Елес пен белес

«Аш бала тоқ баламен ойнамайды» деген аксиомаға айналған қағида бар. Бүгінде еліміздің экономикасы еңсе тіктеп, халықтың әл-ауқаты жақсарса, басқа елдер Қазақстанды терезесі тең әріптес санауға көшсе, оған жеріміздің астындағы мол қазба байлық­тың, сол байлықты кәдеге жарата алғанымыздың зор ықпалы тигені анық. 

Егемен Қазақстан
11.12.2017 70
2

Тәуелсіздік жылдарында Қазақстан әлемнің алпауыт мұнай экспорттау­шы елдерінің санатына қосылды. Ұсынатын өнімі бар, қоятын талабы бар елмен басқа мемлекеттер де есептесетін болды. Көзі тірісінде қазақ жерінің асты-үстіндегі байлығын түгендеп, алтын-күміс, мұнай-газ, мыс-мырыш, көмір мен темір қорының көлемін қағазға қаттап кеткен қарымды қаламгер Камал Смайыловтың «қара алтынға» қатысты не дегеніне құлақ түрейік.

«Мұнайға бай Парсы елдері, Латын Америкасы, Ресей, АҚШ сынды мемлекеттерден кейін 13-орындамыз. Бұл ғаламат байлық. Батыс өңірді айтпағанда, Арал аймағында да үлкен мұнай «теңізі» бар, оның қоры 350 миллион тонна. Осы жерде 100 миллиард текше метр газ жатыр», депті жарықтық.

Әрине тәуелсіздік таңсәрісінде ірі мұнай экспорттаушы елге айналу міндеті әлі елес болатын. Соңғы жылдардағы көрсеткіштерге көз жүгіртсек, ширек ғасыр бұрынғы елес бүгінде бағындырылған белеске айналған түрі бар. «Қара алтынның» құны бірнеше жылдың бедерінде қайта-қайта құбылып тұрса да, қазіргі қарқын жаман емес. Әріге бармай-ақ, биылғы жылдың 10 айында 71 миллион тоннадан астам мұнай өндірілген, бұл былтырғыдан 11 пайызға артық көлем. Өткен жылдың күзінде іске қосылған «Қашағанның» үлесі 6,5 миллион тонна шамасында.

Энергетика министрі Қанат Бозымбаевтың айтуынша, келер жылы 86 миллион, ал 2022 жылға қарай жылына 88,2 миллион тонна көмірсутегі өндіріледі деген оптимистік жос­пар жасалған. Яғни тоқсаныншы жылдардың басындағы 20 миллион тонна шамасындағы көрсеткішпен салыстырғанда өнім көлемі еселеп артты, алдағы уақытта да арта беруге тиіс.

«Мұнай да бар, газ да бар. «Қарашығанақ – жаңа ғасырдың еншісіне тиер мол кен ордасы»,– депті «Егемен Қазақстан» газетінде жария­ланған мақаласында Камал Смайылов. Шынында да, жаңа ғасырда Батыс Қазақстандағы кеніш елі­міздің бюджет қазанын байытуға зор ықпал етіп келеді. Ағымдағы жылы өндірілген шикізаттың 10 миллион тоннадан астамы «Қарашығанақтың» еншісінде.

Тағы да «Камал Смайлов былай дейді: «Шикі мұнайды өндіруді көбейткен, басқа елдерге сатқан дұрыс. Дегенмен ертең мұнайдың өзін емес, оның дайын өнімдерін сатқан әлдеқайда тиімді де өтімді болатын уақыт келеді». Тоқсаныншы жылдары көмірсутегін өңдемек түгілі, оны жердің астынан алудың өзі оңайға соқпағаны мәлім. Ол кезде өндіріске қажетті құрал-жабдық та, қаражат та, тиісті мамандар да болмаған-ды. Ал қазір шикі мұнайды шетел асыра бергеннен гөрі, оны тереңдетіп өңдеудің пайдасы ұшан-теңіз екенін түсініп, соған талпынып жатқан жайымыз бар. Елбасы Н.Назарбаев та шикізатты тереңдетіп өңдеу қажет екенін, мұнай химиясын дамыту керектігін үнемі айтып, тиісті тапсырма беріп келеді.

Жыл басынан бері 57,7 миллион тонна мұнай экспортталып, был­тырғымен салыстырғанда 13 па­йызға асып түссе, өңдеуге жұм­сал­ған шикізат көлемі де көбейген. Атап айтқанда, мұнай өнімдерін алуға 12,2 миллион тонна шикізат жаратылыпты. Соның нәтижесінде 2,46 миллион тонна жанармай, 244,6 мың тонна авиа­ке­росин, 3,4 миллион тонна дизель оты­ны, 2,6 миллион тонна мазут алынды.

Көгілдір отын өндірісіндегі ахуал қалай? Он айда 43,5 миллиард тек­ше метр газ өндіріліп, былтырғы кезеңдегі көрсеткіш 26 пайызға асыра орындалыпты. Мұнай битумын өндіру, экспорттау ісінде де ілгерілеу бар. 688 мың тонна битумның 86 мың тоннасы Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан сынды елдерге жіберілді.

Біз тек мұнай-газға қатысты аз-кем мәліметті, ширек ғасыр ішіндегі өндірістің әлеуетін тілге тиек етуге тырыстық. Әйтпесе, геологтар айқындаған деректер бойынша, ең құнды деген қазба байлықтар қорынан Қазақстан әлем елдерінің ішінде көш басындағы ондықтан ойып орын алады. Тек соны ел игілігі үшін кәдеге жарата алсақ болғаны.

Арнұр АСҚАР,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.09.2018

FIFA-2018 марапаттау рәсімінде Роналду болмайды

24.09.2018

Ұлы Дала Еліне саяхат — «Жаңа Жібек жолы» бағыты бойынша экспедиция Таразға келді

24.09.2018

«Егемен академиясының» жаңа маусымына тіркелу басталды

24.09.2018

Мақтаарал құрылыс саласымен де танымал болмақ

24.09.2018

Атырауда «Тау тұлғалы Таумыш» республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясы өтті

24.09.2018

Ақмола облысында мемлекеттік қызмет мектебін ашылды

24.09.2018

Алматыда III Baikonyr Short Film Festivalдің жабылу салтанаты өтті

24.09.2018

Ақтөбелік полицейлер Агенттіктің «Пара алма!» үндеуіне құлақ асуда

24.09.2018

Қыздар Университетінің студенттері республикалық турнирдің жеңімпазы атанды

24.09.2018

Талдықорған қаласы әкімінің жаңа орынбасары тағайындалды

24.09.2018

25 қыркүйекте Үкімет үйінде Қазақстан Үкіметінің отырысы өтеді

24.09.2018

Ақтауға үлкен футбол оралды

24.09.2018

Үш дзюдошымыз да алғашқы айналымда ұтылды

24.09.2018

Оралда бокстан халықаралық турнирдің жеңімпаздары анықталды

24.09.2018

Қазақстанда ұшақ билеттері арзандауы мүмкін

24.09.2018

Қазақстанда 14 миллион тоннаға жуық астық жиналды

24.09.2018

«Түн құдайы» фильмі Парижде өткен ретроспектива барысында көрсетілді

24.09.2018

Универсиада алауы Алматы арқылы өтті

24.09.2018

Бүгін Бакуде үш дзюдошымыз белдесуде

24.09.2018

Бизнес салымдар үшін қай қаржы ұйымы тиімді?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу