Еңбек миграциясы

Соңғы жетпіс жылдан бері әлем­де барынша белең алып келе жат­қан ірі құбылыстардың бірі, ол – әлемдік көші-қон мәселесі. Егер 1960 жылдары әлемде 3,2 млн мигрант бар деп есептелсе, 1995 жылы бұл көрсеткіш 35 млн адамға жетіп үлгерді. Яғни 35 жылдың өзінде ғана 10 еседен астам көрсеткішке өсе түсті. 

Егемен Қазақстан
29.12.2017 203
2

Егер соңғы деректерге көз салсақ, осы қарқынның әлі күнге дейін жалғасып келе жатқандығын көреміз. БҰҰ Экономикалық және әлеуметтік мәселелер жөніндегі департаментінің 2013 жылдың қыркүйегіндегі мәліметі бойынша әлемдегі мигранттар саны 232 млн адамға жетсе, 2017 жылы 258 млн адамды құраған. Сөйтіп ғасыр басындағы (2000 жылғы) көрсеткіштің өзінен 49 пайызға өскен. Егер 2000 жылы мигранттардың әлем халқындағы үлес салмағы 2,8 пайызды құраса, 2017 жылы ол 3,4 пайызға жетіп отыр.

Қазіргі күні халықаралық дең­гей­де экспорттық-импорттық опера­циялардың үш түрі белең ала түсуде. Оның біріншісі мен екіншісі тауарлар мен қызметтерге қатысты болса, үшінші түріне нақ осы халықаралық жұмыс күштерінің қозғалысы, яғни халықаралық еңбек миграциясы кіріп отыр. Сөйтіп қазіргі күні мемлекеттер бір-біріне тауарлар мен қызметтерді ғана емес, жұмыс күштерін де экспорттай бастады. Сарапшылардың пайымдауынша, экспорттың осы үш түрінің ішінде оларды жіберген елге ең пайдалысы еңбек күштерінің экспорты екен. Мәселен, Халықаралық валюта қорының мәліметтері бойынша, егер тауарлар экспортынан түсетін нақты пайданың көлемі орта есеппен 20 пайызды, қызметтер экспортынан түсетін нақты пайданың көлемі 50 пайызды құрайтын болса, жұмыс күші экспортының пайдасы бұлардан анағұрлым мол көрінеді. Осыған мысал ретінде Югославия жағдайын алып қарастырайық. Өткен ғасырдың сексенінші жылдары осы ел әр жыл сайын тауарлар мен қызметтердің экспортынан 10 млрд доллар кіріс қаратып келген. Осыдан түскен нақты пайданың көлемі шамамен алғанда 2,5 млрд долларды құраған. Ал, жұмыс күшінің экспортынан аталған елге жылма-жыл 3,5 млрд доллар қаржы құйылып отырған. Сонымен қатар югославиялықтар өз еліне оралған кезде тағы осыншама қаржыны қалтасына салып әкелген. Сөйтіп Югославияның еңбек күшін экспорттаудан түсіретін жылдық пайдасы тағы да екі есе өсіп, 7 млрд долларды құраған. 

Тағы бір мысал. Өткен ғасырдың сексенінші жылдарының соңына таман Египет елі Суэц каналын пайдаланудан жылына 970 млн доллар, туризмнен 600 млн доллар пайда тауып тұрса, басқа елдерге барып жұмыс істеп жатқан азаматтарының аударымдарынан 3 млрд доллар пайда қаратыпты. Ал Йемен Республикасында осы ел эмигранттарының жіберген салымда­рының көлемі экспорттың басқа түрлерінен түсетін қаржыдан 30 есе асып түскен. 

Соңғы жылдары біздің Қазақ­станның да халықаралық еңбек күш­терінің қозғалысына белсенді түрде тартыла бастағандығын байқауға болады. Мәселен, осы уақытқа дейін біздің елімізге көршілес Өзбекстан мен Қырғызстан елінің азаматтары көптеп келіп жұмыс істесе, биылғы жылы өз еліміздің адамдарының шетелдерге кету оқиғасы белең алды. Мәселен, 2017 жылдың он айында елімізге 11 900 адам тұрақты тұруға келсе, 28 200 адамның сыртқа кеткені мәлім болды. Кеткен адамдардың 5 мыңға жуығы – инженерлер, 2700-і – экономистер, 1700-і мұғалімдер болып шықты.
Сарапшылар еңбек жасындағы қажетті мамандық иелерінің кетуі ел экономикасы үшін үлкен шығын екендігін айтып отыр. Өйткені олардың өсіп-жетілуіне, мектеп пен жоғары оқу орындарын бітіруіне едәуір қаржы жұмсалғандығы белгілі. Міне, осы жұмсалған қаржы енді басқа елдердің игілігіне жұмыс істейтін болады.

Дегенмен таяқтың екі ұшы бар екендігін де естен шығармағандығымыз абзал. Осы кеткен адамдардың біразы дамыған елдерге барып жұмыс істеп, жақсы тәжірибе жинақтап, күні ертең Қазақстанға қайта оралуы мүмкін. Өйткені дамыған елдерде жалақы жоғары болғанымен, олардың еңбек нарығында бәсекелестік те күшті. Ал Қазақстан болса, әлі толық ашылмаған мүмкіндіктердің елі. Жақсы білім мен тәжірибе болса, біздің елімізде әлі игерілмеген байлық көзі ұшан-теңіз деуге болады. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ,
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.11.2018

Энергия үнемдеу жобаларын іске асырудан түсетін жыл сайынғы үнем 3,5 млрд теңгені құрайды

19.11.2018

Үкіметте «Нұрлы жол» мемлекеттік бағдарламасының іске асырылу барысы қаралды

19.11.2018

Жыл басынан бері қазақстандық және шетел әуе тасымалдаушылары 13 жаңа бағытты ашты

19.11.2018

QazaqGeography съезі ұйымның жаңа кеңсесінде өтті

19.11.2018

Қазақстандық делегация Дүниежүзілік төзімділік саммитіне қатысты

19.11.2018

Дін саласының жағдайы туралы баяндаманың қорытындысы жарияланды

19.11.2018

Мемлекеттік басқару академиясы қазақстандық тәжірибені тарату орталығына айналды

19.11.2018

Алматыда ХІV Халықаралық Шәкен Айманов кинофестивалі ашылды

19.11.2018

Алматыда көлік апатынан 10 айда 114 адам ажал құшқан

19.11.2018

Жыр алыбы Жамбылдың өмірі сахналанды

19.11.2018

Павлодарда биыл 349 жол-көлік оқиғасы орын алған

19.11.2018

Абылайхан ЖҮСІПОВ: Токио туралы айтуға әлі ерте...

19.11.2018

Елбасы Шавкат Мирзиёевпен телефон арқылы сөйлесті

19.11.2018

Бай болсаң халқыңа пайдаң тисін

19.11.2018

Түркістанда халықаралық ғылыми-теориялық конференция өтті

19.11.2018

Маңғыстауда «Адал ұрпақ» ерікті мектеп клубтарының облыстық слеті өтті

19.11.2018

Маңғыстауда өткен тарихи турнир өз мәресіне жетті

19.11.2018

Энергия үнемдеу бойынша Қазақстан 32-ші орында

19.11.2018

Көкшетауда жылу ақысы арзандайды

19.11.2018

Теміртауда Президенттік пән олимпиадасы өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

«Baı bolsań halqyńa paıdań tısin»

«Batyr bolsań jaýyńa naızań tısin, Baı bolsań halqyńa paıdań tısin». Kezinde aıyr tildi Áıteke bı aıtqan aqyldy sóz. Keler ǵasyrlarǵa da keter ǵaqlıa.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу