Еңбек миграциясы

Соңғы жетпіс жылдан бері әлем­де барынша белең алып келе жат­қан ірі құбылыстардың бірі, ол – әлемдік көші-қон мәселесі. Егер 1960 жылдары әлемде 3,2 млн мигрант бар деп есептелсе, 1995 жылы бұл көрсеткіш 35 млн адамға жетіп үлгерді. Яғни 35 жылдың өзінде ғана 10 еседен астам көрсеткішке өсе түсті. 

Егемен Қазақстан
29.12.2017 305
2

Егер соңғы деректерге көз салсақ, осы қарқынның әлі күнге дейін жалғасып келе жатқандығын көреміз. БҰҰ Экономикалық және әлеуметтік мәселелер жөніндегі департаментінің 2013 жылдың қыркүйегіндегі мәліметі бойынша әлемдегі мигранттар саны 232 млн адамға жетсе, 2017 жылы 258 млн адамды құраған. Сөйтіп ғасыр басындағы (2000 жылғы) көрсеткіштің өзінен 49 пайызға өскен. Егер 2000 жылы мигранттардың әлем халқындағы үлес салмағы 2,8 пайызды құраса, 2017 жылы ол 3,4 пайызға жетіп отыр.

Қазіргі күні халықаралық дең­гей­де экспорттық-импорттық опера­циялардың үш түрі белең ала түсуде. Оның біріншісі мен екіншісі тауарлар мен қызметтерге қатысты болса, үшінші түріне нақ осы халықаралық жұмыс күштерінің қозғалысы, яғни халықаралық еңбек миграциясы кіріп отыр. Сөйтіп қазіргі күні мемлекеттер бір-біріне тауарлар мен қызметтерді ғана емес, жұмыс күштерін де экспорттай бастады. Сарапшылардың пайымдауынша, экспорттың осы үш түрінің ішінде оларды жіберген елге ең пайдалысы еңбек күштерінің экспорты екен. Мәселен, Халықаралық валюта қорының мәліметтері бойынша, егер тауарлар экспортынан түсетін нақты пайданың көлемі орта есеппен 20 пайызды, қызметтер экспортынан түсетін нақты пайданың көлемі 50 пайызды құрайтын болса, жұмыс күші экспортының пайдасы бұлардан анағұрлым мол көрінеді. Осыған мысал ретінде Югославия жағдайын алып қарастырайық. Өткен ғасырдың сексенінші жылдары осы ел әр жыл сайын тауарлар мен қызметтердің экспортынан 10 млрд доллар кіріс қаратып келген. Осыдан түскен нақты пайданың көлемі шамамен алғанда 2,5 млрд долларды құраған. Ал, жұмыс күшінің экспортынан аталған елге жылма-жыл 3,5 млрд доллар қаржы құйылып отырған. Сонымен қатар югославиялықтар өз еліне оралған кезде тағы осыншама қаржыны қалтасына салып әкелген. Сөйтіп Югославияның еңбек күшін экспорттаудан түсіретін жылдық пайдасы тағы да екі есе өсіп, 7 млрд долларды құраған. 

Тағы бір мысал. Өткен ғасырдың сексенінші жылдарының соңына таман Египет елі Суэц каналын пайдаланудан жылына 970 млн доллар, туризмнен 600 млн доллар пайда тауып тұрса, басқа елдерге барып жұмыс істеп жатқан азаматтарының аударымдарынан 3 млрд доллар пайда қаратыпты. Ал Йемен Республикасында осы ел эмигранттарының жіберген салымда­рының көлемі экспорттың басқа түрлерінен түсетін қаржыдан 30 есе асып түскен. 

Соңғы жылдары біздің Қазақ­станның да халықаралық еңбек күш­терінің қозғалысына белсенді түрде тартыла бастағандығын байқауға болады. Мәселен, осы уақытқа дейін біздің елімізге көршілес Өзбекстан мен Қырғызстан елінің азаматтары көптеп келіп жұмыс істесе, биылғы жылы өз еліміздің адамдарының шетелдерге кету оқиғасы белең алды. Мәселен, 2017 жылдың он айында елімізге 11 900 адам тұрақты тұруға келсе, 28 200 адамның сыртқа кеткені мәлім болды. Кеткен адамдардың 5 мыңға жуығы – инженерлер, 2700-і – экономистер, 1700-і мұғалімдер болып шықты.
Сарапшылар еңбек жасындағы қажетті мамандық иелерінің кетуі ел экономикасы үшін үлкен шығын екендігін айтып отыр. Өйткені олардың өсіп-жетілуіне, мектеп пен жоғары оқу орындарын бітіруіне едәуір қаржы жұмсалғандығы белгілі. Міне, осы жұмсалған қаржы енді басқа елдердің игілігіне жұмыс істейтін болады.

Дегенмен таяқтың екі ұшы бар екендігін де естен шығармағандығымыз абзал. Осы кеткен адамдардың біразы дамыған елдерге барып жұмыс істеп, жақсы тәжірибе жинақтап, күні ертең Қазақстанға қайта оралуы мүмкін. Өйткені дамыған елдерде жалақы жоғары болғанымен, олардың еңбек нарығында бәсекелестік те күшті. Ал Қазақстан болса, әлі толық ашылмаған мүмкіндіктердің елі. Жақсы білім мен тәжірибе болса, біздің елімізде әлі игерілмеген байлық көзі ұшан-теңіз деуге болады. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ,
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.02.2019

Көркем гимнастикадан төрт дүркін әлем чемпионы Гран-приде Димаштың әніне биледі

17.02.2019

Қазақстандық футболшы голландиялық клубқа 6:0 есебімен жеңіске жетуге көмектесті

17.02.2019

Болгариядағы "Странджа" турнирінде алты боксшымыз ширек финалға өтті

17.02.2019

Қазақстанның көрікті жерлері туралы бағдарлама халықаралық сыйлыққа ие болды

17.02.2019

Димаш пен Данэлияның The World's Best шоуындағы қарсыластары анықталды 

17.02.2019

Қ.Тоқаев Мюнхен конференциясына қатысты

17.02.2019

Көркем гимнастикадан Мәскеудегі Гран-при: Әділханова 19-шы орында

17.02.2019

Қарағанды облыстық соты республикалық байқауда жүлдегер атанды

17.02.2019

Қанат ТІЛЕУХАН. Қайтқан қыз (Әңгіме)

17.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында ауқымды шара өтті

17.02.2019

Берни Сандерс АҚШ президенті лауазымы үшін қайта күресуге шешім қабылдады

17.02.2019

Дәрігерлер балаларды көңілді бимен оятты

17.02.2019

Алакөл ауданында көпбалалы отбасыларға пәтер берілді

17.02.2019

Қазақстан дзюдошылары Еуропа кубогінен екі медаль жеңіп алды

17.02.2019

Жансель Дениз Turkish Open турнирінде жеңімпаз атанды

17.02.2019

Елена Круглыхина могулшылар алдындағы басты міндетті атады

17.02.2019

17 ақпанға арналған ауа райы болжамы

16.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» биыл «Авангардтан» төртінші мәрте жеңілді

16.02.2019

Сапарбаев: Бірде бір бала назарсыз әрі қамқорсыз қалмауы керек

16.02.2019

Головкин былғары қолғабын шегеге іле ме?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу