Төлен Әбдіктің Қостанайда шығармашылық кеші өтті

Белгілі жазушы, Мемлекеттік және халықаралық Франц Кафка атындағы сыйлықтардың лауреаты Төлен Әбдіктің шығармашылығы дүйім жұртқа мәлім. 

Егемен Қазақстан
28.11.2017 4684
2

Шығармаларында адам жанына үңіліп, адамзатқа тән адамгершілік мәселелерін ту етіп ұстанған жазушының кеші Астанада, білім ордаларында, одан сырт жерлерде де өтіп жатады, бірақ Төлен Әбдікұлының туған жерге сапары соның бәрінен ерекше болатыны сөзсіз. Жазушының кеші оның жерлес оқырмандарына да, өзіне де балалық шаққа, мейірім мен шапағат тамырлаған қазақ ауылына, кәусар бұлақ басына  қайта оралғандай сезім сыйлайды.

І.Омаров атындағы қазақ драма театрында жазушының жерлестерімен жүздесуі дәстүрлі қалыпты «бұзып», сұхбат түрінде өтті.  Төлен Әбдіктің кітаптарын оқыған оқырмандардың, оның шығармаларын әдебиет сыншысындай  талдап беретін жастардың арынына куә болғанда «кітап оқылмайды» деген пікір ұшқары ма, әлде оқылатын жазушы бөлек пе деп қаласың.  Кеш тізгінін облыстық «Қостанай» телеарнасының директоры Еркін Таңатқанұлы қолына алды. Әңгіме тиегі жазушының шығармаларынан жібектей тарқатылып отырды. Төлен Әбдіктің әр хикаятынан, әр  әңгімесі мен драматургиясынан оқырман алатын әсердің ерекше екенін кештің   қонағы болған Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Қажығали Мұхамбетқалиев та егжей-тегжейлі айтып берді.

– Әдебиеттің миссиясы – адам жанын ізгілендіру. Оған әр жазушы әр түрлі ізденіспен, тақырыппен келеді. Адамның ішкі жан дүиесіне үңілу  қалам ұстағандар терең зерттейтін мәселе. Әдебиет қоғамдағы түрлі көзқарастардың дұрыс-бұрыстығын айыра алмайтындарға жол көрсету немесе қарама-қайшы пікірлердің арасынан  ақиқатты таба білудің негізі неде екенін білуге ұмтылдырады.  Сондай шығармалардың басында Төлен жазған дүниелер тұр, – деді Қажығали Мұхаметқалиұлы.

Кеш жүргізуші Еркіннің «Әке» хикаятынан суыртпақтап қойған сұрақтарына жауап берген  Төлен аға әңгімені соғыстан кейінгі ауылына, бала кезге бұрды. Жазушы шығарма тұщымдылығы үшін пайдаланатын көркемдік шындықты есептемегенде өзі өскен Көкалат ауылындағы адамдардың талайы да, тағдыры да осы шығармада жүргенін айтты. Залда отырған ауылдастарын көріп жазушы өзінің балалық шағын еске алды. Оның әңгімесінен ауылдың тұма табиғаттай  болмыс-бітімі көз алдыңа келгендей еді.  

– Бесінші класта оқимын.   Мектепте ата-аналар жиналысын жасайды. Мектеп директоры менің фамилиямды атап, «балалардың алды, жақсы оқиды» деп жатыр.Алға ұмсынып, тамағын кенеп қойған әкеме директор : «Бірнәрсе айтқыңыз келді ма?» деді. Сонда әкем: «Шырағым, біз өзі өспей қалған тұқымбыз, өзімізге көз де үйір еді, балам жақсы оқыса да,    «сабағы орташа» деп айта салсайшы» дейді. Мектеп директоры: «Аға-ау, өтірік айтуға болмайды ғой» деп жатыр. Ал әкем болса: «Ана пәленшенің үш баласы оқиды осында, соның біреуі жақсы оқиды десең, біреу тексере ма?» дейді саспай, – деп, ауылдастарын күлдіре отырып, балалық шақтың тәтті әңгімесін шертті.

Мағыналы, қызықты өткен балалық, жастық шағы жазушы шығармаларынан білініп тұратындығы туралы әдебиет білгірлерінің пікірі тегін емес. «Әкеде» айтылатындай, қазақтың басынан өткен заман қатерлерінің бәрі Көкалатты да сыртқа тастамаған еді. Төлен Әбдікұлының өзі айтқандай, төңкеріс, аштық, саяси қуғын-сүргін, соғыс секілді қазақты жалмаған зұлматтың барлығын ол бір отбасының тарихымен көрсетті. Сол қиын заманның барлығынан қазақ ауылы тілегі де, ниеті бір бынтымағымен сақталып, қайта өсіп-өнді. Көкалат ауылының тұрғыны Кәкімжан Кәрбозовтың сөзі де Төлен ағаға туған жердің аялы алақанындай сезілгені аян.

– Бұл Әбдік, Салық, Халық деген үш шалдың ортасында  жалғыз ұл боп өсті. Төлен елу жасын тойлағанда ауылға келген еді, сонда бұрынғы қариялардың көзін көрген үлкен кісілердің тілегімен аман жүрсін деп, туған жердің шалғынына, топырағына аунатып алып едік. Сол тілегімізді беріп, міне, Төленжан  75 жасқа келіп отыр. Алда да жасары да, жазары да көп болсын! – деді Кәкімжан ақсақал.  

Мұнан кейін жазушының «Парасат майданы», «Ақиқат», «Ардагер» секілді жазушылық деңгейін  биікке көтерген шығармаларындағы айтылған ойлар да кештегі әңгіме желісіне айналды.  Шығармаларында  өзек еткеніндей, жазушы кездесуде де «адамгершілік бәрінен де биік тұрады»  деп түйіндеді.

 Кешті жазушының өзі қорытындылады.

– Кең байтақ Қазақстанды барлығымыз да Отанымыз десек те, туған жер, туған өлке, туған-туыс деген ұғымдар әркімнің өмірінен орын алады.  Мен де 75 жасқа келіп, ауылдастарымды көріп, өзімнің де қолдан келгенше не  бітіргенімді айтып, есеп бергеніме қуанамын. Қостанай –киелі жер. Бәрін былай қойғанда  ұлттың ғажайып ұстазы Ыбырай Алтынсариннің өзі алып тұлға дер едім. Алайда әлі де Ыбырайды жете тани алмай жүрміз. Қазақтың қарумен күресер уақытының өткенін,  адамға білім беріп, қоғамды кемелдендіріп, сол арқылы әр халық өзі үшін күресе алады деген идеяны алғаш түсінген, бастаған кісінің бірі  болатын. Ыбырай қорлықты да, бейнетті де көре жүріп, қаншама мектеп ашты. Сол мектептен білім алған Ахмет Байтұрсынов, Міржақып Дулатовтар Алаш идеясын өмірге әкелді, демек, бүгінгі Тәуелсіздігіміздің басында тұрғанның бірі Ыбырай Алтынсарин.   Сонымен қатар Қостанай топырағы берген Бейімбет Майлин –феномен адам. Суреткер Майлин шығармаларында Кеңес өкіметін жазып отырып, келеке етті. Ол әлемдік деңгейдегі ғажайып жазушы. Менің де жеткен жетістіктерім болса, туған жердегі осындай  ғажайып тұлғалардың, солар тастаған тәрбиенің  арқасы деп білемін, – деген ойлармен  аяқтады Төлен Әбдікұлы.

Жазушы мен оқырман  кездесуі  Төлен аға сүйіп тыңдайтын әндермен өрнектелді.

Нәзира ЖӘРІМБЕТ,
«Егемен Қазақстан»

ҚОСТАНАЙ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.01.2019

Жаңа әліпби негізіндегі қазақ тілі емлесінің ережелері

17.01.2019

Тікұшақ апатынан қайтыс болған ұшқыштың кім екені анықталды

17.01.2019

СІМ мен Ауылшаруашылық министрлігі инвестициялар мен экспорт бағытындағы үйлестіру жұмыстарын нығайтуда

17.01.2019

Жүзге жуық оқушы Wiki Camp акциясына қатысты

17.01.2019

Қорықшыларға қастандық жасағандар анықталды (видео)

17.01.2019

Үшінші мегаполистің төрт ауданында әкімдер тұрғындар алдында есеп берді

17.01.2019

4 мешітті ҚМДБ меншігіне өткізуде кедергілер бар

17.01.2019

Ақтөбелік жастар тұрғын үймен қамтамасыз етіледі

17.01.2019

Нұрлан Сейтімов Сыртқы істер министрлігінің Жауапты хатшысы болып тағайындалды

17.01.2019

Қостанайда тергеуші кісі тонаушыны қылмысы үстінде ұстады

17.01.2019

Алматыда Денис Теннің өліміне қатысты сот үкімі шықты

17.01.2019

Алматыда тікұшақ апатқа ұшырады

17.01.2019

Алғашқы медициналық санитарлық көмек қызметіне қатысты мәселелер талқыланды

17.01.2019

Сенат бірқатар үкіметаралық келісімді ратификациялады

17.01.2019

Алматыда Жүрсін Ерманның бес томдық шығармалар жинағының тұсаукесері өтеді

17.01.2019

2250 әскери қызметші жеңілдікпен пәтер сатып алды

17.01.2019

Жамбылда экономиканың барлық саласында 4-5 пайыз өсім бар

17.01.2019

Станимир Стоилов ұлттық құрамадан кетті

17.01.2019

Оралдықтар 19 қаңтарда суық суға шомылады

17.01.2019

Маңғыстауда «Қошқар-Ата» қалдық қоймасына қатысты жұмыстар тұрақты жүргізіліп келеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Oıynshyq týraly oı

«Bárimiz balalyqtyń aýylynan kelgen­biz», oıynshyqpen oınaıtyn jastan áldeqas­han asyp ketsek te, keı-keıde balalarymyzdyń qolyndaǵyǵa qyzyǵa qarap qoıamyz. Qyńqyldap qandaı oıyn­s­hyq suraǵanyn, dúken sórelerinen kóz ala almaı turatynyn baqylaı júrip, búgingi balalardyń talǵamyn da birshama túsinip qalǵan sıaqtymyz. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу