Қылмыс пен жаза

Халықаралық сарапшылардың айтуынша, Қазақстанда эконо­ми­ка­лық қылмыс, оның ішін­де сыбайлас жемқорлық мәселеле­рі ­өзекті күйде қалып отыр. Trans­parency International атты­ беделді халықаралық қор сарапшыларының пікірінше, елде сыбайлас жемқор­лыққа тосқауыл қою мақсатында тиісті шаралар жүйелі түрде қолға алынуы қажет.

Егемен Қазақстан
29.11.2017 201
2

Жалпы, бұл індетке қарсы заң қабыл­даудан да, Үкіметтік отырыс­тар мен жаһандық жиындар өткізу­ден кенде емеспіз. Бірақ сыбайлас жемқорлықтың тамырына түбегейлі балта шабылды деуге әлі ертерек.

Қылмыстың ең ауыр түрі – эконо­микалық қылмыс, оның ішінде сыбайлас жемқорлық. Соған сәйкес бұл қылмысқа қарсы қолданылатын жаза да қатал болуға тиіс. Осыдан бірнеше жыл бұрын іссапармен Қытайда болғанда, Шанхай қаласында салынған биік қос мұнараның біреуін сырт көзден қалқалап, көк жамылғымен жауып тас­тапты. Біз жол бастаушымыздан мұның себебін сұрағанымызда, бұл құрылыс нысанында өрт болғанын, өрт кезінде автоматты түрде іске қосылып, су шашатын жүйенің істемей қалғандығын айтты. Тексере келгенде, өрт болғанда су шашатын бұл жүйеге бөлінген ақ­шаның құрылыс нысанын салу барысында жемқорлықтың құрбаны болғаны анықталып, оған қатысты ұйымдардың жеті лауазымды басшысы тұтқындалып, екеуі өлім жазасына кесіліпті. Өте ауыр жаза екен деп, біз жағамызды ұстадық. Бірақ басқа қырынан алып қарағанда, біржарым миллиардқа жуық халқы бар мемлекет үшін адамзатпен қоса жасасып келе жатқан, өркениетті дамыған елдердің өзі «тамырына балта шаба алмай» отырған сыбайлас жемқорлықпен басқаша қандай тиімді күрес жолы бар?

Қылмысқа тосқауыл қою жолы – жаза. Тура жолдан тайып, қоғамға қиянат жасағандарды түзеудің, шектен шыққан тәртіп бұзушылықты ауыздықтаудың басқа тиімді жолын адамзат әлі ойлап тапқан жоқ. Ендеше еліміздің ертеңіне қауіп төндіріп, күннен-күнге өршіп бара жатқан сыбайлас жемқорлықтың жазасын күшейту керек еді. Осыдан екі-үш жыл бұрын Парламент Қылмыстық кодекстің 10-шы бабына өзгерістер мен толықтырулар қабылдады. Онда экономикалық қылмыс жасағандардың жазасы біршама жеңілдетілді. Яғни бұл саладағы кейбір қылмыс түрлері бойынша бас бостандығынан айыру жазасы үлкен көлемде айыппұл салу жазасымен ауыстырылды. «Түйені түгімен» жұтатын жемқорлар үшін бұл «аспаннан сұрағанды жерден бергенмен» бірдей болды. Мәселен, осы заң қабылдануы мұң екен, өте көп көлемде пара алып, қылмыстық жазаға тартылған Қазақстан Республикасы Табиғи монополияны реттеу жөніндегі агенттіктің бұрынғы төрағасы Мұрат Оспанов сот шешімімен 1 миллиард 101 миллион теңгеден астам айыппұл төлеп, жазадан босап шыға келді.

Ол – ол ма, «қуырдақтың көкесін түйе сойғанда көресің» демекші, миллион АҚШ доллары көлемінде пара алып жатқан жерінде ұсталған Василий Ни деген жақында қазақстандық сот шешімімен «сүттен ақ, судан таза» болып шыға келді. Еске сала кететін болсақ, өткен жылы «Қорғас» Шекаралық ынтымақ­тастықтың халықаралық орта­лы­ғы» акционерлік қоғамының пре­зиденті Василий Ни «Тюлпан Хоргос» ЖШС-нен қонақ кешенінің құрылысы бойынша өткізілген инвес­тициялық конкурста жеңімпаз деп танығаны үшін миллион доллар пара алып жатқан жерінде тұтқындалған болатын. В.Нидің кеңсесінен тәркілеген тау-тау ақшаны теледидар арқылы көзімен көрген жұрт қалай да «әділдіктің салтанат құра­тынына» тәнті болғандай еді. Міне, енді сол қылмыстық іс тоқта­тылып, «жабулы қазан, жабулы күйінде» қалатын болды.

«Мал құлағы саңырау» дегендей, жоғарыда айтылған заңда өте үлкен көлемде пара алған немесе аса мол қар­жы қымқырған қылмыскерлерге сот ше­шімімен салынған айыппұлдарды төлеу үшін әртүрлі жеңілдіктер де қарастырылған екен. Прокуратура дерек­тері бойынша, 2015 жылы мұн­дай жеңілдіктер қылмыстық жазаға тартыл­ған 14 адамға қолданылыпты. Мәселен, Б. деген жазаланушы сот шешімімен кесілген миллиондаған айыппұлды бөліп төлеу үшін бірнеше ай мерзімге жеңілдік алған.

Тура жолдан тайып, ағаттықпен қылмыс жасаған айыпталушыларға жеңілдікпен қарап, кешірім жасауға болатын шығар. Бірақ, қоғам игілігіне қол салып, туған мемлекетін тонаған жемқорларға жеңілдік болмауға тиіс. Олар мемлекетті саналы түрде тонау арқылы оның экономикалық іргетасын шайқалтып, тәуелсіз елдің ертеңіне балта шауып отыр. Сондықтан оларды ауыздықтау үшін жазаны күшейту керек. Әйтпесе, қоғамымыздың барлық саласын және биліктің барлық тармағын жайлап алған сыбайлас жемқорлық түптің-түбінде жарға жығады.

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.09.2018

Д.Қыдырәлі – Түлкібас ауданының құрметті азаматы

20.09.2018

Мемлекеттік органдардың бірыңғай платформасы құрылады

20.09.2018

Қостанайда жалпықазақстандық диктантқа 4 сынып оқушысы қатысты

20.09.2018

Павлодарда Google компаниясының қызметкері Қуат Есеновпен кездесу өтті

20.09.2018

Әділ Дүйсенбек. Ұрпақ сабақтастығының үлгісі

20.09.2018

2018 жылдың 8 айында 7,7 млн. шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді

20.09.2018

«Қазақстанның 100 жаңа есімі» жобасының екінші кезеңі басталды

20.09.2018

Астана қаласы Әуе көлік прокуратурасы жолжүктерді ашудың 80 дерегін анықтады

20.09.2018

Елбасы Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

20.09.2018

GGG үздіктер тізімінде төмендеді

20.09.2018

Қазақстан құрамасын Кака баптайды

20.09.2018

Сапа менеджментін енгізу бәсекеге қабілеттілікті нығайтады

20.09.2018

Елімізде 1 қазаннан бастап депозит шарттары өзгереді

20.09.2018

Машина жасаушылар форумына әлемнің 20 елінен 1000-нан астам делегат қатысады

20.09.2018

Жеңімпаз қыздың қайырымдылығы көпке үлгі

20.09.2018

Б. Сағынтаев Инвесторларды тарту мәселелері жөніндегі Үкіметтік кеңестің отырысын өткізді

20.09.2018

Экс-чемпион бокс мектебінің директоры болып тағайындалды

20.09.2018

 Жаңа заң – жаңа үміт

20.09.2018

Мөлдірдің мөлдір әлемі

20.09.2018

Көкшетау тұрғыны тираждық лотерея ойынының миллионері атанды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу