құлағына еш тосырқаусыз сіңісіп кетті. Алатау баурайындағы ауыл­дар ғой. Бұл арада ел мен жердің тарихы да, табиғаты да ескерілген екен.

Тек Алматы мен Талғар арасындағы күре жолдың бойында, Тұздыбастау ауылындағы Калинин ақсақалдың ескерткіші сол баяғы советтік заман­да­ғыдай сау-саламат әлі тұр. Өзінің Ресейінде баяғыда-ақ күресінге лақты­рылған. Қапас түрмеден өзінің өмірлік қосағын да арашалап бір сөз айтуға жарамаған, Сталиннің көлеңкесі болған сорлы бейбақты орыстар қайтсін. Сол кәрі балшабек Калининнің аруағы кеңпейіл қазақтарға риза шығар. 1934 жылы Қазақстанға келген екен. Сонда Калинин колхозының еңбекшілеріне жерді мәңгілік пайдалану жөніндегі құжатқа қол қойып, сыйға тартқан дейді. Ойпырмай, құдды әкесінің жерін кесіп бергендей-ақ. Аңқау қазақ өз жерін өзіне берген Калининді сөйтіп жарылқаушы Құдайынан кем көрмеген ғой. Әй, аңқаулық-ай. Әлі де сол. Зияны жоқ, қайтесіңдер, баяғыда қазаққа жер берген, тұра берсін дейді. Мақұл, тұрса тұра берсін. Бір кезі келер, сағаты соғар. Сонда ана жылғы Алматыдағы Дзержинскийдің ескерткішіндей, тарих тракторы өзі-ақ сүйретіп күресінге шығарып тастар.

Көшелердің аттарынан кешегі та­ри­хымыз, ұлттың абзалдары мен ардақтылары көрініс табуы – заңдылық, атаулардың неғұрлым қазақылануы – өмір талабы. Тәуелсіздігіміз Қазақ елінің бұрынғы бұрмаланған тарихын түзетті, тарих әділетті қалпына келтіріп жатыр. Сөйте тұра, осы қарапайым ақиқатпен санаспайтынымыз, онымен қоймай соған қарсы әрекетке баратынымыз өкінішті. Павлодардағы Ленин атындағы көше осы жақынға дейін дәурен сүргенін немен ақтауға болады. Қазаққа еш қатысы жоқ Суворов пен Кутузов қасқайып әлі тұр. Оның есесіне қалалық мәжілістің бір депутаты көшеге Астана атын беруге қарсы шықты. Бұл не деген астамшылық! Ойпырмай, шаңыраққа неге қарамайды әлгі депутат? Осы өңірді, қазақтың жерін жаудан қорғаған, жоңғар шапқыншылығына қарсы күрестің ерен батырлары, осы облыс халқының мақтанышы саналатын асыл бабалары Олжабай, Жасыбай, Малайсары атында Павлодарда бірде- бір көше жоқ екен. «Ау, ағайын, ұят емес пе, ар қайда, намыс қайда?!» дер еді ата қазақ мұндайда. Осыдан келіп облыстың кеңес заманындағы дардай басшысы басынып һәм баланың сөзін айтып: «Құрметті керекулік болған кел­мейді» деп тақпақтататын көрінеді. Су ішкен құдығына түкірген көргенсіздік деп осындайды айтар болар.

Көкшетаудан қуанышты хабар ал­дық. Ұлтжанды азаматтардың күш салуымен қалалық мәслихатта қаланың 58 көшесінің бүгінгі заманымызға сай келмейтін орысша атаулары қазақыланып өзгеретін болып шешілген екен. Жаңа атаулар құлаққа жағымды естіледі. Бапан би, Үмбетей жырау, Байдалы би. Ел ардақтары Жұмағали Тілеулин, Бәйкен Әшімов, Мақтай Сағдиев. Оқжетпес, Бурылтай, Қоңыраулы... Болашақ үшін елдіктің хаты болуға жаңа атаулар әбден жарап тұрғандай. Ұзағынан сүйіндірсін!..

Қорғанбек АМАНЖОЛ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.09.2018

Павлодарда Google компаниясының қызметкері Қуат Есеновпен кездесу өтті

20.09.2018

Әділ Дүйсенбек. Ұрпақ сабақтастығының үлгісі

20.09.2018

2018 жылдың 8 айында 7,7 млн. шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді

20.09.2018

«Қазақстанның 100 жаңа есімі» жобасының екінші кезеңі басталды

20.09.2018

Астана қаласы Әуе көлік прокуратурасы жолжүктерді ашудың 80 дерегін анықтады

20.09.2018

Елбасы Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

20.09.2018

GGG үздіктер тізімінде төмендеді

20.09.2018

Қазақстан құрамасын Кака баптайды

20.09.2018

Сапа менеджментін енгізу бәсекеге қабілеттілікті нығайтады

20.09.2018

Елімізде 1 қазаннан бастап депозит шарттары өзгереді

20.09.2018

Машина жасаушылар форумына әлемнің 20 елінен 1000-нан астам делегат қатысады

20.09.2018

Жеңімпаз қыздың қайырымдылығы көпке үлгі

20.09.2018

Б. Сағынтаев Инвесторларды тарту мәселелері жөніндегі Үкіметтік кеңестің отырысын өткізді

20.09.2018

Экс-чемпион бокс мектебінің директоры болып тағайындалды

20.09.2018

 Жаңа заң – жаңа үміт

20.09.2018

Мөлдірдің мөлдір әлемі

20.09.2018

Көкшетау тұрғыны тираждық лотерея ойынының миллионері атанды

20.09.2018

Жаңа еңбекақы жүйесі - оңтайландыру нәтижелеріне тікелей байланысты - Алик Шпекбаев

20.09.2018

Кесенелер тұрғызу жарысқа айналып бара ма?..

20.09.2018

Бүгін елімізде машина жасаушыларының VI форумы басталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу