Еңбек миграциясы

Соңғы жетпіс жылдан бері әлем­де барынша белең алып келе жат­қан ірі құбылыстардың бірі, ол – әлемдік көші-қон мәселесі. Егер 1960 жылдары әлемде 3,2 млн мигрант бар деп есептелсе, 1995 жылы бұл көрсеткіш 35 млн адамға жетіп үлгерді. Яғни 35 жылдың өзінде ғана 10 еседен астам көрсеткішке өсе түсті. 

Егемен Қазақстан
29.12.2017 162
2

Егер соңғы деректерге көз салсақ, осы қарқынның әлі күнге дейін жалғасып келе жатқандығын көреміз. БҰҰ Экономикалық және әлеуметтік мәселелер жөніндегі департаментінің 2013 жылдың қыркүйегіндегі мәліметі бойынша әлемдегі мигранттар саны 232 млн адамға жетсе, 2017 жылы 258 млн адамды құраған. Сөйтіп ғасыр басындағы (2000 жылғы) көрсеткіштің өзінен 49 пайызға өскен. Егер 2000 жылы мигранттардың әлем халқындағы үлес салмағы 2,8 пайызды құраса, 2017 жылы ол 3,4 пайызға жетіп отыр.

Қазіргі күні халықаралық дең­гей­де экспорттық-импорттық опера­циялардың үш түрі белең ала түсуде. Оның біріншісі мен екіншісі тауарлар мен қызметтерге қатысты болса, үшінші түріне нақ осы халықаралық жұмыс күштерінің қозғалысы, яғни халықаралық еңбек миграциясы кіріп отыр. Сөйтіп қазіргі күні мемлекеттер бір-біріне тауарлар мен қызметтерді ғана емес, жұмыс күштерін де экспорттай бастады. Сарапшылардың пайымдауынша, экспорттың осы үш түрінің ішінде оларды жіберген елге ең пайдалысы еңбек күштерінің экспорты екен. Мәселен, Халықаралық валюта қорының мәліметтері бойынша, егер тауарлар экспортынан түсетін нақты пайданың көлемі орта есеппен 20 пайызды, қызметтер экспортынан түсетін нақты пайданың көлемі 50 пайызды құрайтын болса, жұмыс күші экспортының пайдасы бұлардан анағұрлым мол көрінеді. Осыған мысал ретінде Югославия жағдайын алып қарастырайық. Өткен ғасырдың сексенінші жылдары осы ел әр жыл сайын тауарлар мен қызметтердің экспортынан 10 млрд доллар кіріс қаратып келген. Осыдан түскен нақты пайданың көлемі шамамен алғанда 2,5 млрд долларды құраған. Ал, жұмыс күшінің экспортынан аталған елге жылма-жыл 3,5 млрд доллар қаржы құйылып отырған. Сонымен қатар югославиялықтар өз еліне оралған кезде тағы осыншама қаржыны қалтасына салып әкелген. Сөйтіп Югославияның еңбек күшін экспорттаудан түсіретін жылдық пайдасы тағы да екі есе өсіп, 7 млрд долларды құраған. 

Тағы бір мысал. Өткен ғасырдың сексенінші жылдарының соңына таман Египет елі Суэц каналын пайдаланудан жылына 970 млн доллар, туризмнен 600 млн доллар пайда тауып тұрса, басқа елдерге барып жұмыс істеп жатқан азаматтарының аударымдарынан 3 млрд доллар пайда қаратыпты. Ал Йемен Республикасында осы ел эмигранттарының жіберген салымда­рының көлемі экспорттың басқа түрлерінен түсетін қаржыдан 30 есе асып түскен. 

Соңғы жылдары біздің Қазақ­станның да халықаралық еңбек күш­терінің қозғалысына белсенді түрде тартыла бастағандығын байқауға болады. Мәселен, осы уақытқа дейін біздің елімізге көршілес Өзбекстан мен Қырғызстан елінің азаматтары көптеп келіп жұмыс істесе, биылғы жылы өз еліміздің адамдарының шетелдерге кету оқиғасы белең алды. Мәселен, 2017 жылдың он айында елімізге 11 900 адам тұрақты тұруға келсе, 28 200 адамның сыртқа кеткені мәлім болды. Кеткен адамдардың 5 мыңға жуығы – инженерлер, 2700-і – экономистер, 1700-і мұғалімдер болып шықты.
Сарапшылар еңбек жасындағы қажетті мамандық иелерінің кетуі ел экономикасы үшін үлкен шығын екендігін айтып отыр. Өйткені олардың өсіп-жетілуіне, мектеп пен жоғары оқу орындарын бітіруіне едәуір қаржы жұмсалғандығы белгілі. Міне, осы жұмсалған қаржы енді басқа елдердің игілігіне жұмыс істейтін болады.

Дегенмен таяқтың екі ұшы бар екендігін де естен шығармағандығымыз абзал. Осы кеткен адамдардың біразы дамыған елдерге барып жұмыс істеп, жақсы тәжірибе жинақтап, күні ертең Қазақстанға қайта оралуы мүмкін. Өйткені дамыған елдерде жалақы жоғары болғанымен, олардың еңбек нарығында бәсекелестік те күшті. Ал Қазақстан болса, әлі толық ашылмаған мүмкіндіктердің елі. Жақсы білім мен тәжірибе болса, біздің елімізде әлі игерілмеген байлық көзі ұшан-теңіз деуге болады. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ,
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.09.2018

Д.Қыдырәлі – Түлкібас ауданының құрметті азаматы

20.09.2018

Мемлекеттік органдардың бірыңғай платформасы құрылады

20.09.2018

Қостанайда жалпықазақстандық диктантқа 4 сынып оқушысы қатысты

20.09.2018

Павлодарда Google компаниясының қызметкері Қуат Есеновпен кездесу өтті

20.09.2018

Әділ Дүйсенбек. Ұрпақ сабақтастығының үлгісі

20.09.2018

2018 жылдың 8 айында 7,7 млн. шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді

20.09.2018

«Қазақстанның 100 жаңа есімі» жобасының екінші кезеңі басталды

20.09.2018

Астана қаласы Әуе көлік прокуратурасы жолжүктерді ашудың 80 дерегін анықтады

20.09.2018

Елбасы Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

20.09.2018

GGG үздіктер тізімінде төмендеді

20.09.2018

Қазақстан құрамасын Кака баптайды

20.09.2018

Сапа менеджментін енгізу бәсекеге қабілеттілікті нығайтады

20.09.2018

Елімізде 1 қазаннан бастап депозит шарттары өзгереді

20.09.2018

Машина жасаушылар форумына әлемнің 20 елінен 1000-нан астам делегат қатысады

20.09.2018

Жеңімпаз қыздың қайырымдылығы көпке үлгі

20.09.2018

Б. Сағынтаев Инвесторларды тарту мәселелері жөніндегі Үкіметтік кеңестің отырысын өткізді

20.09.2018

Экс-чемпион бокс мектебінің директоры болып тағайындалды

20.09.2018

 Жаңа заң – жаңа үміт

20.09.2018

Мөлдірдің мөлдір әлемі

20.09.2018

Көкшетау тұрғыны тираждық лотерея ойынының миллионері атанды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу