Алматыда «Алашқа» арналған қорытынды жиын өтті

Алматыдағы Ғылым ордасының концерт залында «Рухани жаңғыру – Алаштың асыл мұраты: тіл - жазу - мәдениет»  атты халықаралық ғылыми-теориялық конференция өтті. 

Егемен Қазақстан
27.12.2017 9331
2

Аттай желіп өтіп бара жатқан 2017 жылымыз осыдан ғасыр бұрын ғаламға азат республика ретінде қанат қаққан  «Алашорданың»  бары мен жоғы, оңы мен солы айрықша еске алынған жыл ретінде тарих бетіне қалатыны бесенеден белгілі. Оған тәуелсіздігін алып, әлемге атын  «Қазақстан» деп таңбалай бастағанына 26 жыл болған ел жұртшылығының ақиқатшыл арман-мұраты жебеуші болса, Елбасымыздың дәл биыл жариялаған, тарихи сипат алатын «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты  мақаласы жетекші болды. Үш тұғырдың бірі саналатын Ахмет Байтұрсынұлының атымен аталатын Тіл білімі институты өткізген жиынға Алаш қайраткерлерінің ғасыр бойы қуғын-сүргін көріп, бүгінгі тәуелсіз таңға маңдайы жарқырап аман-есен жеткен ұрпақтары шақырылды. Атап айтқанда, алқалы басқосуға А.Байтұрсынұлының жиен немересі – Айман Байсалова,  М.Дулатовтың жиен немерелері – Жанна, Ерлан Сатыбалдиевтер,  Отыншы Әлжановтың шөбересі – Гүлфарида Төлемісова,  Асылбек Сейітовтың қызы – Клара Сейітова, Қайым Мұхамедхановтың қызы – Дина Мұхамедханова,  Қ.Кемеңгерұлының немересі – Гүлнар Кемеңгерова келді.

Конференцияны аталған институттың директоры, ҰҒА корреспондент мүшесі, филология ғылымдарының докторы, профессор Ерден Қажыбек басқарып, қаһары қатты заманда дәурен сүрген Алаш ардақтыларының телегей еңбектерін тілге тиек етті. Ұлттық ғылым академиясының президенті, ҰҒА академигі Мұрат Жұрынов басқосудың маңызына тоқталып, құнды пікірлері мен құттықтауын жеткізді. Конференцияға Астанадан арнайы келген алаштанушы ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор Тұрсын Жұртбайдың «Әдебиет танытқыштан» – әдеби тәжірибеге» деген баяндамасын жасағанда залда отырған Түрксіб ауданы №59 мектеп-гимназияның Ш.Уәлиханов атындағы №12 мектеп-гимназияның оқушылары сілтідей тынып, сыныпта сабақ тыңдап отырғандай күй кешті. «Күннің ең қысқарған шағында ең ұзақ баяндама жасауыма тура келді. Себебі  осында өте көп жас өркен отыр екен», – деп сөзін бастаған ғалымға елдің ықыласы бөлек болды.

ҰҒА академигі, тарих ғылымдарының докторы, профессор Мәмбет Қойгелді «А.Байтұрсынұлының кеңес үкіметіне қатынасы туралы (1919-1921)»  атты ғылыми баяндамасында тыңдаушыларды қазақ даласының ғасыр бұрынғы өткен-кеткеніне оралтты. Түркиядан келген Али Акбар, Кабадайы Осман; Алматыдағы Иран мәдени өкілдігінің директоры Джалали Киасари Сейед Джабад сынды ғалымдардың Алаш туралы баяндамаларын зиялы қауым мен өрендер ерекше ықыласпен тыңдады.

Педагогика ғылымдарының докторы, профессор Фаузия  Оразбаева «Алаш арыстарының аманаты – тіл»  атты баяндамасында ел мүддесі үшін от кешкен ғалымдардың қазақтың бүгіні мен ертеңіне жазып қалдырған ғылыми еңбектерін, асыл мұратын, тіл туралы тұжырымдарын жіктей, жіпселей түсіндіріп берді. Көрнекті жазушы, тарих ғылымдарының кандидаты Бейбіт Қойшыбаев «Алашорда тарихы рухани жаңғыру даңғылына бастайды» деген тақырыпта баяндама жасап, Алашордашылардың идеясы мен бүгінгі таңдағы Елбасының ұстанымдарындағы сабақтастық, жасампаздық туралы сөз толғады. Сондай-ақ Алаш арыстарының жоғын түгендеп, көптеген кітаптар құрастырған филология ғылымдарының докторы Ғарифолла  Әнес «Алаш қайраткерлері және қазақтың жаратылыстану ғылымы» атты баяндама, филология ғылымдарының докторы, ҚазҰУ профессоры Анар  Салқынбай «Ахмет Байтұрсынұлы және қазақ жазуы» деген тақырыпта баяндама жасады. А.Салқынбай латын әліпбиіне көшу мәселесі қайта көтеріліп, емле заңдылықтарына қатысты айтыс-тартыс қызған шақта Ахмет Байтұрсынұлы ұстанымдарын негізге алуымыз керектігін айтты. Денсаулығына байланысты конференцияға қатыса алмағанмен, баяндамасын бейнежазба арқылы жеткізген ҰҒА академигі Рәбиға Сыздықова Алаш боздақтарын, Ахмет Байтұрсынұлын ақтап алу қанша ауыр болғанын, бұл жолда өзі талай іске мұрындық болғанын айтып берді.

Конференцияның соңында алқалы топтың алдында «Ахмет Байтұрсынұлының тілтанымдық мұрасы» атты кітап пен Телжан Шонанұлының бес томдық шығармалар жинағының тұсаукесері өтіп, көңіл толқытар толғауға, әсем ән мен күмбірлі күйге де кезек берілді.  Жиынның шымылдығы аталған институттың Грамматика бөлімінің ғылыми қызметкері  Әділет Ахметұлының Ахмет Байтұрсынұлына арнаған өлеңімен жабылды. Оқырман назарына осы арнау жырды ұсынамыз.  

 

Алаш арманы

(Ахмет  Байтұрсынұлының  рухына) 

  1. Рух

Жыланның жүрісіндей жылжып еппен 

Содан бері самарқау жүз жыл өткен. 

Жалған дүние ұялып,  жабырқайды    

Ақиқаттың алдында дір-дір еткен. 

 

Шындығын сол ғасырдың ұққанда әр күн,   

Жұртымның жүрегінен жұтты аңғардым. 

Ессіз тарих жазықсыз басын алған 

Аузынан «Алаш!» сөзі шыққандардың...  

 

Өрт кеткендей өгейсіп жасыл қырат,   

Көмілді егей арман, асыл мұрат. 

Қаны қайсар қара жер солқылдайды   

Ерлерін бауырына басып жылап. 

 

Ашаршылық. 

Қырылды, ел жасқанды,  

Қайғы басты кешегі шер басқанды. 

Алты түмен батырдың қолға түскен 

Төрт түмені мезгілсіз жер жастанды. 

 

Қайғы түсіп соңынан, қуалап мұң,  

Түбі сая болмады қу ағаштың. 

Адамзат тарихының ауыр күні 

Өтіп жатты басынан бұл алаштың. 

 

2. Ахмет

  

Өр рухын жаулауға құртты малын,   

Салық келіп сандалтты жұртты қалың. 

«Байтұрсынов атылсын!» деген хатқа   

Сұрланып, қолын қойды мұртты залым. 

 

Оқ шықты аш мылтықтың ұңғысынан,  

Адамзат айырылды тұңғышынан. 

Қасқайып оққа қарап тұрды Ахмет. 

Түңіліп ол көрмеген тумысынан. 

 

Шейіт боздақ!  

Еріп ұшты келте нұрмен   

Өксиді қап-қара аспан шер төгілген. 

Өлімді өкінішссіз қабылдады  

Атыларын қайран ер ерте білген...  

 

3. Тапсырма 

 

«Қазақстан, біз кеттік, сен қаласың! 

Мені өмірге әкелген сен де, анашым! 

Ер өлді, елім қалды, жеңді Алашым,  

Жалғандықты күні ертең сен жабасың!

  

Топырағынан аңқысын қазақы ұғым,  

Әлемді тамсандырсын азат үнің. 

Мен Жәннатқа алаңсыз кірем, жұртым,

Естілсе тас бұлақтай таза тілің! 

 

Аман бол, беу Алматым, ізгі астанам,   

Сыйладың қартаймайтын мың жас маған. 

Кешікпей еркіндіктің таңы атады,   

Күресті ұл жалғайды біз бастаған. 

 

Есен бол егей далам, Қостанайым,  

Жоғымды сен түгенде, жоқшы ағайын. 

Мен несіне ажалдан жасқанайын?!   

Мен далама жерленсем, бақ санайын!  

 

Ақ бас таулар, аман бол, о, сері шың!   

Сен бабамның теңдессіз мекенісің. 

Етегіңде ел-жұртым туын тігіп, 

Қайта жаза бастайды кешегісін. 

 

Мен жығылдым қазағым, бел астым да,

Бөленерсің бейбіт ел сен ақ нұрға. 

Ұмытпа, біз жатқанмен көр астында, 

Ақиқат қалмайтынын жер астында!..

                           ***

Өмірден кетті осылай тасқын дарын,  

Бүгін біз тарта міндік аттың жалын. 

Жау алмайды шалдықпай орындасақ, 

Шын ғалымның шырылдап тапсырғанын. 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.09.2018

Д.Қыдырәлі – Түлкібас ауданының құрметті азаматы

20.09.2018

Мемлекеттік органдардың бірыңғай платформасы құрылады

20.09.2018

Қостанайда жалпықазақстандық диктантқа 4 сынып оқушысы қатысты

20.09.2018

Павлодарда Google компаниясының қызметкері Қуат Есеновпен кездесу өтті

20.09.2018

Әділ Дүйсенбек. Ұрпақ сабақтастығының үлгісі

20.09.2018

2018 жылдың 8 айында 7,7 млн. шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді

20.09.2018

«Қазақстанның 100 жаңа есімі» жобасының екінші кезеңі басталды

20.09.2018

Астана қаласы Әуе көлік прокуратурасы жолжүктерді ашудың 80 дерегін анықтады

20.09.2018

Елбасы Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

20.09.2018

GGG үздіктер тізімінде төмендеді

20.09.2018

Қазақстан құрамасын Кака баптайды

20.09.2018

Сапа менеджментін енгізу бәсекеге қабілеттілікті нығайтады

20.09.2018

Елімізде 1 қазаннан бастап депозит шарттары өзгереді

20.09.2018

Машина жасаушылар форумына әлемнің 20 елінен 1000-нан астам делегат қатысады

20.09.2018

Жеңімпаз қыздың қайырымдылығы көпке үлгі

20.09.2018

Б. Сағынтаев Инвесторларды тарту мәселелері жөніндегі Үкіметтік кеңестің отырысын өткізді

20.09.2018

Экс-чемпион бокс мектебінің директоры болып тағайындалды

20.09.2018

 Жаңа заң – жаңа үміт

20.09.2018

Мөлдірдің мөлдір әлемі

20.09.2018

Көкшетау тұрғыны тираждық лотерея ойынының миллионері атанды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу