Қылмыс пен жаза

Халықаралық сарапшылардың айтуынша, Қазақстанда эконо­ми­ка­лық қылмыс, оның ішін­де сыбайлас жемқорлық мәселеле­рі ­өзекті күйде қалып отыр. Trans­parency International атты­ беделді халықаралық қор сарапшыларының пікірінше, елде сыбайлас жемқор­лыққа тосқауыл қою мақсатында тиісті шаралар жүйелі түрде қолға алынуы қажет.

Егемен Қазақстан
29.11.2017 301
2

Жалпы, бұл індетке қарсы заң қабыл­даудан да, Үкіметтік отырыс­тар мен жаһандық жиындар өткізу­ден кенде емеспіз. Бірақ сыбайлас жемқорлықтың тамырына түбегейлі балта шабылды деуге әлі ертерек.

Қылмыстың ең ауыр түрі – эконо­микалық қылмыс, оның ішінде сыбайлас жемқорлық. Соған сәйкес бұл қылмысқа қарсы қолданылатын жаза да қатал болуға тиіс. Осыдан бірнеше жыл бұрын іссапармен Қытайда болғанда, Шанхай қаласында салынған биік қос мұнараның біреуін сырт көзден қалқалап, көк жамылғымен жауып тас­тапты. Біз жол бастаушымыздан мұның себебін сұрағанымызда, бұл құрылыс нысанында өрт болғанын, өрт кезінде автоматты түрде іске қосылып, су шашатын жүйенің істемей қалғандығын айтты. Тексере келгенде, өрт болғанда су шашатын бұл жүйеге бөлінген ақ­шаның құрылыс нысанын салу барысында жемқорлықтың құрбаны болғаны анықталып, оған қатысты ұйымдардың жеті лауазымды басшысы тұтқындалып, екеуі өлім жазасына кесіліпті. Өте ауыр жаза екен деп, біз жағамызды ұстадық. Бірақ басқа қырынан алып қарағанда, біржарым миллиардқа жуық халқы бар мемлекет үшін адамзатпен қоса жасасып келе жатқан, өркениетті дамыған елдердің өзі «тамырына балта шаба алмай» отырған сыбайлас жемқорлықпен басқаша қандай тиімді күрес жолы бар?

Қылмысқа тосқауыл қою жолы – жаза. Тура жолдан тайып, қоғамға қиянат жасағандарды түзеудің, шектен шыққан тәртіп бұзушылықты ауыздықтаудың басқа тиімді жолын адамзат әлі ойлап тапқан жоқ. Ендеше еліміздің ертеңіне қауіп төндіріп, күннен-күнге өршіп бара жатқан сыбайлас жемқорлықтың жазасын күшейту керек еді. Осыдан екі-үш жыл бұрын Парламент Қылмыстық кодекстің 10-шы бабына өзгерістер мен толықтырулар қабылдады. Онда экономикалық қылмыс жасағандардың жазасы біршама жеңілдетілді. Яғни бұл саладағы кейбір қылмыс түрлері бойынша бас бостандығынан айыру жазасы үлкен көлемде айыппұл салу жазасымен ауыстырылды. «Түйені түгімен» жұтатын жемқорлар үшін бұл «аспаннан сұрағанды жерден бергенмен» бірдей болды. Мәселен, осы заң қабылдануы мұң екен, өте көп көлемде пара алып, қылмыстық жазаға тартылған Қазақстан Республикасы Табиғи монополияны реттеу жөніндегі агенттіктің бұрынғы төрағасы Мұрат Оспанов сот шешімімен 1 миллиард 101 миллион теңгеден астам айыппұл төлеп, жазадан босап шыға келді.

Ол – ол ма, «қуырдақтың көкесін түйе сойғанда көресің» демекші, миллион АҚШ доллары көлемінде пара алып жатқан жерінде ұсталған Василий Ни деген жақында қазақстандық сот шешімімен «сүттен ақ, судан таза» болып шыға келді. Еске сала кететін болсақ, өткен жылы «Қорғас» Шекаралық ынтымақ­тастықтың халықаралық орта­лы­ғы» акционерлік қоғамының пре­зиденті Василий Ни «Тюлпан Хоргос» ЖШС-нен қонақ кешенінің құрылысы бойынша өткізілген инвес­тициялық конкурста жеңімпаз деп танығаны үшін миллион доллар пара алып жатқан жерінде тұтқындалған болатын. В.Нидің кеңсесінен тәркілеген тау-тау ақшаны теледидар арқылы көзімен көрген жұрт қалай да «әділдіктің салтанат құра­тынына» тәнті болғандай еді. Міне, енді сол қылмыстық іс тоқта­тылып, «жабулы қазан, жабулы күйінде» қалатын болды.

«Мал құлағы саңырау» дегендей, жоғарыда айтылған заңда өте үлкен көлемде пара алған немесе аса мол қар­жы қымқырған қылмыскерлерге сот ше­шімімен салынған айыппұлдарды төлеу үшін әртүрлі жеңілдіктер де қарастырылған екен. Прокуратура дерек­тері бойынша, 2015 жылы мұн­дай жеңілдіктер қылмыстық жазаға тартыл­ған 14 адамға қолданылыпты. Мәселен, Б. деген жазаланушы сот шешімімен кесілген миллиондаған айыппұлды бөліп төлеу үшін бірнеше ай мерзімге жеңілдік алған.

Тура жолдан тайып, ағаттықпен қылмыс жасаған айыпталушыларға жеңілдікпен қарап, кешірім жасауға болатын шығар. Бірақ, қоғам игілігіне қол салып, туған мемлекетін тонаған жемқорларға жеңілдік болмауға тиіс. Олар мемлекетті саналы түрде тонау арқылы оның экономикалық іргетасын шайқалтып, тәуелсіз елдің ертеңіне балта шауып отыр. Сондықтан оларды ауыздықтау үшін жазаны күшейту керек. Әйтпесе, қоғамымыздың барлық саласын және биліктің барлық тармағын жайлап алған сыбайлас жемқорлық түптің-түбінде жарға жығады.

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» биыл «Авангардтан» төртінші мәрте жеңілді

16.02.2019

Сапарбаев: Бірде бір бала назарсыз әрі қамқорсыз қалмауы керек

16.02.2019

Головкин былғары қолғабын шегеге іле ме?

16.02.2019

Астана қаласы мен үш облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

16.02.2019

Қарағандыда NASА кездесу өткізді

16.02.2019

БҚО-да көп балалы отбасылар мәселесін шешуге қосымша 500 млн теңге бөлінеді

16.02.2019

Қарағандыда полицияның 200 қызметкері волейбол ойнады

16.02.2019

Қарағанды облысында мектеп жабылып қалды

16.02.2019

Демалыс күндері боран соғып, жауын-шашын болады

16.02.2019

Оралда радиатор зауыты ашылады

16.02.2019

Баянауылда аудандық қысқы спартакиада өтті

16.02.2019

Биыл Батыс Қазақстан облысында 5 жатақхана құрылысы басталады

16.02.2019

Батыс Қазақстан облысында өңір басшысының есебі басталды

16.02.2019

Павлодар облысының әкімі жаңа орынбасарларын таныстырды

16.02.2019

Бүгін Болгариядағы турнирде Қазақстан боксшылары алғашқы жекпе-жектерін өткізеді

16.02.2019

СІМ және «Атамекен» ҰКП инвестициялық және экспорттық бағыттағы жұмысты үйлестіруді күшейтуде

16.02.2019

WGS төрағасы: Үкіметтер өздерінің бизнес-модельдерін қайта ойлап табуы керек

16.02.2019

Ресей сауда алаңдарында қазақстандық компаниялардың белсенділігі артты

16.02.2019

Алматыда «Қазақстан университеттері халықаралық аренада» тақырыбында семинар өтті

16.02.2019

Майдангер-жазушы Леонид Гирш 95 жасқа толды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу